فوتو: elorda.info
ەندىگى جەردە قالام ۇستاعان بارشا قاۋىمدى وسى ورتاق اتاۋ اياسىندا ءداستۇرلى باق, ينتەرنەت-باسىلىمدار مەن رەسۋرستار قۇرمەتتەۋگە ءتيىس قۇقىقتار مەن مىندەتتەر بىرىكتىرەدى.
ەل كونستيتۋتسياسى ءسوز جانە شىعارماشىلىق بوستاندىعىنا كەپىلدىك بەرەدى, تسەنزۋراعا تىيىم سالىنادى. اركىمنىڭ زاڭمەن تىيىم سالىنباعان كەز كەلگەن جولمەن اقپاراتتى ەركىن الۋعا جانە تاراتۋعا قۇقى بار. دەگەنمەن اقپاراتتىق رەسۋرستار مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردى پايدالانۋشىلاردىڭ بارلىعى بۇگىندە مەديا-كەڭىستىكتى باقىلايتىن تەك ۋاكىلەتتى ورگاندار ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋى كەرەك. الەۋمەتتىك جەلىلەر اكىمشىلەرىنىڭ وشپەندىلىك, الاۋىزدىق تۋدىراتىن سوزدەر جانە باسقا دا «وتكىر» تاقىرىپتارعا ارنالعان اككاۋنتتار مەن پاراقشالارىن قاتاڭ تۇردە بۇعاتتاي باستاعانىنىڭ ءتۇپ-تامىرى وسىعان كەلىپ تىرەلەدى.
جاڭا زاڭنىڭ زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىن, ونىڭ ىشىندە, ەڭ الدىمەن بالالاردىڭ مۇددەلەرىن قورعايتىن باپتاردىڭ ءمان-ماڭىزى ەرەكشە. ايتالىق, ماسس-مەديادا ەڭبەك سالاسىندا كەمسىتۋشىلىك سيپاتتاعى تالاپتاردى قامتيتىن, جۇمىسقا قابىلداۋ ءۇشىن بوس جۇمىس ورىندارى تۋرالى اقپاراتتى ورنالاستىرۋعا تىيىم سالىنادى. سونداي-اق اتا-اناسى جəنە وزگە دە زاڭدى وكىلدەرى تۋرالى اقپاراتتى قوسا العاندا, ادامنىڭ دەربەس جəنە بيومەتريالىق دەرەكتەرىن انىقتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن وزگە دە اقپاراتتى تاراتۋعا تىيىم سالىنادى. زاڭدى نەگىزدەردە جۇزەگە اسىرىلاتىن ماسس-مەديا ءونىمىن تاراتۋعا جەكە نەمەسە زاڭدى تۇلعالار, سول سياقتى مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ لاۋازىمدى ادامدارى تاراپىنان كەدەرگى جاساۋعا, زاڭسىز تəركىلەۋگە, سونداي-اق ماسس-مەديا ءونىمىن جويۋعا زاڭدى كۇشىنە ەنگەن سوت شەشىمi نەگiزiندە بولماسا, جول بەرiلمەيدi. سونىمەن قاتار, زاڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ ادىستەرى تۋرالى جانە ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە يتەرمەلەيتىن اقپاراتتى تاراتۋعا تىيىم سالادى.
زاڭدا اقپاراتتىڭ دۇرىستىعىنا جاۋاپكەرشىلىككە قاتىستى, دەرەكتەردى تەكسەرۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى بىرنەشە رەت اتاپ وتىلگەن. ەندى بۇل تەك جۋرناليستەردىڭ عانا ەمەس, بارلىق كونتەنت جاساۋشىلاردىڭ مىندەتتى جۇمىسى. وسىعان وراي, «ينتەرنەت-پلاتفورمالار جانە ينتەرنەت-جارناما تۋرالى» زاڭعا سايكەس, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە جاڭا باپتار ەنگىزىلدى.
قازىردە جۋرناليستەردىڭ ەتيكالىق كودەكسىن جەتىلدىرۋ قاجەتتىگى تۋرالى ءجيى ايتىلادى. سول ءۇشىن دە زاڭدا باق قىزمەتىن ءوزىن-ءوزى رەتتەۋگە باعىتتالعان الەۋمەتتىك جانە كاسىبي كەڭەستەر قۇرۋ قاراستىرىلعان, ولار سونىمەن قاتار جۋرناليستىك ەتيكا ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن بولادى. ماسس-مەديانىڭ نەگىزگى مىندەتتەرى تىزبەكتەلگەن 4-باپتىڭ 4-تارماقشاسىندا ءوزىن-ءوزى رەتتەۋگە كوشۋ تۋرالى ايتىلعان. سايىپ كەلگەندە, ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ – مەديا قوعامداستىقتىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتى. سول تۇرعىدا زاڭ جۋرناليستەردى كاسىبي ەتيكا مەن ەتيكالىق مىنەز-ق ۇلىقتى ساقتاۋعا مىندەتتەيدى. ەستەرىڭىزگە سالا كەتەلىك, بۇعان دەيىن باق تۋرالى زاڭدا ەتيكا ماسەلەسى ارنايى ءسوز ەتىلمەگەن, ەتيكالىق كودەكستەردى قابىلداۋ مەن ونى جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى بارلىق ماسەلە مەديا قوعامداستىقتىڭ ءوز قۇزىرىندا بولاتىن. ايتارى جوق, ەتيكانى بۇزۋ فاكتىلەرى وتە كوپ. بۇرىن دا از ەمەس ەدى, ەندى الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ دامۋىمەن, بۇل تاقىرىپ ءتىپتى ءورشىپ كەتتى.
41-باپتا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتىن ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ مəسەلەلەرى جونىندەگى قوعامدىق-كəسىپتىك كەڭەس مەدياسالانى دامىتۋ ماقساتىندا ەرىكتى نەگىزدە قۇرىلادى, دەگەنمەن كەڭەس ءوز قىزمەتىن ۋəكىلەتتى ورگان بەكىتكەن ۇلگىلىك ەرەجە نەگىزىندە جۇزەگە اسىرادى دەپ بەلگىلەنگەن. قوعامدىق-كəسىپتىك كەڭەستەردىڭ نەگىزگى – فۋنكتسياسى جۋرناليستەردىڭ əدەپ كودەكسىن əزىرلەۋ. كەلەسى تارماقشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە قاتىستى: «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ قىزمەتىن ءوزىن-ءوزى رەتتەۋ مəسەلەلەرى جونىندەگى قوعامدىق-كəسىپتىك كەڭەستەردىڭ ۇسىنىمدارى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ مىندەتتى تۇردە قاراۋىنا جəنە دەن قويۋىنا جاتادى».
وسى رەتتە ۋاكىلەتتى ورگاندار ستاندارتتى ەرەجەلەردى ازىرلەپ قانا قويماي, ولاردىڭ ساقتالۋى الەۋمەتتىك-كاسىبي كەڭەستەردىڭ ۇدايى باقىلاۋىندا بولۋعا ءتيىس ەكەنىنە نازار اۋدارعانى ءجون. ال ەتيكالىق قاتەلەردى مەملەكەتتىك ورگاندار ەمەس, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى اشكەرەلەپ, تۇزەتۋى كەرەك. بىرقاتار ەلدە اتالعان ەتيكالىق قاعيدالار ساۋساقپەن سانارلىق, بىراق ەڭ باستىسى, ولار جۇزدەگەن جىل بويى ءوز مىندەتىن ابىرويمەن اتقارىپ كەلەدى.
كەز كەلگەن اقپاراتتى تىڭعىلىقتى تەكسەرىپ الىپ بارىپ جاريالاۋ, قابىلداۋ قاجەت. ءتىپتى قازىرگى تاڭدا الدىڭعى قاتارعا شىعىپ كەلە جاتقان جاساندى ينتەللەكتىنىڭ مۇمكىندىكتەرى دە ارقاشان جاقسى ماقساتتارعا جەتۋ ءۇشىن پايدالانىلا بەرمەيدى. ەل تۇرعىندارىنىڭ اقپاراتتىق ساۋاتى ايتارلىقتاي تومەن, ونىڭ ىشىندە كوبىنە ۇلكەندەر جاعى اقپاراتتىق الاياقتاردىڭ قۇربانىنا اينالىپ جاتادى.
مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلعى 20 ناۋرىزدا قول قويعان اقپاراتتىق دوكترينادا ەلىمىزدىڭ اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىگى باق پەن ازاماتتارىمىزدىڭ اقپاراتتىق ساۋاتتىلىعىنا بايلانىستى ەكەنى اتاپ ايتىلعان. سول تۇرعىدا, مەدياساۋاتتىلىق ماسەلەسىنە بارىنشا بايىپپەن قارايتىن, ونىڭ قىر-سىرىنا ادامدى ەرتە باستان ۇيرەتەتىن ۋاقىت جەتتى. سوندا عانا كەلەشەك ۇرپاق مەديانى جاۋاپتى جاساۋشىلار, اقپاراتتى ساۋاتتى تۇتىنۋشىلار بولادى.
