«مەن – ەتىكشىمىن!» – دەگەن ءسوزدى ۆەرا مۋليانوۆا ماقتانىشپەن ايتادى

ەتىكشى – ەلەنە قويمايتىن كاسىپ. مۇنى اركىم-اق جوققا شىعارماس. قازاقتىڭ قۇلاگەر اقىنى ءىلياس جانسۇگىروۆ زاماننىڭ ادىلەتسىزدىگىنەن جاپا شەگىپ, جانى القىمعا كەلگەندە تۇرمەگە ۇلىن كوتەرىپ ارتىنان بارعان جارى فاتيماعا «وسى بالام ەتىكشى بولسىن» دەگەن ەكەن. ءسوزدىڭ مارجانىن تەرىپ, حالقىنىڭ اردا اقىنى بولعان ءوزى سەكىلدى يت ولىممەن ولگەنشە, ەتىكشى بولىپ ەلەنبەي, امان ءجۇرسىن دەگەنى بولار. اقىن مۇنى ەتىكشىنىڭ ەڭبەگىن جوققا شىعارعاننان ايتقان جوق ارينە, وعان مۇنداي ءسوزدى ادىلەتسىز زامانى ايتقىزدى. ال ەڭبەكپەن تەرلەگەن قاي ءىس بولسىن تورگە شىعارارىن ەتىكشى ۆەرا مۋليانوۆادان سۇراۋ كەرەك. قوستانايدىڭ وڭتۇستىگىندە جاتقان شاعىن اۋدانداعى دۇكەننىڭ ءبىر بۇرىشىندا ەتىكشى بولمەسى بار. بولمەنىڭ ەسىگىنە جاقىنداي بەرە-اق قايىستىڭ ءيىسى شىعادى. ادەتتە, ەتىكشى دەسە شاشى ۇيپالانىپ, موينىنا ىلگەن الجاپقىشى ماي بولىپ وتىراتىن موسقال ەر ادام كوز الدىڭا كەلە قالارى انىق. وكشەسى جەلىنىپ قيسايعان, جۇگىرتپەسى سىنعان اياق كيىمىن الىپ ەنتەلەپ جەتىپ كەلگەن قالالىقتار ايداي بولىپ وتىرعان ۆەرانى كورگەندە ءسال ىركىلىپ قالادى. سۇپ-سۇلۋ, جۇمىسقا ىڭعايلى, جاراسىمدى جەيدە كيگەن, قۇلاعىندا التىن اي سىرعاسى, قولىندا التىن جۇزىكتەرى بار ءجۇزى جىلى ايەل ءسال ك ۇلىمسىرەپ: «كەلىڭىز, اياق كيىمىڭىزگە نە بولدى؟» دەپ قارسى الادى. كەلۋشىنىڭ اياق كيىمىن قولىنا الىپ, ونى قالاي جوندەۋ كەرەك ەكەنىن, قانشا ۋاقىتتا دايىن بولاتىنىن ايتىپ, اقىسىن قاعازعا جازىپ, قولىن قويىپ بەرەدى. ۆەرا اياق كيىمىن جوندەپ بەرگەن كىسى ساپالى قىزمەتكە ءتانتى بولعاندىقتان كەلەسىدە مىندەتتى تۇردە وعان قايتىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ كوزىمىزشە ەر ادام ايەل ەتىگىن اكەلدى. قونشىنىڭ تىگىسى سوگىلىپتى, وكشەسىنىڭ ءنالى دە جەلىنىپ قالىپتى. «مىنا تۇسىن جەلىمدەپ, تىگۋ كەرەك, ءنالىن قايتادان قاقپاسا تىم جەلىنىپ, قيسايىپ كەتكەن ەكەن. مىناۋ جۇبايىڭىزدىڭ ەتىگى بولار, ۇلكەن كىسىلەرگە قىس ايلارىندا ءنالدى رەزەڭكەدەن سالعانىمىز دۇرىس, ويتكەنى, تايمايدى. قالاي قارايسىز, رەزەڭكەدەن سالعانىم دۇرىس پا؟» دەپ, كەلۋشىنىڭ وزىنەن سۇراپ الدى. ماماننىڭ ايتقانى الگى كىسىنىڭ كوڭىلىنە قونا كەتتى. ۆەرا ەتىكتىڭ ەرتەڭ تۇسكە قاراي دايىن بولاتىنىن ايتتى. – مەن جۇرتتان «بۇل جۇمىسقا قالاي كەلدىڭ؟» دەگەن سۇراقتى ءجيى ەستيمىن. ەتىكشىلىكتى ارمانداپ, تاڭداپ العانىم جوق, ارينە. ءومىردىڭ ءوزى ۇيرەتتى, قاقپايلاپ وسىعان الىپ كەلدى. ايتپەسە, مەنىڭ بۋحگالتەر ماماندىعىم بار. قازىر ەتىكشىلىك كاسىپكە ۇيرەنىپ قانا قويماي, ونى جاقسى كورىپ كەتكەنىمدى بىلمەي قالىپپىن, – دەيدى ۆەرا ميحايلوۆنا. بۇل ەتىكشى ايەلدىڭ يمانداي شىنى. 90-شى جىلداردىڭ كەرمەك ءدامىن كوپ ادام ۇمىتا قويعان جوق. ۆەرا ول كەزدە سارىكول اۋدانىندا تۇراتىن. اكەسى مارقۇم ميحايل مۋليانوۆ اۋىل مەكتەبىندە اسكەري دايىندىقتان ساباق بەرەتىن. ءوزى ءبىر كەزدەرى اۆياتسيالىق ۋچيليششەنى بىتىرگەن ەكەن. سودان اۋىلدان دا, اۋىلدىڭ مەكتەبىنەن دە ءمان كەتتى, جۇرت كوتەرىلىپ كوشە باستادى. سول كەزدە مۋليانوۆتاردىڭ وتباسى قوستاناي قالاسىنا كوشىپ كەلدى. كۇنكورىس كەرەك. ميحايل ون سەگىزگە تولار-تولماس, جاپ-جاس قىزى ۆەرانى ەرتىپ الىپ, گرۋزين اعايىنداردىڭ اياق كيىم تىگەتىن تسەحىنا كىردى. تابانى رەزەڭكە, ءۇستىن شۇبەرەكتەن جاساپ, ونى تەرىمەن جيەكتەپ, جەڭىل اياق كيىم تىكتى. بۇل جايلى جازدىق اياق كيىمدى حالىق اۋزىندا «موكاسين» دەپ اتايتىن. از-مۇز ايلىق جالاقىنى اكەسى دە, قىزى دا ازسىنعان جوق. جۇمىستىڭ تابىلعانىن قۋانىش ەتتى. سودان ەكەۋى دە اياق كيىم تىگۋدىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنىپ الدى دا, وزدەرى جەكە كاسىپ ەتۋگە بەكىندى. كاسىبى ءاپ-ادەمى-اق باستالدى. ولار تىككەن موكاسين بازاردا جاقسى ءوتتى. بىراق اكەسى جول اپاتىنا ۇشىراپ, قايتىس بولدى دا, جاس قىز ءبىر ءوزى بۇل ءىستى جالعاستىرا المادى. ونىڭ ۇستىنە, اياق كيىمنىڭ نەشە اتاسى نارىقتى جاۋلاپ الدى دا, موكاسيندى شەتتەتتى. بىراق, ۆەرانىڭ جۇرەك تۇكپىرىنە ۇيالاعان بۇل كاسىپكە دەگەن ىقىلاستى نارىق كومەسكىلەندىرە الماپتى. نارىق قيىندىقپەن كەلسە دە, ونىڭ ماعان بەرگەنى مول. ەڭ باستىسى, مەن ءوز بەتىمشە ىزدەنۋدى, ءوز بەتىمشە جۇمىس ىستەۋدى ۇيرەندىم. وسى كاسىپتىڭ سوڭىندا ىسىلدىم. ۇلكەن تەڭىزدە قورىقپاي جۇزەتىن تەڭىزشى سەكىلدەندىم. قىرىق جاسىندا اكەم كەنەتتەن قازا بولعاندا انام ەندى كۇنىمىز ءبىتتى دەپ ويلادى. مەنىڭ جۇرەك تۇكپىرىمدە اكەم قولىمنان جەتەكتەپ اكەلگەن وسى ەتىكشىلىك كاسىپ مەنى جاعاعا لاقتىرمايتىنىن سەزدىم, دەيدى ءوزى. ول ەتىك جوندەيتىن جەرلەرگە اياق كيىمىن اپارعان بولىپ, ۇزاق وتىراتىن. وسىلاي ءجۇرىپ, ءوزى دە ەتىك جوندەپ, جۇرتتىڭ ەتىگىنىڭ جىرتىلعان جەرىن تىگىپ بەرىپ, تيىن-تەبەن تابا باستادى. «ءبىر جوق ءبىر جوقتى تابادى» دەگەن عوي. ەتىكشىلىك كاسىپتىڭ سوڭىندا ءجۇرىپ, جولداسى گاملەتپەن تانىستى. ول دا ەتىكشى ەكەن. ۆەراعا ونىڭ كومەگى از ەمەس. ءوزىم جەكە كاسىپكەرلىگىمدى اشتىم. قازىر سالىعىمدى تولەيمىن, وتىرعان بولمەنى جالعا الدىم. ادامدار جۇمىسىما ريزا. وسى اينالادا ەتىكشى تەك مەن ەمەس, بىرنەشە نۇكتەلەر بار, ماعان ادامدار قالانىڭ باسقا شەتىنەن كەلىپ تۇرادى. ساپالى جۇمىس وزىنە ءوزى جارناما جاسايدى, دەيدى ۆەرا. ەتىكشى بول, ەگىنشى بول, اڭگىمە ەڭبەك ەتۋىڭە بايلانىستى. مۇنى ۆەرا جاس كەزىنەن-اق تۇسىنگەن. كاسىپكە ىقىلاس بولماسا, ەڭبەك ەتكىڭ كەلمەيدى. مۇمكىن ەڭبەكسۇيگىش بولماساڭ ىقىلاس تا ويانبايتىن شىعار, بالكىم. مەنىڭ تاجىريبەم از ەمەس, بىراق ءالى ۇيرەنۋمەن كەلەمىن. ويتكەنى, اياق كيىمدەردىڭ ماتەريالى دا, تەحنولوگياسى دا وزگەرەدى. سونىڭ بارلىعىن قاداعالاۋ كەرەك, دەيدى ەتىكشى ايەل. قاي جۇمىستىڭ دا جەڭىلى جوق. ءبىر ورىندا وتىرىپ ىستەگەن سوڭ, اياعىنىڭ سىرقىراپ, ارقاسىنىڭ ۋداي اشيتىن كەزى بولادى. تۇمسىعى اشىلىپ, قونىشى سوگىلىپ, وكشەسى قيسايىپ كەلگەن اياق كيىمدەردى جۇتىندىرىپ, يەسىنە قايتارۋعا دەگەن ۇمتىلىس ەشتەڭەنى بايقاتپايدى. ۆەرا وزىنە دەگەن ادامداردىڭ جىلى امانداسۋى, دوس-جاراندارىنىڭ قۇرمەتى – بارلىعى دا ەتىكشىلىك ەڭبەگىنىڭ ارقاسى ەكەنىن سەزىنەدى. سوعان ريزا. جۇمىسىن اياقتاپ, كيىنىپ, كوشەگە شىققاندا ودان ادەمى ايەل جوق. تاپقان تابىسى وتباسىن تەربەتۋگە, بالا-شاعاسىن اسىراۋعا, دەمالۋعا ارتىعىمەن جەتەدى. ونى ەشكىم دە ەتىكشى دەپ ويلامايدى. ال وسى كاسىپتە ءوزىنىڭ جان-دۇنيەسىن ءۇيىرىپ تۇرار ءبىر سيقىردىڭ بار ەكەنىن ۆەرا عانا بىلەدى. ونىڭ اياعىن كەربەز باسۋى «مەن – ەتىكشىمىن!» دەگەن دەپ, ماقتانىشىن بىلدىرەتىن سەكىلدى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي.