سايات قۇستارى اراسىندا بۇركىتتەن كەيىنگى قىرانى وسى – يتەلگى. ونىڭ ۇلكەنى التى تۇتام, قاناتىنىڭ ۇزىندىعى جايعاندا ءبىر كەز شاماسىنداي بولادى. وزگە سايات قۇستارى سياقتى بۇل دا ۇلكەن-كىشىلىگىنە قاراي: ءىرى, تانا, بۇقا, ءشاۋلى دەگەن ءتورت تۇرگە بولىنسە, ءتۇس-تۇقىم جاعىنان قارا تارلان, اق تارلان جانە قۇبا تارلان دەپ ۇشكە بولىنەدى.
قارا تارلان يتەلگىنىڭ – سىرتقى ءجۇنى قارا قوڭىر, باۋىر ءجۇنى كۇيەدەي قارا, بەت قىلشىعى قارا, كوزىنىڭ الدىنا تۇسكەن قاراسى جەلكەسىنە ويىسا اينالىپ, الامويناقتانىپ تۇرادى. قۇيرىعىنىڭ ۇستىندە اق تاناداي تەڭبىلى بولادى.
اق تارلان يتەلگىنىڭ – سىرتقى ءجۇنى قۇباقان, باۋىر ءجۇنى اقشىل بولادى. قانات قۇيرىعىنداعى تەڭبىلدەرى اق شۇبار, بەت قىلشىعى اق كەلەدى, ەرەكشەلىگى الامويناعى بولمايدى.
قۇبا تارلان يتەلگىنىڭ – سىرتقى ءجۇنى قۇباقان قىزعىلت, باۋىر ءجۇنى قىزىل شۇبار تۇرىمتاي جۇندەس, الامويناعى كومەسكى كەلەدى. بۇل ءۇش تۇقىمنىڭ ءبارى دە قىران بولادى.
قازاق قۇسبەگىلەرى باسى ۇلكەن, تۇمسىعى جەبەلى, كەۋدەسى كەڭ ءارى قايقى, موينى ۇزىنداۋ, اياعى سالالى, كوزىنىڭ شاراسى ۇلكەن يتەلگىنى قىران دەپ ەسەپتەيدى. يتەلگى قىراندىعىنا بايلانىستى: «جىلاۋلى تەكتى», «تىلەگەن تەكتى», «سەڭسەڭ زاتتى», «قارا سۇڭقار تەكتى» دەپ بولىنەدى.
جىلاۋلى تەكتى يتەلگىنىڭ – ەكى كوزىنىڭ الدىندا سۋاتتانىپ تۇراتىن قارا جاعالى بولادى. ءوزى اشقاراق قوماعاي, شابىتقا ۇشقانشا, جەم جەگەنشە شىدامسىزدىق تانىتادى, ۇنەمى شاقىرىپ وتىرادى.
تىلەگەن تەكتى يتەلگىنىڭ سيپاتى – جىلدام ۇشادى ءارى سەزىمتال كەلەدى. قونعان جەرىندە كوپ وتىرمايدى, ۇدايى شابىت تىلەپ ەرىنبەي ۇشىپ جۇرەدى.
سەڭسەڭ زاتى يتەلگى – دەنەسى ءىرى ءارى موينى جۋان, تۇمسىقتى, جۇندەس كەلەدى. بۇل ۇشىپ-قونا بەرمەيدى, بىراق ءالدى بولادى.
قارا سۇڭقار تەكتى يتەلگى – ءجۇنى تىعىز, موينى ۇزىن, قۇيرىق-قاناتى قايراتتى, قارا ءتىل, لاشىن ءبىتىمدى, ۇزىن قۇيرىق, قايشى قاناتتى بولادى. جوعارىداعى قارا تارلان يتەلگى دەگەنىمىز وسى قۇس. باستى ەرەكشەلىگى – تالماي ۇشادى, ولجاسىن قاجىماي الادى. جالپى ايتقاندا, يتەلگى – باۋلۋعا كونىمدى, تۇلەك تالعامايتىن قۇس.
