دانەكەرلەۋشى اجە

سۆەتلانا سۋببوتينا «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەگەن ناقىلدى ءجيى قايتالايدى بىردە جۇبايىم ەكەۋمىز سەلەكتسيوننىي كەنتىنە بارا جاتقانىمىزدا, كولىگىمىزدەن اقاۋ شىعىپ, جولدا توقتاپ قالدىق. ءجون سۇراسا كەلە, بۇل كوشەدە بەس بىردەي دانەكەرلەۋشى تۇراتىنىن بىلدىك. ايتىلعان ۇيلەردىڭ بىرىنە كىرگەنىمىزدە, الدىمىزدان ايەل ادام شىعىپ, سوڭىنان ەرۋگە يشارا ەتتى. قولىمىزداعى تەمىردى كۇيەۋىنە كورسەتپەكشى بولار دەپ سوڭىنان ىلەستىك. سويتسەك, ونىڭ ءوزى دانەكەرلەۋشى ەكەن, سىنعان بولشەكتى ءاپ-ساتتە دانەكەرلەپ بەردى. بەس بالانىڭ اناسى, دانەكەرلەۋشى سۆەتلانا سۋببوتينامەن تانىستىعىم وسىلاي باستالدى. ول كىسى بىزگە سىر تيەگىن تومەندەگىشە اعىتىپ ەدى: – دانەكەرلەۋ جۇمىسىنا ەڭ العاش مۇقتاجدىقتان كەلدىم. مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ تۇرمىسقا شىقتىم. كەنجە بالام ۇشكە تول­­­عان­شا ون بەس جىلعا جۋىق ۇيدە وتىرۋىما تۋرا كەلدى. بۇل 1998 جىل بولاتىن. كۇيەۋ­ىم سول ۋاقىتتا جۇرگىزۋشى ەدى. قىستى كۇنى ماشي­نانىڭ سالقىندىعىن ايتىپ, جۇمىسىنان باس تارتتى. بارا-بارا ەكەۋمىزدىڭ جولىمىز ەكى جاق­قا ايىرىلدى. شيەتتەي بەس بالانى اسى­راۋ قيىنعا ءتۇستى. جۇمىس تابا الماي, ءبىراز سەندەلدىم. ءسويتىپ جۇرگەندە, ەڭ­بەك بير­جاسىنداعى ءبىر تانىسىم كەزىگىپ, «دانەكەرلەۋشى بولعىڭ كەلسە, مامان رەتىندە تاپسىرىس بەرەيىك, ءۇش اي وقىتىپ, جۇمىسقا ورنالاستىرامىز», – دەدى. بىردەن كەلىسىپ ءۇش اي وقىدىم. تەوريالىق جانە تاجىريبەلىك باعىتتا ەكى ۇستازىم بولدى. العاش بارعاندا «ماسكادان ەلەكترودقا دەيىن» اتتى ساباق ءوتتى. سول كەزدە: «مەن قايدا كەلدىم؟» دەپ ويلانىپ تا قالدىم. ويتكەنى, قۇرال-سايماننىڭ اتىن جاتتاي الماي, بەس رەت قايتالاعاننان كەيىن تۇسىنەتىنمىن. پراكتيكالىق كۋرستى «اياز» جشس-ىنەن وتۋگە باردىم. جوعارى كەرنەۋلى ەلەكتر قۋاتىمەن دانەكەرلەيتىن اپپاراتپەن تەمىر كەستىم. بۇعان دەيىن دانەكەرلەۋشى ماماندىعىنا ەش قاتىسى جوق مەن سياقتى ادامنىڭ بۇل ماماندىقتى اياق استىنان تاڭداپ, جۇمىس ىستەپ كەتۋى وتە قيىن ەكەن. شىن مانىسىندە, ءۇش ايدا ادام ەشنارسەگە ۇيرەنبەيتىنىن ۇقتىم. وقۋدى ءبىتىرىپ, ەڭبەك بيرجاسى جىبەرگەن جەرگە جۇمىسقا بارعانىمدا, ونداعىلاردىڭ «بەس بالالى ايەل دانەكەرلەۋشى بولا الا ما؟» – دەگەن ساۋال جۇزدەرىندە تۇردى. مەن جۇمىس بارىسىندا ەشقاشان سىرقاتتىق پاراق المايمىن دەپ جۇمىسقا الۋىن ءوتىندىم. ءسويتىپ, «اياز» جشس-ىنە جۇمىسقا تۇردىم. بىردە قاسىما تاجىريبەلى دانەكەرلەۋشى كەلىپ: «مەن قۇبىردى دانەكەرلەي المايمىن. ال ءسىز دانەكەرلەۋگە تىرىستىڭىز, بىراق سىزدەن دە قاتە كەتتى. دەگەنمەن, بۇل ماماندىقتى نەگە تاڭدادىڭىز؟» – دەپ سۇرادى. «بالالارىم قانداي جۇمىس جاسايسىڭ دەپ سۇرامايدى. مەنەن تاماق سۇرايدى. سول سەبەپتى ۇيرەنۋگە مىندەتتىمىن», دەدىم مەن. كەيىن مەنى «ءوز ءىسىن ساپالى ورىنداماعانى ءۇشىن» دەپ ەكى جىلداي دانەكەرلەۋ جۇمىسىنا قوسپادى. كۇندەردىڭ كۇنىندە بۇل ماماندىقتىڭ «مايىن ىشكەن» ءبىر جاقسى ادامدى كەزدەس­­­­­تىردىم. «دانەكەرلەۋ بارىسىندا مىنانداي قاراپايىم ادىستەردى ءتۇسىنىپ, ولاردى بۇلجىت­پاي ورىنداساڭ, بۇل كاسىپتى كوپ ۇزاماي يگەرىپ كەتەسىڭ», – دەپ ءبىراز نارسەگە كوزىمدى اشتى. سوندا عانا «وسىنشا ۋاقىت ەڭبەكتەنسەم دە, دانەكەرلەۋدىڭ قاراپايىم جولىن تۇسىنبەي كەلگەن ەكەنمىن عوي», دەپ ويعا قالدىم. وسىدان كەيىن الدىمنان تولعاندىراتىن ماسەلە شىققان جوق دەۋگە بولادى. دانەكەرلەۋدە جوعارى قىسىمدى گاز تولتىرىلعان, قاۋىپتى ەرىتىندى قۇيىلعان قۇبىردى جوندەۋ ۇلكەن شەبەرلىكتى تالاپ ەتەدى. بىردە بىرنەشە ادامبىز, قۇبىر جوندەپ جاتتىق. الگىنى دانەكەرلەپ بولىپ, ەندى قۇبىرعا مازۋت ايداپ ونى بايقاپ كورۋ عانا قالعان ەدى. قوسىپ كەلىپ جىبەرگەنىمىزدە, جوعارى قىسىممەن مازۋت اتقىلادى. سويتسەك, جاپقىش كراندى تولىق جاپپاعان ەكەنبىز. جۇمىسشىلاردىڭ بارلىعى سىرتقا قاشىپ جاتىر. مەن بولسام, قولىما ىلىككەن الدەنەنى قالقالاپ كراندى جاۋىپ ۇلگەردىم. عيمارات ىشىندە ەكى-اق ادام قالىپپىز. جۇمىسقا جاڭادان كەلگەن جاس جۇمىسشى ەسىكتىڭ ارتىنا تىعىلىپ تۇر. الگى بالادان «نەگە قاشىپ كەتپەدىڭ» دەپ سۇراسام, «سىزدەن ۇيالدىم», دەيدى. ءبارىمىز ك ۇلىپ الدىق. ءسويتىپ, الگى قۇرىلىس مەكەمەسىندە دانەكەرلەۋشى بولعان تۇڭعىش ايەل ادام مەن ەكەنمىن. جالپى, نازىك جاندىلار ۇمتىلسا, الدىنا ماقسات قويسا, كەز كەلگەن ءىستى دە دوڭگەلەنتىپ الىپ كەتە الادى. وعان كەپىلدىك بەرەمىن. 2008 جىلى تاراز قالاسىندا وتكەن دانە­كەر­­لەۋشىلەردىڭ رەسپۋبليكالىق جارىسىنا قاتىسىپ, ەكىنشى ورىن الدىم. قازىر نەمەرە­لەرىمدى قارايمىن. ەرىنبەگەن, ۇمتىل­عان ادامعا ۇيدە وتىرىپ تا اقشا تابۋعا بولادى. ينكۋ­باتور قۇرىلعىسىمەن بالاپاندار شىعارامىن. ءجۇزىم ءوسىرىپ, وسكىندەرىن دە, جەمىسىن دە ساتامىن. ءبىر ءتۇبىن 700-800 نەمەسە 1000 تەڭگەگە ساتىپ, ماۋسىمىنا ميلليون تەڭگەدەي تابىس تۇسىرەمىز. ادام تىنىمسىز ەڭبەك­پەن شىڭدالادى. بالالارىم مەن كەلىن­دە­رىمە «ەڭبەك ەتسەڭ ەرىنبەي, تويادى قارنىڭ تىلەنبەي» دەپ ءجيى ايتامىن. تەر توگىپ, نان تاپقان ادامنىڭ ومىرگە دەگەن كوزقاراسى ەرەكشە بولادى. ءومىردىڭ ءبىر قىزىعى مەن باقىتى دا وسى ەمەس پە؟!», – دەيدى دانەكەرلەۋشى اجە. جازىپ العان گۇلسەزىم بياشەۆا, جۋرناليست. ورال.