سۋرەتتى تۇسىرگەن – سولتان جەكسەنبەكوۆ
ساراپتاما ورتالىعى ءبىرىنشى كەزەكتە ونىمدەردىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىنە دەن قويادى. زەرتحاناعا تۇسكەن ءاربىر تاۋاردى بىلىكتىلىگى جوعارى ماماندار مۇقيات ءارى جىلدام زەرتتەپ, قۇرامىن, قۇندىلىعىن دا كوپ كۇتتىرمەي ناقتىلايدى. بىلسەڭىزدەر, بەلگىلى ءبىر ونىمگە كۇدىك, كۇمان تۋىنداپ, ارىز-شاعىم تۇسسە, ول شارۋامەن اۋماقتىق سانيتاريالىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ دەپارتامەنتتەرى اينالىسادى. سايكەسىنشە, ولار كەيبىر قۇرامىن انىقتاۋ قيىنعا تۇسەتىن ونىمدەردى زەرتتەۋ ءۇشىن دە وسى ساراپتاما ورتالىعىنا جۇگىنەدى. ورتالىق باسشىلىعى ىشكى جانە سىرتقى نارىققا باعدارلانعان وتاندىق بيزنەستى قولداۋعا ءار كەز دايىن. تاۋارىن ساراپتامادان وتكىزۋدى ويلاعان كاسىپكەرلەردىڭ قاپەرىندە ءجۇرسىن دەپ, قىزمەتتىڭ اقىلى ەكەنىن ەسكەرتكەنىمىز ءجون بولار. ءبىز ورايى كەلگەندە سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما ورتالىعىنداعى زەرتحانالاردىڭ الەۋەتى تۋرالى مەكەمەنىڭ ديرەكتورى ساۋلە ءشارىپوۆادان سۇراپ بىلگەن ەدىك.
«ورتالىقتىڭ ارتىقشىلىعى كوپ. مۇنداعى زەرتتەۋلەر سىناما دايىنداۋدان باستاپ, قورىتىندى ناتيجە العانعا دەيىن اۆتوماتتى رەجىمدە جۇرگىزىلەدى. جوعارى تەحنولوگيالىق جابدىقتاردىڭ كومەگىمەن جاڭا ادىستەردى قولدانا وتىرىپ, جىلدام ءارى ءدال تالداۋعا مۇمكىندىك بار. ورتالىقتا باكتەريولوگيالىق, مولەكۋلالىق-گەنەتيكالىق, پارازيتولوگيالىق, سانيتارلىق-حيميالىق, توكسيكولوگيالىق, راديولوگيالىق جانە باسقا دا زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلەدى. مىسالى, سۋ, اۋا, توپىراق, تاماق ونىمدەرىمەن قاتار جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ونىمدەرىن دە تەكسەرۋگە بولادى. اۋەلى ءبىز تاۋارلاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە نازار اۋدارامىز. ءونىم قۇرامىندا توكسيندەر, ديوكسيندەر, باسقا دا ءزاۋىپتى زاتتار بولۋى مۇمكىن عوي. سونىمەن قاتار بىزدەگى تاجىريبەلى ماماندار الىس-جاقىن شەتەلدە بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ تۇرادى. وزىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ, دامىپ كەلەمىز. وسىنى ەسكەرە كەلە, ءبىز ماۋسىمدا حالىقارالىق ترەنينگ ورتالىعىن اشۋدى ويلاستىرىپ وتىرمىز. وعان بىرنەشە ەلدەن ساراپشى مامان كەلەدى», دەيدى س. ءشارىپوۆا.
بىلايعى جۇرت كۇندەلىكتى تۇتىناتىن ءونىمنىڭ قۇرامىن, قۇندىلىعىن تاۋاردىڭ قاپتاماسىنا قاراپ بىلەدى. ال ءونىم قوسپالارىنىڭ مولشەرىن, ساپاسىن باقىلاۋ جاعى كاسىپكەردىڭ قۇزىرىندا. كاسىپكەر ءوزىنىڭ ونىمىنە قاتىستى بەكىتىلگەن تەحنيكالىق, باسقا دا ستاندارتتاردى مۇقيات ساقتاۋعا ءتيىس. سەبەبى وندىرىستە ەلەمەگەن ءبىردى-ەكىلى كەمشىلىكتىڭ ءوزى ءونىمنىڭ ساپاسىنا اسەر ەتۋى ىقتيمال. وسىنداي كەلەڭسىز جايتتاردا تۇتىنۋشىعا قاۋىپ تونەتىندەي كەمشىلىك انىقتالسا, تاۋاردىڭ ساتىلىمىنا بىردەن شەكتەۋ قويىلىپ, ءتىپتى كاسىپكەر ليتسەنزياسىنان ايىرىلۋى دا ابدەن مۇمكىن عوي. وسىنى ەسكەرگەن كەيبىر كاسىپكەرلەر زەرتحاناعا جىلىنا ءبىر ەمەس, بىرنەشە مارتە كەلۋگە تىرىسادى. ورتالىقتا زەرتتەۋدىڭ ءتۇر-ءتۇرى جۇرگىزىلەتىنىن ايتتىق. مىسالى, قازىر بىرنەشە مامان مۇزداتىلعان ونىمدەردەگى ىلعالدىڭ ۇلەسىن انىقتاپ جاتقان كورىنەدى. ەگەر ونىمدە ىلعال شامادان تىس كوپ بولسا, تۇتىنۋشى تاۋاردىڭ قۇرامىنداعى پايدالى زاتتارمەن قوسا سۋعا دا اقى تولەيدى دەگەن ءسوز. ال تۇتىنۋشى مۇددەسىن ويلاعان كاسىپكەر مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەرگە جول بەرمەۋگە ءتيىس.
بۇدان كەيىن ءبىز ورتالىقتىڭ سانيتارلىق-حيميالىق زەرتتەۋ بولىمىنە باردىق. مۇندا تاعام قۇرامىنداعى زاتتاردى, كوسمەتيكا, تۇرمىستىق حيميا, توپىراق, بەلسەندى زاتتاردىڭ قۇرامىنداعى ميكرو, ماكروەلەمەنتتەردى انىقتايتىن قۇرىلعىلار ورنالاسقان. سونىڭ كومەگىمەن ماماندار بۇرىن بىرنەشە كۇندە الاتىن سىنامالاردى قازىر ءبىر تاۋلىكتە الۋعا داعدىلانىپتى. بۇل جونىندە بىزگە سانيتارلىق-حيميالىق زەرتتەۋ ءبولىمىنىڭ زەرتحانا مامانى اينۇر كەنجەباەۆا ايتىپ بەردى.
«مىسالى, وسى كۇنگە دەيىن سىنامالاردى 7 ساعاتتا ازىرلەسەك, قازىر ميكروتولقىندى ساۋلەمەن ىدىراتۋ قۇرىلعىسىنىڭ ارقاسىندا جۇمىس ءبىرشاما شيرادى. بۇگىندە 20–24 سىنامانى لەزدە دايىنداۋعا بولادى. مىسالى, زەرتحاناعا بۇگىن ءبىر زات كەلسە, ونىڭ قۇرامى, سانيتارلىق تالاپتارعا سايكەستىگى, ءبارى-ءبارى ەرتەسىنە دايىن بولادى. ەگەر زاتتىڭ قۇرامىنداعى اۋىر مەتالداردى انىقتاۋ قاجەت بولسا, كاسىپكەر ءونىمدى تاڭەرتەڭ اكەلىپ, تۇستەن كەيىن سىناماسىن الىپ كەتە الادى. تاعى ءبىر مىسال كەلتىرەيىن, بىزگە ءسۇت ءونىمى كەلدى دەلىك. ءبىز ونىڭ قىشقىلدىعىن, انتيبيوتيكتەرگە, اۋىر مەتالدارعا, تاعىسىن-تاعى ءونىمنىڭ بەكىتىلگەن ستاندارتتارعا ساي بولۋىن قارايمىز. سەبەبى كەيبىر زاتتار نورمادان كوپ بولسا, ادام اعزاسىنا كەرى اسەر ەتۋى مۇمكىن. بىزگە ءجيى كەلەتىن ونىمدەردىڭ ىشىندە ەت, ءسۇت, بالىق, سۋ, كوسمەتيكالىق زاتتار, سۋسابىندار, سول سياقتى تاعى باسقا دا زاتتار بار. ولاردىڭ بارلىعىن سانامالاپ شىعۋدىڭ ءوزى وڭاي ەمەس», دەيدى ا.كەنجەباەۆا.
نەگىزى سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتاما ورتالىعى 2004 جىلى اشىلىپتى. سودان بەرى ورتالىقتىڭ زەرتحانالارىندا سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق ساراپتامالار جاسالىپ, كەيبىر زاتتاردىڭ ادام دەنساۋلىعىنا اسەرى سىنالىپ كەلدى. ورتالىق اشىلعان تۇستا تەك 2 زەرتحانا جۇمىس ىستەسە, قازىر مۇندا باس-اياعى
8 زەرتحانا بار. وسى زەرتحانالاردا تاماق ونىمدەرىنىڭ بارلىق دەرلىك ءتۇرىن سىنامادان وتكىزۋگە بولادى.
