كۇزگى قومىرعان

بۇل تۇستا دالانىڭ قو­ڭىر اڭى ەۋرازيالىق كەڭىستىكتە جىرتىلىپ-ايىرىلىپ جاتقان. وسىلاردى اۋلاۋ بارىسىندا اۋەلى مەرگەن سا­داقشىلار سوعىس ماشىعىن جە­تىلدىرەتىن بولسا, ەكىنشى تاراپتان جوعارىدا ايتقانىمىزداي, جورىق اسىن دايىنداعان.

مىسالى, التىن وردا بيلەۋ­شىلەرى كۇزگى قومىرعاندى قالاي ۇيىم­داستىرعانى تۋرالى 1253–1255 جىلدارى قازاق دالاسىن كوك­تەي ءوتىپ, شىعىسقا ساپار شەككەن ەۋروپا ساياحاتشىسى گيلوم دە رۋبرۋكتىڭ كۇندەلىك جاز­باسىندا ايتىلسا, يتاليالىق جيھانكەز ماركو پولو: « ۇلى حان­نىڭ (قۇبىلايدى ايتادى) بايان جانە مينگان اتتى اعايىندى بەكتەرى بار. ولار حاننىڭ قول استىنداعى 20 مىڭ اڭشىنى باسقارادى. مينگان باسقارعان 10 مىڭ ادام قىزىل ءتۇستى كيىم كيىپ, بايان باستاعان 10 مىڭ ادام كوك ءتۇستى كيىم كيىپ, حانمەن بىرگە اڭ اۋلاۋعا (قومىرعانعا) شىعادى. ەك­ىگە بولىنگەن اڭشى-قۇسشىلار كۇنشىلىك جەردەن شەڭبەر جاساپ, اڭ-قۇستاردى قىسپاققا تۇسىرەدى. ءدال وسى ءساتتى كورۋ كەرەمەت تاماشا اسەر بەرەدى», دەپ جازىپتى.

قومىرعان كەزىندە كوشپەلىلەر جوعارىدا ايتقانىمىزداي, جو­رىق اسىن دايىندايتىن بولسا, ەكىنشى تاراپتان اڭ اڭلاۋ بارىسىندا ساداق­شىلار قوسىنى قوڭىر اڭداردى اتىپ, مەرگەندىك ونەرىن شىڭداپ, جاۋىن­گەرلىك ماشىعىن جەتىلدىرەتىن بولعان ەكەن. بۇل تۋرالى 2006 جىلى جارىق كورگەن «بابالار ءسوزى» كوپتومدىعىنىڭ 56-تومى 241-بەتىندە:

«قۋىپ اتىپ كيىكتى,

تۇتىنگە ءتۇتىن قوسقاننان.

ءۇش اتقانشا, ءبىر اتىپ,

بولعانشا قيمىل, قۇلاتىپ,

جول جاعالاي شۇباتىپ,

قىرىنا السا, قىرىق اتىپ,

قىپ جۇرگەن ءىسى ىلگەرى,

قاتاعان ءتانتى ەلدەرى», –

دەپ جىرلانعان ەكەن.