رامىزدىك پايىممەن تارازىلاساق, 1999 جىلعى «باق تۋرالى» زاڭعا 40-تان استام وزگەرىس ەنگىزىلىپتى.
زاڭدا ءۇش ۇستانىم ايقىن كورىنەدى. ءبىرىنشىسى – ەلدىك-مەملەكەتشىلدىك ۇستانىم. وعان ءبىر-ەكى مىسال ايتساق تا جەتكىلىكتى. ەندى ۋاكىلەتتى سالا باق-پەن بىرگە ەلدەگى ۇلتتىق, جالپىادامزاتتىق, مادەني, وتباسىلىق قۇندىلىقتارعا تالداۋ-تارازىلاۋ قۇزىرەتiنە يە. سونداي-اق شەتەلدىك تەلە-راديو ارنالارىنا كەمىندە 10 پايىز وتاندىق (ۇلتتىق) كونتەنت تاراتۋ مىندەتتەلدى. ەكىنشىسى – سالا ماماندارىن ىنتالاندىرۋ مەن قورعاۋ ۇستانىمى. قازىرگى ءتۇرلى سىن-قاتەر كەزەڭىندە بۇل دا ماڭىزدى. بۇيىرسا, جۋرناليست قۇقىن قورعايتىن ءتۇرلى قوعامدىق, كاسىبي كەڭەستەر قۇرىلادى. ءجۋرناليستى سوتقا بەرگەن جاعدايدا جاريالانىم (ماقالا, حابار, ت.ب.) ۋاقىتىنىڭ مولشەرى دە الەم تاجىريبەسىنە سايكەستەندىرىلدى. وسى باعدارعا جۋرناليستىك ەتيكانى دا قوسا الامىز. قوعامداعى جۋرناليست بەدەلى سالا ابىرويىن انىقتايدى. ءۇشىنشىسى – ءۇزىلىسسىز بىلىك پەن ساپانى ارتتىرۋ ۇستانىمى. بۇل دا – جالپى جۋرناليستيكانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىراتىن ۇستانىم. كاسىبي تىلمەن ايتساق, «مەديالاندشافتى قۇرىلىمداۋ» جۇرەدى. مۇنىڭ ءمانى باق-قا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ ولشەمىن ساپالاندىرۋعا قاتىستى. ينتەللەكتۋالدىق مەنشىك ۇعىمىنا جاڭاشىل سيپات بەرىلەدى. بۇل جەردە اۆتور مەن ۇيىم (گازەت, تەلەۆيدەنيە, سايت, ت.ب.) بەدەلى بىرگە تارازىلانادى. گرانتتى قارجىلاندىرۋدىڭ باستى تەتىگى سالانى, مامانداردى ساپالاندىرۋعا باعىتتالادى. سونىمەن بىرگە باسەكە جاعدايىندا ساپالى اقپاراتتىق ءونىم شىعاراتىنداي قارجىلىق قولداۋ كوزدەرى ايقىندالادى.
ءبىز وسى زاڭنىڭ جۇمىس نۇسقاسىن تالقىلاعان تالاي باسقوسۋدى كوردىك. «زاڭ كەرەك ەمەس» دەگەننەن «سالا قۇقىن شەكتەۋدىڭ جولى» دەگەنگە دەيىن ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. ارينە, بۇل باعىتتا دا كۇرمەك پەن كۇرىشتى اجىراتا بىلگەن ابزال. ءار تالقىلاۋدىڭ ماڭىزدى بولعانىن دا ايتقان ءجون. تۇتاستاي العاندا, زاڭ جوباسىن مەيلىنشە مۇقيات زەردەلەگەن جۋرناليستىك قاۋىمداستىق, سالانىڭ عىلىمي وكىلدەرى, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدار, دەپۋتاتتىق كورپۋس – ءبارى ەلدىك ابىروي بيىگىنە كوتەرىلدى دەپ سانايمىز.
البەتتە, يدەالدى دەگەن دۇنيە كەمدە-كەم. سوندىقتان اقپاراتتىق ساياساتتاعى ءومىر تاجىريبەسى بارشاسىن تەزگە سالارى ءسوزسىز.
كەشە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى كۇنىنە وراي اقوردادا وتكەن سالتاناتتى جيىندا پرەزيدەنت ق.توقاەۆ: «مەملەكەت تە, جۋرناليست تە ۇلت ءۇشىن قىزمەت ەتەدى, ەل تاعدىرىن شەشۋگە اتسالىسادى. ويتكەنى ۇلت ءباسپاسوزى مەن ۇلت مۇددەسى قاي كەزدە دە وزەكتەس بولعان. قازىر دە سولاي. ءبىزدىڭ ماقسات-مۇراتىمىز – ورتاق. بۇل – بارشاعا تەڭ مۇمكىندىكتەر بەرەتىن ادىلەتتى قازاقستاندى قۇرۋ», دەدى.
ماقسات پەن مۇددە بىرلىگىنە قاتىستى وسى وي بۇگىنگى باق-تىڭ مەملەكەتشىل ولشەمى دەپ بىلەمىز. مارتەبەلى باسقوسۋدا مەملەكەت باسشىسى حح عاسىر باسىنداعى الاش زيالىلارىنىڭ مەرزىمدى ءباسپاسوزدى ەلدىك مىنبەر ەتكەنىن قاپەرگە سالىپ, اعارتۋشىلىق سارا جول لايىقتى جالعاسىن تابۋ قاجەتتىگىن ايتتى. سونىمەن بىرگە گازەت-جۋرنالدىڭ كلاسسيكالىق مارتەبەسىنە, وزگەرمەيتىن قوعامدىق ورنىنا ايرىقشا توقتالدى. بىزدىڭشە, بۇل – تاريحي «قازاق» گازەتى باستاعان, كەيىن كۇردەلى جاعدايعا قاراماي جۇرتشىلىق ءۇنىن جەتكىزگەن «ەڭبەكشى قازاق», كەيىنگى «Egemen Qazaqstan» قوشتاعان ءىزاشار باسىلىمداردىڭ رولىنە بەرىلگەن ادىلەتتى باعا. وسى پايىم ەلدەگى بارشا مەرزىمدى باسىلىمدى جىگەرلەندىرەدى دەپ ەسەپتەيمىز.
وسىدان ءدال 100 جىل بۇرىن سول كەزدەگى استانا ورىنبوردا قازاق ءبىلىمپازدارىنىڭ تۇڭعىش سەزى ءوتتى. وعان ەلدەگى احمەت بايتۇرسىن ۇلى, سىرتتاعى (ماسكەۋ) ءاليحان بوكەيحان باستاعان زيالىلاردىڭ ءبارى اتسالىسىپ, ءبىلىم مەن عىلىمعا, رۋحانيات پەن ەلدىك ورىسكە بايلانىستى ماڭىزدى ماسەلەلەردى شەشۋدىڭ ءجون-جوباسىن ۇسىندى. ەڭ باستىسى, سەزد جۇمىسىنىڭ بارىسى مەن قاۋلى-قارارىنىڭ تۇگەلى دەرلىك «ەڭبەكشى قازاق» (بۇگىنگى «Egemen Qazaqstan») گازەتىندە جاريالاندى. سۇبەلى قاراردىڭ ءبىرازى باسپاسوزگە قاتىستى. مىسالى, «قازاقستان ورتالىعىندا جىگەرلى, قولدارىنان ءىس كەلەتىن ازاماتتاردان كەڭەس سايلانسىن» دەي كەلە, وعان – ء«باسپاسوز مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىستارىن ىنتىماقتاستىرىپ, كەم ىستەرىن جويۋعا شارالار قولدانسىن», «قالامگەرلەردىڭ باسىن قوسا وتىرىپ, ولاردى قامسىزداندىرۋ شارالارى قاراستىرىلسىن», «كەڭەستىڭ ايتقان مىندەتتەردى ورىنداي الارلىق ارناۋلى قارجىسى بولۋعا ءتيىس. جەتپەگەن قارجىسى ۇكىمەتتەن سۇرالسىن», ت.ب. مىندەت جۇكتەگەن.
حالقىمىزدا «كەڭەستى ەل كەمىمەس» دەگەن اتالى ءسوز بار. بۇدان ءبىر عاسىر بۇرىن ەلدىك جۇگىن كوتەرگەن الاش زيالىلارى مەن باسىلىمدارى قيىندىقتان جول تابا ءبىلدى. بۇگىنگى باق وسى ونەگەنى ۇمىتپاي, جاڭا ينتەللەكتۋالدىق اعارتۋشىلىقتىڭ جالعاسى, مەملەكەتشىلدىك پەن قوعامدىق ادىلەتتىكتىڭ ءۇنى بولۋعا ءتيىس.
