ءححى عاسىردىڭ جاستارى دا – مۇلدە بولەك الەم. كۇن سايىن قۇبىلىپ, جاڭارىپ وتىرعان اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ دامىعان كەزەڭىندە جاستار تەز قۇبىلمالى, وزگەرمەلى. زىرعىعان زامان اعىمىنا ىلەسۋ دە وڭاي ەمەس. الدىڭعى بۋىن اعالاردىڭ زامانى مەن قازىرگى بۋىندى سالىستىرۋعا بولمايدى. ولاردىڭ ومىرلىك ۇستانىمدارىنداعى, قۇندىلىقتارى مەن قىزىعۋشىلىقتارىنداعى ايىرماشىلىق تا جەر مەن كوكتەي.
بۇگىنگىنىڭ جاستارى جاڭاشىلدىققا بەيىم, جاڭالىققا جانى قۇمار, ءوزىن-ءوزى دامىتۋعا دايىن. قىزىعۋشىلىقتارى دا, قۇندىلىقتارى دا ينديۆيدۋاليزمگە باعىتتالعان – ومىرلىك قاعيدالارى جەكە باستىڭ قامىن ويلاۋ, مانساپ قۋ, ماتەريالدىق قاجەتتىلىكتەردى جابۋ سەكىلدى مازمۇندا بولىپ كەلەدى. بۇل ولار رۋحاني قۇندىلىقتاردان ادا دەگەن ءسوز ەمەس. كەرىسىنشە, جاستار – الەمگە اشىق, جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتاردى قادىرلەيتىن, ءوز ومىرىنە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايتىن تولقىن. وزىنە نە كەرەگىن بىلەتىن, ماقساتشىل, ءبىلىم الۋعا, ءتىل ۇيرەنۋگە تالپىناتىن, شىعارماشىلىق باعىتتا دا دامىعىسى كەلەتىن, جەكە قابىلەتتەرىن اشۋعا تىرىسىپ, سول تۇرعىدا قانداي قارىم-قاتىناسقا دا اشىق جاستاردىڭ قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. قاي سالادا, قاي باعىتتا بولسىن جەتىستىككە جەتۋدى قالايدى. وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ وسىلاي وزگەرۋىن وزىمشىلدىككە بالاپ, ءمىن تاعىپ جاتاتىندار كوپ.
وسى ورايدا «جاستاردىڭ وزگەرىسىنە اسەر ەتىپ جاتقان نە؟» دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى. وعان جاۋاپ تا بەلگىلى – جاھاندانۋ ءداۋىرىنىڭ ۇشقىر دامۋى, وزگە حالىقتاردىڭ مادەنيەتىمەن, قۇندىلىقتارىمەن تانىسۋى, اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ ىقپالى. ءارى قازىر شەتەلدە ءبىلىم الۋعا, تاجىريبە الماسۋعا مۇمكىندىك كوپ. قازاق جاستارى الەمدىك دەڭگەيدە ءبىلىم جاعىنان باسەكەگە قابىلەتتى دەۋگە تولىق نەگىز بار. وعان جاستارىمىزدىڭ دۇنيەجۇزىنە تانىمال ۋنيۆەرسيتەتتەردە وقۋى, شەتەلدەردە جۇمىس ىستەۋى دالەل. ماسەلەن, سوڭعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جىل سايىن ەل جاستارىنىڭ 8 مىڭدايى شەتەلگە كەتەدى ەكەن. ولاردىڭ باسىم بولىگى جوعارى ءبىلىمدى. دەمەك قازاق جاستارىنىڭ ءبىلىم دەڭگەيى شەتەلدە ءبىلىمىن جالعاستىرۋعا, جۇمىس ىستەۋگە جەتەدى دەگەن ءسوز. بۇل – قۋانارلىق جاعداي.
كەيدە جاستار كىتاپ وقىمايدى دەگەن پىكىرلەر ايتىلىپ جاتادى. قازىر كىتاپ دۇكەندەرى بۇرىنعىداي ەمەس, كوبەيدى. كىتاپ وقىپ, ونى تالدايتىن كلۋبتار دا بارشىلىق. جاس بۋىننىڭ كىتاپ تاڭداۋى دا, تالعامدارى دا ەرەكشە. كىتاپتىڭ قولجەتىمدى ءتۇرىن, اۋديوكىتاپتاردى تىڭداپ, ەلەكتروندى نۇسقاسىن وقيتىندار دا جەتەرلىك. الەۋمەتتىك جەلىلەردە دە كىتاپ وقيتىن جاستاردىڭ كوبەيگەنىن بايقاۋعا بولادى. كىتاپتىڭ ورنى بولەك, سوندىقتان كىتاپ وقۋدا دا قازىرگى جاستاردىڭ بەلسەندىلىگى وتە جاقسى.
ءححى عاسىردىڭ جاستارىنا ارتىلعان سەنىم وتە جوعارى. مەملەكەت پەن حالىقتىڭ جاستاردان كۇتەتىنى – جاھاندانۋ زامانىندا باسقا ەلدىڭ مادەنيەتىنە جۇتىلىپ كەتپەي, ءبىلىمدى, تاربيەلى, باسەكەگە قابىلەتتى بولىپ, دامىعان ەلدىڭ جاستارىنان قالىسپاۋ. ال ولاردىڭ بويىندا ۇلتقا دەگەن قۇرمەت, تۋعان جەرىنە, ەلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بار ما؟ ول – ەكىنشى ماسەلە. ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى بالا كەزىنەن بويىنا ءسىڭىرىپ وسكەن ادامنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن قالاي انىقتاۋعا بولادى؟ ءتىلىن, مادەنيەتىن, ءداستۇرىن, اتا-بابادان كەلە جاتقان ۇلتتىق كود رەتىندە قالىپتاسقان وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىمىزدى مويىنداي الاتىن, ۇلتىم ءۇشىن قىزمەت ەتەم دەگەن جاستاردىڭ ورنى قاشاندا باسقالاردان بيىك تۇراتىنى انىق. ۇلت كوسەمى ءاليحان بوكەيحان «ۇلتىنا, جۇرتىنا قىزمەت قىلۋ – بىلىمنەن ەمەس, مىنەزدەن» دەگەندە, وسىنى مەڭزەسە كەرەك. كەزىندە الاش زيالىلارى ءبىلىمى مەن ۇلتتىق نەگىزدە العان تاربيەسىنىڭ ارقاسىندا حالىققا قىزمەت ەتتى. سوندىقتان دا بويىنا ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرگەن جاستار عانا جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتى بولادى.
تۇپتەپ كەلگەندە, جاستاردان تالاپ ەتە بەرمەي, ولاردىڭ نەنى قالايتىنىن, قاجەتتىلىكتەرىن ءبىلىپ, باقىلاپ وتىرۋ قاجەت. ول ءۇشىن ءارالۋان ساۋالنامالار جۇرگىزىلىپ جاتادى. مەملەكەتتىك جاستار ساياساتى اياسىندا ءتۇرلى باعىتتا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن بۇل اسا ماڭىزدى. سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق «قازاقستاننىڭ بولاشاعى ءۇشىن» قوعامدىق ستۋدەنتتەر بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ر.ارمانوۆتىڭ پىكىرىنشە, جاستار اراسىندا ساۋالناما جۇرگىزۋ ولار ءۇشىن قانداي جوبالار قىزىقتى, وزەكتى جانە وزدەرى قانداي قوسىمشا جوبالار ەنگىزگىسى كەلەتىنىن انىقتاۋعا كومەكتەسەدى. بۇل مەملەكەت ءۇشىن ءاربىر جاستىڭ پىكىرى ماڭىزدى ەكەنىن جانە ولاردى تىڭداۋعا دايىن ەكەنىن كورسەتەدى.
الاش اقىنى ماعجان جۇماباەۆتىڭ: «ۇلت تاربيەسى باياعىدان بەرى سىنالىپ, كوپ بۋىن قولدانىپ كەلە جاتقان تاقتاق جول بولعاندىقتان, ءاربىر ۇلتتىڭ بالاسى ءوز ۇلتىنىڭ اراسىندا ءوز ۇلتى ءۇشىن قىزمەت قىلۋعا مىندەتتى», دەگەن ءسوزىن ۇران ەتىپ ۇستانعان جاستارىمىز كوپ بولسا, قازاق جاستارى ۇلتتىق مۇددەنى ءبىرىنشى ورىنعا قويىپ, تۋعان جەرىنىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتەرى انىق. تۋعان جەر, حالىق, وتباسى, دوستىق دەگەن قۇندىلىقتاردى دا بۇگىنگى جاستاردىڭ بويىنان كورۋگە بولادى. جاستار – بولاشاقتىڭ ايناسى. «جاستارعا قاراپ بولاشاق ايقىندالادى» دەپ حالىق ايتقانداي, قازىرگى جاستاردىڭ موينىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتىڭ سالماعى از ەمەس.
لاۋرا حالەل,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتى
