اگروبانك ماسەلەسى بايىپتالىپ جاتىر

ولار قارسى ەمەس, بىراق...

«ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ ءۇشىن بانكتىك كرەديت بەرۋ بولىگىندە اۋىل شارۋاشىلىعىن قار­جى­لاندىرۋدى كەڭەيتۋدىڭ ماڭىز­دىلىعىن نازارعا الا وتىرىپ, مينيسترلىك مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن اگرو­بانك قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتىر. ونىڭ ناتيجەلەرى قوسىمشا حابارلانادى», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ايداربەك ساپاروۆ.

ۇلتتىق بانك توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي تۋتۋشكين «ۇلتتىق بانك ۇلتتىق دامۋ ينستيتۋتى رەتىندە اگروبانك قۇرۋعا قارسى ەمەس» دەپ ­جاۋاپ بەرگەن.

قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ «اگەنتتىك دەپۋتاتتار باستاماسىنا قارسى ەمەس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالا­سىن دامىتۋ ينستيتۋتى رەتىندە مەم­لە­كەتتىك اگروبانك قۇرۋ مۇمكىن دەپ سانايدى», دەگەن.

ءماجىلىس دەپۋتاتى جيگۋلي دايرا­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, اگروبانككە بايلانىستى حالىقارالىق كونسالتينگتىك كومپانيانىڭ كومەگىمەن قارجىلىق ەسەپتەر جۇرگىزىلىپ, تاۋەكەلدەردىڭ بارلىعى جان-جاقتى تالقىلانىپ, زاڭ جوباسى ازىر­لەنىپ, ۇكىمەتكە جولدانعان.

«بىلتىر جەلتوقسان ايىندا اگرو­بانك­تىڭ قاجەتتىلىگىن ناقتى دالەلدەپ بەرۋ ءۇشىن ماجىلىسكە اگرارلى سالا ماماندارى مەن فەرمەرلەر شاقىرتىلىپ, ۇلتتىق بانك پەن قارجى نارىعىن دامىتۋ اگەنتتىگى باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ۇلكەن جيىن وتكىزدىك. الايدا سودان بەرى بەس اي ءوتتى, ماسەلە ورنىنان قوزعالار ەمەس. ۋاكىلەتتى ورگاندار «قاراستىرايىق, ساراپتايىق» دەگەن سىلعىرتپا جا­ۋاپ بەرگەننەن باسقا ەشقانداي شارا قولدانبادى. اگروبانك قۇرۋ ماسەلەسىن پىسىقتاۋ ءۇشىن ءسىزدىڭ شەشىمىڭىزبەن ءماجىلىس پەن سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ قاتىسۋىمەن, قۇرامىنا ۇلتتىق بانك, قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى, ءتيىستى ۇكىمەت مۇشەلەرى, باسقا دا مۇددەلى تاراپتار, ونىڭ ىشىندە مىندەتتى تۇردە ماڭدايىنان تەرىن توگىپ, ەگىن ەگىپ, مال باعىپ جۇرگەن اۋىل شارۋالارىنىڭ رەسمي وكىلدەرىن قاتىستىرىپ, جۇمىس توبىن قۇرۋدى ۇسىنامىز», دەيدى ول ۇكىمەت باسشىسىنىڭ اتىنا جولداعان ساۋالىندا.

شارۋالاردىڭ ءوز لوكوموتيۆى وسىندا

ءماجىلىس دەپۋتاتى اناس باققو­جاەۆ­­تىڭ پىكىرىنشە, مۇنداي مامان­داندىرىلعان ينستيتۋتتىڭ ەنگىزىلۋى اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاندىرۋدىڭ قازىرگى جاعدايىن وزگەرتەدى. ول ەلىمىزدەگى تابىستى ەكى مامان­داندىرىلعان بانكتى – «وتباسى بانك» پەن «قازاقستان دامۋ بانكىن» مىسالعا كەلتىرىپ, ولاردىڭ پايدا بولۋعا ءتيىستى نارىقتارعا وڭ اسەر ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. ايتۋىنشا, اگروبانكتىڭ قۇرىلۋى رەنتابەلدىلىگى جوعارى باعدار­لامالاردى قارجىلاندىرۋ ارقىلى فەر­مەرلەرگە نەسيە بەرۋدىڭ تومەن مولشەر­لەمەسىنە قولجەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«اگروبانكتىڭ قۇرىلۋىنا كوبىنە-كوپ قارسى بولىپ وتىرعاندار – ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر. حالىقتىڭ 38 پايى­زى اۋىل­دا تۇرادى دەپ قاراستىرساق, وندا اۋىل شارۋاشىلىعىنا قاتىستى سالالىق بانك اشىلسا, حالىقتىڭ كوبى سوعان كليەنت بولىپ شىعا كەلمەك. دەمەك ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەر وزدەرىنىڭ قارىز الۋشىلارىنان ايىرىلعىسى كەلمەيدى. وسىنداي ىشتەي قارسىلىق ءجۇرىپ جاتقانى وتىرىك ەمەس. بىراق ءالى دە بۇل جۇمىستى توقتاتپايمىز. بىلتىر ءماجىلىستىڭ 70, سەناتتىڭ 20 دەپۋتاتى قول قويىپ, اشىق حات جازىپ, ۇكىمەتكە جولدادىق. جاۋاپ «قاراستىرامىز» دەگەن كوڭىلجىقپاستىقتان ءارى اسپايدى», دەيدى اناس باققوجاەۆ.

دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, اگروبانك قۇرىلعان جاعدايدا كەپىل ساياساتى جەڭىل­دەتىلىپ, ءار كليەنتتىڭ ءوز رەيتينگىسىن قاراستىرا وتىرىپ, كاسىبىنە از پايىزبەن نەسيە قاراستىرادى. ول شامامەن 2–2,5 پايىز بولۋى مۇمكىن. قازىر نەسيە بەرەتىن ۇيىم كوپ, شارۋالار دا ءبىر جەردەن ەمەس بىرنەشە جەردەن كرەديت شىعارىپ, شارۋاشىلىعىن جۇرگىزۋگە تىرىسىپ كەلەدى. ال سالالىق بانك قۇرىلىپ, بارلىق قارجىنى ءبىر جەرگە جيناقتاسا, بانك تە ارزان پايىزبەن نەسيە بەرە وتىرىپ, فەرمەر جۇمىسىنىڭ العا باسۋى­نا سەبى تيەدى.

«وتباسى بانك» ارقىلى كەيىنگى 20 جىل­­­­دا قۇرىلىس سالاسىن رەتكە كەلتىردىك. ءتۇرلى يپوتەكالىق باعدارلاما پايدا بولدى. قۇرىلىس جانداندى. ونىڭ ءىزىن الا سول قۇرىلىسقا قاجەتتى ءونىمدى وندىرەتىن وتاندىق كاسىپورىندار پايدا بولدى. ءبىر «وتباسى بانك» ارقىلى بىرنەشە سالادا قوزعالىس پايدا بولدى. اۋىل شارۋا­شىلىعى بويىنشا بانك قۇرىلسا, ونداعى دەپوزيتتىك كىرىس, بوس جاتقان اقشانى اينالىمعا ەنگىزۋ, كاسسالىق وپەراتسيالاردان تۇسەتىن ءتۇسىم بانك قۇزىرەتى مەن قورىن ۇلعايتادى», دەيدى اناس احات ۇلى.

اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى بۇگىن­دە فەرمەرلەرگە مەملەكەتتىك قول­داۋدى 14 باعىت بويىنشا تۇراقتى تۇردە كور­سەتەدى. مىسالى, بىلتىر فەرمەرلەردى سۋب­سيديالاۋعا شامامەن 500 ملرد تەڭگە بولىنگەن.

«مال شارۋاشىلىعىنا 115,9, وسىم­دىك شارۋاشىلىعىنا جانە نەسيە قول­جە­تىمدىلىگىن ارتتىرۋ بويىنشا 318,1 ملرد­ تەڭگە بەرىلگەن. سونداي-اق ۇكىمەت رەزەر­­ۆىنەن وسىمدىك وسىرۋشىلەر مەن مال وسىرۋ­شىلەردى قولداۋعا تاعى دا 60 ملرد تەڭگە بولگەن. مەملەكەتتىك قولداۋدى العان كاسىپكەرلەرگە ەڭبەك ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ەكسپورتقا باعدارلانعان تاۋار ءوندىرىسىن ۇلعايتۋعا جانە ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا بىرقاتار مىن­دەت­تەمە جۇكتەلەدى. الايدا مەملەكەت تار­ا­پىنان الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك باعاسى وتكەن جىلى 11,4%-عا ءوستى. مەنىڭشە, اگروبانك قۇرۋعا قوسىمشا قاراجات قاجەتى جوق, سول جىلدا جۇيەسىز بولىنەتىن قاراجاتتاردى ءبىر جەرگە جيناپ, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ قاجەت. ول تەك وسى اگروبانك ارقىلى جۇرگىزىلۋگە ءتيىس», دەيدى اۋىل شارۋاشىلىعى ساراپشىسى.

كەپىل كەرەك

بۇگىندە «اگرارلىق نەسيە كورپوراتسيا­سى» اق, «قازاقستان دامۋ بانكى» اق جانە Halyk Bank بىرلەسىپ 444,5 ملرد تەڭگە سوماسىنا جەڭىلدەتىلگەن قارجى بەرۋ ءۇشىن اگروونەركاسىپ كەشەنىندە 90 جوبادان تۇراتىن پۋل قالىپتاستىرعان. بۇل – ەت, ءسۇت, استىق وڭدەۋ, جىلىجاي شارۋا­شىلىعىن دامىتۋ سياقتى مەملەكەت ءۇشىن باسىم باعىتتار بويىنشا ءوندىرىس كولەمىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن جوبالار. انك-تە 81,2 ملرد تەڭگە نەسيە سوماسىنا 43, قدب-دا 285 ملرد تەڭگەگە 14, Halyk Bank-تە 78,3 ملرد تەڭگەگە 33 جوبا بار. الايدا قارجىلاندىرۋدىڭ بەلسەندى قارقىنى كەزىندە نەسيە الۋ ءۇشىن كەپىلدىڭ بولماۋى شارۋالار ءۇشىن ايتارلىقتاي كەدەرگى بولىپ وتىر. مۇنى 5 ماۋسىم كۇنى ۇكىمەتتە ۆيتسە-پرەمەر سەرىك جۇمانعاريننىڭ توراعالىعىمەن وتكەن كەڭەستە اۋىل شارۋاشىلىعى ۆيتسە-ءمينيسترى ەربول تاسجۇرەكوۆ ايتتى.

ۆيتسە-پرەمەر دە شارۋالاردىڭ قارجى­لان­دىرۋعا قولجەتكىزۋىن بارىنشا جەڭىل­دەتۋىمىز كەرەك دەدى.

«ۇكىمەت شارۋالاردىڭ كوكتەمگى دا­لا جۇمىستارىنا قارجىنى اۋىل­شا­رۋا­­شىلىق كووپەراتيۆى ارقىلى الۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن شارالاردى قازىردىڭ وزىندە قولعا الىپ جاتىر. سوندىقتان ەندى شارۋالارعا قولايلى, قارجى ينستيتۋتتارى ءۇشىن قاۋىپسىز تەتىكتەردى بىرلەسىپ ازىرلەۋىمىز كەرەك. ەكسپورتتىق نەسيە اگەنتتىگى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ باسىم جوبالارى ءۇشىن تاريفتەردى تومەندەتۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋى قاجەت. ال اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگى «بايتەرەك» حولدينگىمەن بىرلەسىپ, اگروونەركاسىپ كەشەنىندەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا كەپىلدىك بەرۋ باعدارلاماسى بويىنشا قاراجات ءبولۋدىڭ نۇسقالارىن ازىرلەسىن», دەگەن بولاتىن س.جۇمانعارين.

بىزدەگى بارلىق اگروونەركاسىپتىك كەشەن سۋبەكتىسىنىڭ 70 پايىزى – شاعىن جانە ورتا دەڭگەيدەگى شارۋا قوجا­لىق­تارى. كوبىنە قارجىلاندىرۋسىز, قولداۋسىز قالاتىن دا ءدال وسى كون­تين­گەنت. جوعارىدا ايتقانداي, قوماقتى قاراجات الۋعا كەلگەندە قول قىسقا. ۇلكەن كەپىلدىك سۇراعان قارجى ۇيىم­دارىنىڭ الدىنا كەلگەندە شاعىن شارۋا­شى­لىقتاردىڭ جۇمىسى كەرى كەتەدى. ال اگروبانك جۇمىس ىستەگەن كەزدە وسى ماسە­لەلەردىڭ بارلىعى ەسكەرىلۋگە ءتيىس. جالپى, جاڭا بانك قۇ­رىلعان جاعدايدا ونىڭ ماقساتى تەك شارۋاعا نەسيە بەرۋ ەمەس, سا­ۋاتتى, تابىس­تى جانە وزىنە سەنىمدى كاسىپكەر تاربيەلەۋ بولسا كەرەك-ءتى.