سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
تابيعاتى تامىلجىعان كورىكتى كوكشە وڭىرىندە دە قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار زاڭداستىرىلماعان پوليگوندارعا بەي-بەرەكەت ءۇيىلىپ جاتقانى جاسىرىن ەمەس. اكتسيا بۇرىنعى كەم-كەتىكتى جويىپ, ەل ىشىندەگى ءتارتىپ پەن تازالىقتى نىعايتۋعا ايرىقشا ىقپالىن تيگىزىپ وتىر.
– كەيدە ءبىر ادامداردىڭ نەمكەتتىلىگىن كورگەندە جانىڭ كۇيزەلەتىنى بار, – دەيدى كوكشەتاۋ قالالىق ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى شياپ اليەۆ, – انە ءبىر جىلدارى وبلىس ورتالىعىنىڭ ىرگەسىندەگى بۇقپا تاۋىنىڭ باۋرايىندا ورمان ىشىندە بەي-بەرەكەت شاشىلىپ جاتقان قوقىستى كورگەندە كوڭىلىڭ قۇلازىپ قالاتىن. قايسىبىر قالا تۇرعىندارى قاجەتسىز قۇرىلىس ماتەريالدارىن جول بويىنا توگىپ كەتۋدەن دە تايىنبايتىن. مەنىڭ پايىمداۋىمشا, اكتسيا جالعىز قالا مەن دالانىڭ عانا ەمەس, زامانداستارىمىزدىڭ پەيىلىن تازارتۋعا ىقپال ەتۋدە.
اكتسيا باستالعالى ءوڭىردىڭ 128 مىڭ ادام ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارىپ, جۇمىلا جۇمىس ىستەگەن. قىرۋار شارۋانى ويداعىداي اتقارۋ ءۇشىن ەكى مىڭنان استام ارنايى تەحنيكا جۇمىلدىرىلعان. ناتيجەسىندە, 34 350 توننا قوقىس شىعارىلدى. ەلدى مەكەن تۇرعىندارى دا ءوز ۇيلەرىنىڭ ماڭايىن تازارتىپ, مۇنتازتاي ەتىپ قويدى. قازىر كورگەن كوز سۇيسىنەر جاعدايدا. 29 678 اۋلا تازارتىلعان. سونداي-اق ادامدار كوپ جۇرەتىن, دەم الاتىن كورىكتى وڭىرلەر دە نازار اۋدارىلۋدا. بۇل شارۋانىڭ دا ءمانى زور.
– جازدىڭ جانعا جايلى كەشتەرىندە تازا اۋا جۇتىپ, سەرۋەندەپ جۇرگىمىز كەلەدى, – دەيدى كوكشەتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى, كوپبالالى انا مەرۋەرت قوشامەتوۆا, – قازىر وسىنداي ورىندار تاپ-تازا بولىپ تۇر. قاي تاراپقا قاراساڭ دا ۇقىپتى قولدىڭ تابى انىق بايقالادى. يگىلىكتى شارۋانىڭ سەپتىگى كوپشىلىككە ءتيىپ جاتىر.
تابيعات جاناشىرلارى مەن ەرىكتىلەر 359 الاڭ مەن پاركتى تارتىپكە كەلتىرىپ, كۇل-قوقىستان تازارتىپتى. ەندىگى ءبىر ماسەلە, زاڭسىز قوقىس ورىندارى. وزگە ءوڭىردى بىلاي قويعاندا, تابيعاتى تامىلجىعان بۋراباي باۋرايىندا دا مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەر اراگىدىك كورىنىپ قالاتىن. ءتىپتى وتكەن جىلى ولگەن يت-مىسىق, مال ولەكسەسى جاتقانى جايىندا ەل گازەتى «ەگەمەنگە» جازىپ, دابىل قاققان بولاتىنبىز. شاراپاتى مول اكتسيا اياسىندا 248 زاڭداستىرىلماعان قوقىس ورنى جويىلدى. سونداي-اق وتىزعا جۋىق يەسىز, قاۋساپ تۇرعان قۇرىلىس عيماراتتارى بۇزىلىپ, ورنى تەگىستەلىپ, تازارتىلدى. بۇل جايدىڭ تازالىقپەن بىرگە قاۋىپسىزدىككە دە قاتىسى بار. ويىن بالالارى قاۋساپ تۇرعان قۇرىلىس الاڭدارىندا ۇستىنە شىعىپ وينايتىن بولسا, ومىرلەرىنە قاۋىپ ءتونۋى دە مۇمكىن.
العاشقى اپتادا اتقارۋشى ورگانداردىڭ, كوممۋنالدىق قىزمەت پەن ۇيىمداردىڭ وكىلدەرى, جالپى جۇرتشىلىق قىستان قالعان ءارامشوپ پەن اعاش جاپىراقتارىن جيناستىرسا, كەيبىر جەرلەر اكتەلىپ, سىرلانىپ, كوپ-كورىم جاقسارىپ قالدى. جالپى, حالىقتىڭ كادەسىنە جارايتىن الاڭدار اباتتاندىرىلىپ, كوركەيدى. بالالار الاڭدارى دا جۇتىنىپ شىعا كەلدى. مىنە, وسىنداي اۋقىمدى ءىس ءۇش جۇزدەن استام ەلدى مەكەندە قولعا الىندى. تازالىق جۇمىسىنا 2 900 مەكەمە مەن كاسىپورىن جۇمىسشىلارى قاتىستى. 25 مىڭ ادام جۇمىلعان سوڭ جۇمىس شاق كەلە مە, 17 560 توننا قوقىس زاڭداستىرىلعان پوليگوندارعا جەتكىزىلدى.
«كيەلى مەكەن» اپتالىعىندا وڭىردەگى تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ماڭايى اباتتاندىرىلىپ, اجارلانىپ سالا بەردى. اسىرەسە بۇلاندى اۋدانىندا تولىمدى جۇمىس اتقارىلدى. ەل ىشىندەگى ەسكەرتكىشتەر ەڭسەلەنىپ, مۇنتازداي تازالىعىمەن كوز تارتاتىن بولدى. اۋىل ىشىندەگى اعاشتاردىڭ ءتۇبى اكتەلىپ, باق ىشىندەگى ورىندىقتار جوندەلىپ, رەتكە كەلتىرىلدى. ناتيجەسىندە, بەس جۇزدەن استام مادەني ەسكەرتكىشتەردىڭ ماڭايى تازارتىلىپ, كوركەيتىلدى. بۇل جۇمىسقا شامامەن ون بەس مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى. وسىدان-اق ەلدىڭ تازالىققا دەگەن ىنتا-ىقىلاسى كورىنەدى ەمەس پە؟ ەسەلى ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ءۇش مىڭ تونناعا جۋىق قوقىس شىعارىلدى.
«جاسىل ايماق» اپتالىعى دا ۇيىمشىلدىقپەن وتكىزىلدى. بۇل جۇمىسقا 62 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى. ناتيجەسىندە, 39 مىڭ كوشەت وتىرعىزىلدى. بەس مىڭ شارشى مەتر القاپقا گۇل ەگىلىپ, كوگالدار مۇنتازداي ەتىلىپ تازالانىپ, شاڭ-توزاڭنان ارىلدى.
جاس ۇرپاققا ءتالىمدى تاربيە بەرەتىن جۇمىس «ونەگەلى ۇرپاق» اپتالىعىندا ۇيىمداستىرىلدى دەسەك, ارتىق ايتقاندىق ەمەس. اپتا بويى ەرىكتىلەر ارداگەرلەر مەن قارتتار ۇيلەرىنىڭ ماڭايلارىن تازارتىپ, قولعابىس كورسەتتى. ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ون بەس مىڭ ادام قاتىسقان شارادا 150 اۋماق تازارتىلدى.
ەندىگى ءبىر ءىس جۇيەلى جۇزەگە اسقان تۇس ء«مولدىر بۇلاق» اپتالىعى. تابيعات جاناشىرلارىنىڭ سانى 11 مىڭ ادامعا جۋىقتادى. ولار سۋ كوزدەرىنىڭ ماڭايىن تازارتتى, بىتەلىپ قالعان بۇلاق كوزدەرى اشىلدى. 27 وزەن-كولدىڭ جاعالاۋلارى قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردان ارىلدى. 13 مىڭ توننادان استام قوقىس شىعارىلدى.
– ەڭ باستىسى وسىنداي جۇمىستاردى اتقارۋ ارقىلى جەلكىلدەپ ءوسىپ كەلە جاتقان جاس ۇرپاققا تاربيە بەرۋ, ولاردى تۋعان ولكەسىن قادىرلەي بىلۋگە باۋلۋ, – دەيدى زەينەتكەر ۇستاز راۋزا بايكەنوۆا, – تابيعات تۋعان ۇياڭ ەكەندىگىن ءبىلىم وشاعىندا سانالارىنا ءسىڭىرۋشى ەدىك, ال بۇل جولى ناقتى ءىس ارقىلى ۇلگى كورسەتىلۋدە.
اكتسيانىڭ پايدالى تۇسى ۇلان-عايىر. جازبەن بىرگە جادىراي جايناعان كوكشەتاۋ مەن قورعالجىننىڭ اراسىنداعى كەڭ دالا ءبىر ارىلىپ, اجارلانىپ قالدى. قۇتتى ىزگىلىكتى قوعامنىڭ ىزەتتى بەينەسى ىسپەتتى.
اقمولا وبلىسى
