سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدىڭ بارلىق ايماعىندا دەرلىك مەدياحولدينگتەر قۇرىلعان. بىراق شىنىن ايتۋ كەرەك, حولدينگتەردىڭ قۇرىلۋىندا ەشقانداي بىرىزدىلىك جوق. ويتكەنى ءبىر وڭىرلەردە مەدياحولدينگتەر وبلىستىق ىشكى ساياسات باسقارماسىنا باعىنسا, ەندى ءبىر وڭىرلەردە قارجى باسقارمالارىنا, الەۋمەتتىك كاسىپكەرلىك كورپوراتسيالارىنا باعىنادى.
اقپارات سالاسىنداعى ادام تۇسىنبەيتىن رەفورمالاردىڭ سالدارىنان مەدياحولدينگتەردىڭ جۇمىسى دا ءبىرىزدى ەمەس. مىسالى, ءبىر وڭىرلەردە مەدياحولدينگ قۇرامىنا اۋداندىق, قالالىق گازەتتەر ەنگىزىلسە, ەندى ءبىر وڭىرلەردە اۋداندىق, قالالىق گازەتتەر جەكەشەلەنىپ كەتكەندىكتەن, تەك وبلىستىق گازەتتەردىڭ عانا باسىن قۇراپ, حولدينگ بولىپ وتىر. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى حولدينگ وبلىستىق, قالالىق قازاقشا گازەتتەردەن عانا قۇرالىپ, ورىسشا گازەتتەر جەكەگە بەرىلىپ كەتكەن. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ گازەتتەرى سەنىمگەرلىك باسقارۋعا بەرىلگەن. ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك گازەتتەرى دە, تەلەارناسى دا تۇگەلدەي جەكەشەلەنىپ كەتكەن.
ءبىر وبلىستاردا گازەتتەردىڭ جاپپاي جەكەشەلەنىپ, كەلەسى ءبىر وبلىستاردا ءالى دە مەملەكەتتىك قاراۋىندا قالعانى ەلىمىزدىڭ اقپارات سالاسىنداعى الا-قۇلالىقتى بايقاتادى. جاڭا زاڭ وسىنداي ولقىلىقتاردى رەتتەيدى دەگەن ۇمىتتەمىز. ايماقتىق گازەتتەردىڭ تاعدىرى سول ءوڭىر اكىمدەرىنىڭ جەكە كوزقاراسىنا, جەكە شەشىمىنە قاراي وسىنداي كۇيگە تۇسكەن سياقتى. ياعني ەلىمىزدىڭ باق سالاسىندا بەلگىلى ءبىر ءتارتىپ, ەرەجە بولماي تۇر. زاڭ, ءتارتىپ بارىنە ورتاق دەسەك تە, ءبىر وبلىستا گازەتتەردىڭ بارلىعى بىردەي قانداي زاڭعا سۇيەنىپ جەكەشەلەنىپ كەتكەنى, ال ەكىنشى ءبىر وبلىستا نەگە جەكەشەلەنبەي قالعانى – ازىرگە تۇسىنىكسىز. سول سەبەپتى دە وسىنداي باسقارۋداعى الا-قۇلالىقتان قارجىلىق ماسەلەلەر دە وزدىگىنەن تۋىپ جاتقانى بەلگىلى.
قالاي ايتساق تا, اقپارات سالاسى تۇبەگەيلى وزگەرۋى قاجەت. گازەتتەر ساراپتاما ماقالالارعا كوبىرەك ورىن بەرۋى كەرەك. ويتكەنى گازەت-جۋرنالدار اقپارات تاراتۋ جاعىنان ءبارىبىر سايتتارعا, الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ىلەسە المايدى.
جوعارىدا ايتقانىمىزداي, ءبىراز وبلىستارداعى اۋداندىق, قالالىق گازەتتەر جەكەشەلەنىپ كەتتى. بىراق جەكەگە وتكەنىمەن باياعىداي مەملەكەتتىك تاپسىرىسپەن قارجى الىپ, بيۋدجەتتىڭ قارجىسىمەن كۇن كورىپ وتىر. ءدال وسى باسىلىمداردى ساتقاننان بيۋدجەتتىڭ ءبۇيىرى تومپايىپ, مەملەكەتتىك ساياساتتى ناسيحاتتاۋدىڭ بۇرىنعىدان جەتىلىپ كەتكەنىن بايقامادىق. ءتىپتى كەيبىرەۋلەر اۋداندىق گازەتتىڭ عيماراتى ءۇشىن عانا ساتىپ الىپ, عيماراتتى بيزنەس ورتالىعىنا اينالدىرىپ, رەداكتسيانىڭ جاعدايىن ۇمىت قالدىرعانى دا بار.
ارينە, ءبىز باسپاسوزگە جازىلۋ ماسەلەسىندە كوبىنەسە وقىرماندى كىنالايمىز. گازەت وقىمايدى دەپ سوگەمىز. بىراق ءبىز وقىرماننىڭ كوڭىلىنەن شىعاتىن گازەت شىعارىپ ءجۇرمىز بە؟ باسىلىمداردىڭ تاۋەلسىزى دە, تاۋەلدىسى دە وقىرمان تارتۋدىڭ, وقىرماندى قىزىقتىرۋدىڭ بار امالىن جاساپ كەلە جاتقانى راس. الايدا باق سالاسىنداعى مەملەكەتتىك تاپسىرىس ىسىنە وزگەرىس, رەفورما جاساماسا, مەملەكەتتىك اقپارات قۇرالدارى جۇرت ىزدەپ ءجۇرىپ وقيتىن گازەت شىعارا الماسى انىق. وقىرماننىڭ دا وبالى بار. اكىم اندا باردى, مىندا باردى, پالەن جينالىس وتكىزدى, تۇگەنشەلەرمەن كەزدەستى دەگەن اقپاراتتارمەن بەتتەردى تولتىرۋمەن وقىرماندى باۋراپ الا المايسىڭ. ال ونداي اقپاراتتاردى بەرمەسەڭ, مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورىنداي الماسىڭ تاعى بەلگىلى.
مەملەكەتتىك تاپسىرىستىڭ تاقىرىپتارى وقىرمان ءۇشىن قىزىقسىز. كوبىنەسە رەسمي, مەملەكەتتىك ساياساتتى ناسيحاتتايتىن, تاپسىرىسپەن جازىلاتىن تاقىرىپتار. وسىدان كەيىن گازەت بەتتەرىندە قىزىقتى ماقالالارعا ورىن از قالادى.
ءبىز جەرگىلىكتى باسىلىمدارداعى باستى ماسەلەلەرگە توقتالدىق. مۇنى ءبىز ايتپاساق تا وسى مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتىڭ توڭىرەگىندە جۇرگەن ءتيىستى جاۋاپتى ورگان وكىلدەرى جاقسى بىلەدى. جاڭا زاڭنىڭ «مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياسات» دەپ اتالاتىن 4-تاراۋىنىڭ 32-بابىندا وسى جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەردى تىكەلەي رەتتەمەسە دە, قارجىلىق جاعىنان دەمەۋ بولار نورمالار ەنگىزىلىپتى.
ياعني 32-باپتىڭ 3-بولىگىندە رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك تاپسىرىستى ورنالاستىرۋ قاعيدالارىنا سايكەس رەسپۋبليكالىق جانە وڭىرلىك دەڭگەيلەردە مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋ جونىندەگى, ونىڭ ىشىندە بالالارعا ارنالعان كونتەنتتى جاساۋعا جانە وڭىرلىك مەرزىمدى ءباسپاسوز باسىلىمدارىن دامىتۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك تاپسىرىستى الۋعا ۇمىتكەرلەردىڭ وتىنىمدەرىن قاراۋ جانە ۇسىنىستاردى تۇجىرىمداۋ ماسەلەلەرى قامتىلعان. وسى باپتىڭ بۇرىنعى رەداكتسياسىندا بالالارعا ارنالعان كونتەنت جانە مەرزىمدى ءباسپاسوز باسىلىمدارىن دامىتۋ دەگەن تۇسىنىك جوق ەدى. بۇل دەگەن ءسوز قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنە سەپتىگىن تيگىزبەك. ول ءۇشىن بۇل زاڭ جاڭا باپپەن تولىقتىرىلعان. ياعني 33-باپ تۇتاسىمەن باق-قا بەرىلەتىن گرانتتارعا ارنالىپتى. ول گرانتتاردىڭ تاقىرىپتىق باعىتتارىن ارنايى كوميسسيا بەكىتەدى. جانە ول مەملەكەتتىك تاپسىرىسقا ەش قاتىسى بولماۋعا ءتيىس.
گرانتتار مەملەكەتتىك ەمەس بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا وتاندىق كونتەنتتى دامىتۋعا, ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق ەگەمەندىگىن نىعايتۋعا جانە قورعاۋعا بەرىلمەك. گرانتتار قىسقامەرزىمدى جانە ۇزاقمەرزىمدى بولىپ ەكى تۇرگە ءبولىنىپتى. ودان بولەك وسى گرانت تاعايىندار كەزدە قازاق تىلىنە دە باسىمدىق بەرىلگەن ەكەن.
ارينە, جوعارىدا جەكەشەلەندىرۋدىڭ سالدارى جونىندە بەكەر ايتىپ شىرىلداپ جۇرگەن جوقپىز. مەملەكەتتىڭ مەنشىگىنەن كەتكەننەن كەيىن ءبارىبىر ول باسىلىمدار وزگە ەلدىڭ سويىلىن سوقپايدى عوي. ءوز ەلىمىزدىڭ جاقسىلىعىن دارىپتەپ, اقپاراتتىق ساياساتىن جۇرگىزۋىنە ۇلەس قوسادى. سوندىقتان وسىنداي گرانت ءبولۋ تەتىگى ارقىلى قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىنىڭ رەتەلىپ جاتقانى كوڭىلگە قۋانىش ۇيالاتادى. گرانت تاقىرىپتارى مەملەكەتتىك تاپسىرىستىكى سياقتى ەمەس, ەركىن, تانىمدىق باعىتتا بولار دەگەن ۇمىتتەمىز. گرانت العان باسىلىمنىڭ كادر ماسەلەسى دە شەشىلەتىنىنە سەنىم مول.
تەگىندە قانداي زامان, قانداي جاعداي بولسا دا جۋرناليستەردىڭ باستى مىندەتى – تەك اقيقاتتى جازۋ. لايىم, وتانىمىزعا ادال قىزمەت ەتەيىك. جۋرناليستەر قاۋىمى حالقىمىزدىڭ ۇنىنە, جۇرەكجاردى سوزىنە اينالا بەرسىن.
ورالحان ءداۋىت,
«Jasyn» اقپاراتتىق سايتىنىڭ باس رەداكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى
جامبىل وبلىسى
