ماقساتسىز جۇمسالعان ميلليوندار

قوي سانى قاعازداعىدان 5 ەسە از

سۋبسيديا بەرۋ مەملەكەت قارجى­سىن جىمقىرۋدىڭ ەڭ وڭتايلى جول­دارىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. سونىڭ ءبىر مىسالى الماتى وبلىسىندا تىركەلدى. جەرگىلىكتى پروكۋراتۋرا وبلىستىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىن تەكسەرۋ ناتيجەسىندە بيۋدجەتتىك سۋبسيديالاردى ۇرلاۋدىڭ, ولاردى زاڭسىز تولەۋدىڭ جانە شارۋالارعا «تاڭداۋ ادىسىمەن» تولەنگەن جۇيەلى سحەمالارىن انىقتاعان. بۇگىندە سۋبسيديالاۋ سالاسىنداعى قايتارىلۋعا جاتاتىن بۇزۋشىلىقتار سوماسى 4,8 ملرد تەڭگەدەن اسىپ وتىر. پروكۋراتۋرانىڭ قاداعالاۋ اكتىسىمەن وتەۋ ءۇردىسى باستالىپ, بۇگىندە بيۋدجەتكە 110 ملن تەڭگە قايتارىلدى.

اۋىلدارداعى الەۋمەتتىك-وندىرىستىك كووپەراتيۆتەر اسىل تۇقىمدى جانۋار­لاردى الۋ ماقساتىندا سەلەكتسيالىق جۇمىس­تارعا ارنالعان 1,2 ملرد تەڭگە سۋب­سيديانى ۇرلاعان. ءىس جۇزىندە بۇل جۇ­مىستار ورىندالماي, قۇجاتتار رەسمي تۇردە رەسىمدەلىپ, وبلىستا اسىل تۇقىمدى مال سانى كوبەيمەگەن.

وبلىس اكىمدىگىنىڭ ەسەپتىك دەرەكتەرىن­شە, اسىل تۇقىمدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر ەكەن. اسىل تۇقىمدى قويلاردى سەلەكتسيالاۋ باعدارلاماسىن ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە 4 جىلدا ولاردىڭ سانى 1,9 ملن-عا دەيىن كوبەيىپتى-ءمىس. الايدا بۇل دەرەكتەر تەك قاعاز جۇزىندە عانا. شىن مانىندە, پروكۋرورلىق تەكسەرۋ وبلىستاعى اسىل تۇقىمدى قويلاردىڭ سانى نەبارى 367 مىڭ باس ەكەنىن كورسەتتى.

قازىرگى كۇنى وبلىستا اۋىل شارۋا­شىلىعىن دامىتۋدىڭ تيىمدىلىگىن تالداۋ جالعاسىپ جاتىر. مىسالى, ۇيعىر اۋدانىندا تىركەلگەن جانۋارلار جوق بولسا دا, 2023 جىلى سەلەكتسيالىق جۇمىستاردى جۇرگىزگەنى ءۇشىن 45,2 ملن تەڭگە سوماسى­نا سۋبسيديا العان. سول ۋاقىتتا سۋبسيديا العان كووپەراتيۆ ءوزىنىڭ جەكە اۋلاسى رەتىندە ۇيعىر اۋدانى تۇرعىندارى­نىڭ اۋىلشارۋاشىلىق جانۋارلارىن تىركەگەن.

اكىمدىك مال باسىنىڭ ناقتى ساقتالۋى­نا مونيتورينگ جۇرگىزبەگەندىكتەن, مەملە­كەتتىك بيۋدجەتكە زالال كەلتىرىلىپ جاتىر. قازىرگى تاڭدا اتالعان فاكتىلەر بويىنشا سوتقا دەيىنگى 5 تەرگەۋ باستالىپ, زاڭسىز تو­لەنگەن سۋبسيديالاردى قايتارۋعا 3 ۇسى­نىس ەنگىزىلدى.

جوسپاردا جوق ءىس-شارالار...

ال اقتوبە وبلىسىندا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن كومپانيالاردان تۇس­كەن قاراجات باسقا ماقساتتارعا جۇم­سال­عان. تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋرورلارى وبلىس اكىمدىگىنىڭ تابيعاتتى قورعاۋ شارا­لارىنىڭ جوسپارىن زەردەلەۋ بارىسىندا كوپتەگەن زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتادى.

ەكولوگيالىق زاڭنامادا قورشاعان ورتانى جاقسارتۋدى قارجىلاندىرۋعا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنگەن. ماسە­لەن, 2019-2021 جىلدارى وبلىستا قورشاعان ورتانى لاستاعانى ءۇشىن بارلىق كومپا­نيادان بيۋدجەتكە 25 ملرد تەڭگە تۇسكەن, سايكەسىنشە اكىمدىك قورشاعان ورتانى جاقسارتۋعا وسى سومادان كەم ەمەس قاراجات بولۋگە مىندەتتى. الايدا جوسپارعا سايكەس 2022-2024 جىلدارى جالپى شىعىندار 23 ملرد تەڭگەنى قۇرادى.

سونىمەن قاتار جوسپاردىڭ ءوزى تالاپ­تارعا سايكەس كەلمەيدى. ويتكەنى ول ۇلگى­لىك تىزىمدە قاراستىرىلماعان ءىس-شارا­­لاردى قامتيدى. جوسپارعا نەگىز­سىز اۋىل­داردى گازداندىرۋ, جىلۋ جەلى­لەرىن جوندەۋ, ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنىڭ اپپاراتتارىن كۇتىپ ۇستاۋ ەنگىزىلگەن. زاڭدا كوزدەلمەگەن ءىس-شارالارعا جۇمسالعان قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 8 ميلليارد تەڭگەدەن اسىپ وتىر.

قازىرگى ۋاقىتتا تابيعاتتى قورعاۋ پروكۋراتۋراسىنىڭ باستاماسىمەن تابي­عاتتى قورعاۋ ءىس-شارالارىنىڭ جوس­پارى ۇلگىلىك تىزبەگە سايكەس قايتا ءتۇزىلىپ, قارجىلاندىرۋ كولەمى 30 ملرد تەڭگەگە دەيىن وسەتىن بولدى. قاداعالاۋ اكتىسىمەن كىنالى لاۋازىمدى تۇلعالار قاتاڭ تارتىپتىك جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى.

زەينەتاقىنى نەمەرەسى الىپ كەلگەن

ەلىمىزدە مەملەكەت قارجىسى جىم­قى­رىلماعان سالا قالمادى دەسە بولادى. بالاباقشانىڭ دا, مەكتەپتىڭ دە قارجىسى ۇرلاندى. ەندىگى «كەزەك» – زەينەتكەرلەردىڭ اقشاسى. اقمولا وبلىسى پروكۋراتۋراسى وسىنداي قىلمىستىڭ بەتىن اشتى.

پروكۋراتۋرانىڭ تالداۋ ناتيجەسىندە زەينەتاقى قاراجاتىن ۇرلاعانى ءۇشىن جەرگىلىكتى تۇرعىن قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىككە تارتىلدى. زەينەتاقىمەن قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنا جۇرگىزىلگەن تالداۋ بارىسىندا 1937 جىلى تۋعان زەينەتكەر پ.ە.ن. 2021 جىلى زەرەندى اۋلىندا قايتىس بولعانى انىقتالدى. ال ونىڭ تۋعان نەمەرەسى, پايداكۇنەمدىك نيەتپەن قايتىس بولۋ فاكتىسىن ۋاكىلەتتى ورگانداردان جاسىرىپ, قايتىس بولعان ادامنىڭ زەينەتاقى بانك كارتاسىن پايدالانىپ, اي سايىن اقشاسىن الىپ وتىر­عان. جالپى سوماسى 4 000 000 تەڭگەدەن استام قاراجاتتى ۇپتەگەن ول مەملەكەتكە ءىرى مولشەردە زالال كەلتىرىپ, اقىرى قولعا ءتۇستى.

وسى فاكت بويىنشا زەرەندى اۋدانى­نىڭ پروكۋراتۋراسى قىلمىستىق كودەكستىڭ 1-تارماعىنىڭ 190-بابى 3-بولى­گىمەن سوتقا دەيىنگى تەرگەپ-تەكسەرۋدى باستادى (الاياقتىق, ياعني بوتەننىڭ مۇلكىن ۇرلاۋ نەمەسە ءىرى مولشەردە جاسالعان الداۋ ارقىلى بوتەننىڭ مۇلكىنە قۇقىق الۋ). زەرەندى اۋداندىق سوتىنىڭ ۇكىمى­مەن قاسكۇنەم قىلمىستىق كودەكستىڭ 190-بابى 3-بولىگى بويىنشا كىنالى دەپ تانىلدى جانە ول ورتاشا قاۋىپسىزدىك مەكەمەسىندە جازاسىن وتەۋ ءۇشىن 3 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى, سونداي-اق كورسەتىلگەن زالال سوماسى مەملەكەت كىرىسىنە ءوندىرىلدى.

14 جەر تەلىمى مەملەكەتكە قايتارىلدى

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەل كولەمىندە زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. جۋىردا سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ پروكۋرورلارى جەر كودەكسىنىڭ تالاپتارى بۇزىلعانىن انىقتادى. ياعني كاسىپكەرلەر جالپى اۋدانى 10,2 مىڭ گا بولاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 14 جەر تەلىمىن ۇزاق ۋاقىت بويى نىسانالى ماقساتى بويىنشا پايدالانباعان.

قاداعالاۋ ورگانىنىڭ شارالارىمەن اتالعان جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلىپ, بۇگىندە اۋىل شارۋاشىلىعى زاڭدى ەكونوميكالىق اينالىمعا تارتىلىپ جاتىر.

سونىمەن قاتار قىزىلجار اۋدانى پروكۋرورىنىڭ تالابىمەن قالا ماڭىنداعى 47 گەكتار زاڭسىز بەرىلگەن جەر تەلىمى مەملەكەتكە قايتارىلدى. بارلىق قابىلدانعان قاداعالاۋ شارالارىمەن مەملەكەتكە جالپى سوماسى 300 ملن تەڭگەدەن استام اكتيۆتەر قايتارىلدى.