مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ جاسامپاز الەۋەتىن بۇكىل الەمگە كورسەتتى جانە بۇل سامميت قازىرگى جاھاندىق گەوساياسي تۋربۋلەنتتىلىك قىسپاعىنداعى الەم قوعامداستىعىنا جاڭا تىنىس-دەم بەردى.
بۇۇ جارعىسىنىڭ ۇستەمدىگى جاعدايىندا بەيبىتشىلىك پەن جاھاندىق ديالوگتى باسىمدىق رەتىندە بەكىتكەن استانا دەكلاراتسياسى 3,5 ميلليارد حالىقتى قۇرايتىن مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ ورتاق ەرىك-جىگەرىن بىلدىرەدى. بۇل قۇجاتتىڭ رۋحاني مازمۇنى ادامزاتتىڭ بار جاھاندىق قاۋىپ-قاتەر مەن داعدارىستاردى ەڭسەرۋگە دەگەن ءۇمىتىن وياتىپ وتىر.
مەملەكەت باسشىسى «قازاقستان ۇيىمنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى رەتىندە, ءوزىنىڭ توراعالىعى كەزەڭىندە شىۇ-نى الدىمىزداعى سىن-قاتەرلەرگە توتەپ بەرەتىن مەيلىنشە ءتيىمدى ۇيىمعا اينالدىرۋدى كوزدەپ وتىر» دەپ اتاپ ءوتتى. شىۇ-نىڭ 2035 جىلعا دەيىنگى ۇزاقمەرزىمدىك دامۋ ستراتەگياسىن بەكىتۋ جانە ۇيىمنىڭ ءوڭىردىڭ لوگيستيكالىق بايلانىسى مەن ساۋدا-ەكونوميكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىعىن كەڭەيتۋگە باسا نازار اۋدارۋى ماڭىزدى قادام بولدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى باسقا ينتەگراتسيالىق بىرلەستىكتەرمەن – ەۋرازيا ەكونوميكالىق وداعىمەن, بريكس, اسەان جانە ەۋروپا وداعى ەلدەرىمەن ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ كەلەشەگىنە ءمان بەردى.
مەملەكەت باسشىسى جاھاندىق ساۋدانى دامىتۋ ءۇشىن ەۋرازيا بەلدەۋىنە كوبىرەك كوڭىل ءبولۋدى ۇسىنىپ, شىۇ-نىڭ جاڭا مودەلىن بەلگىلەدى. قازاقستاننىڭ توراعالىعى كەزىندە ايقىندالعان بۇل باعىتتى شىۇ-نىڭ بارلىق مۇشەسى قىزۋ قولدادى. مۇددەسى كوبىنەسە قاراما-قايشى ءارى باسەكەلەس جاھاندىق كوشباسشى ەلدەردى ءبىرتۇتاس سىندارلى كۇن ءتارتىبى ارقىلى بىرىكتىرۋ پرەزيدەنتىمىزدىڭ زور جەڭىسىنە اينالدى. بۇل جايت مەملەكەت باسشىسىنىڭ ديپلوماتيالىق تالانتى مەن مول تاجىريبەسىن كورسەتەدى. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىز جۇرگىزىپ كەلە جاتقان اۋقىمدى دا سىندارلى, ەگجەي-تەگجەي ۇيلەستىرىلگەن سىرتقى ساياساتتىڭ جەمىسى دەپ تە ايتا الامىز.
جاڭا جاعدايدا قازاقستاننىڭ شىۇ-نىڭ بارلىق مۇشەسىنە ۇسىنارى مول. بىرىنشىدەن, بۇل – ءبىزدىڭ ەلدىڭ گەوگرافيالىق ورنىنا بايلانىستى قامتاماسىز ەتە الاتىن وراسان زور لوگيستيكالىق الەۋەت. مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى قۇرلىقتىڭ ترانزيتتىك تاسىمالىنىڭ 80 پايىزى ەلىمىزدىڭ اۋماعى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. رەسەيدى وڭتۇستىك ازيا ەلدەرىمەن بايلانىستىراتىن سولتۇستىك – وڭتۇستىك باعىتى دا قازاقستان ارقىلى ءوتۋى مۇمكىن. «شانحاي وندىعىنا» كىرەتىن ەلدەرگە ءىس جۇزىندە شەكتەۋسىز ساۋدا جاساۋ ءۇشىن زور مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.
بۇۇ باس حاتشىسى انتونيۋ گۋتەرريشتىڭ «شىۇ پليۋسكە» بەلسەنە قاتىسۋى ۇيىمنىڭ گەوساياسي ماڭىزدىلىعى ارتىپ, ۇلكەن ەۋرازيا ەلدەرى مەن حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىن بىلدىرەتىن الاڭعا اينالىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. اسىرەسە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىن ورتا دەرجاۆالاردىڭ پايداسىنا ساي رەفورمالاۋ تۋرالى پىكىرتالاس جاعدايىندا مۇنىڭ ماڭىزى زور.
استاناداعى سامميتتەردىڭ ءداستۇرلى تۇردە شىۇ اياسىنىڭ كەڭەيۋىمەن اياقتالۋىنىڭ رامىزدىك ءمانى بار. 2017 جىلى ۇيىم ءۇندىستان مەن پاكىستاندى قابىلداپ, 8 مۇشە مەملەكەتكە دەيىن كەڭەيدى. بۇگىنگى وتىرىس بەلارۋس رەسپۋبليكاسىن شىۇ-عا قابىلداۋ تۋرالى شەشىم قابىلداۋدان باستالدى. وسىلايشا, قازاق جەرىندە ۇزاقمەرزىمدىك ماقساتتار ايقىندالىپ, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرىلدى دەپ ايتا الامىز.
ۇيىمداعى كەزەكتى توراعالىعىمىزدىڭ قورىتىندىسى رەتىندە ءسامميتتى استانادا وتكىزۋ ۇلتتىق مۇددەمىزگە تولىق ساي كەلەتىنىن ايتۋعا بولادى. تۇراقتى شانحاي ديالوگى قازاقستان ءۇشىن دە, الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن دە ۇدايى تۋىنداپ وتىراتىن بارلىق سىن-قاتەرگە جۇيەلى جاۋاپ بەرەدى. بىراق ودان دا ماڭىزدىسى – قازاقستاننىڭ «شانحاي وندىعىنا» مۇشە بولۋى جانە بەلسەندى قاتىسۋى ەلىمىزدىڭ اۋماقتىق تۇتاستىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە كەپىلدىك بەرەدى, الەمدىك ەكونوميكا كوشباسشىلارىمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋدى قامتاماسىز ەتەدى.
ەرلان قوشانوۆ,
ءماجىلىس توراعاسى
