بالانىڭ بارلىعى بىردەي ەمەس. ءبىرى ەپتى, شيراق, مىعىم كەلسە, ەكىنشىسى, فيزيكالىق تۇرعىدا ءسال السىزدەۋ بولۋى مۇمكىن. بۋىنى قاتايىپ كەلە جاتقان بالا كەيبىر دارۋمەندەردىڭ تاپشىلىعىنان با, ايتەۋىر ءتۇرلى سەبەپپەن كەي-كەيدە (كوبىنە وتپەلى كەزەڭدە) ەسىنەن تانىپ قالاتىن جاعدايلار كەزدەسەدى. مۇندايدا العاشقى كومەك كورسەتۋگە اسىققان ەرەسەكتەردىڭ «بالا ءتىلىن جۇتىپ قويماسىن» دەگەن ويمەن اۋىزعا ساۋساق سالىپ جىبەرەتىنىن بايقايمىز. بولماسا, ەسىنەن تانعان بالاعا سۋ ىشكىزۋگە تىرىساتىندار دا سول ارادان تابىلادى. مەديتسينالىق جەدەل جاردەم بريگاداسىنىڭ فەلدشەرى زافار حاسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل مۇلدە دۇرىس ءادىس ەمەس. بەتىن اۋلاق قىلسىن, ءتىپتى بالا ومىرىنە قاتەرلى بولۋى دا ىقتيمال. ز.حاسانوۆ مۇندايدا ەڭ دۇرىس امال – بالانىڭ ارتىق قيمىلدان جاراقات الىپ قالماۋى ءۇشىن قىرىمەن جاتقىزىپ, ەسىن جيعانشا مىقتاپ ۇستاپ تۇرۋ ەكەنىن ەسكەرتتى. كەيىنگى جاردەمدى, ەمشارالاردى مەديتسينا ماماندارى كەلگەندە اسىقپاي جاساي بەرەدى. ەگەر ءتىلدىڭ استىنداعى بۇلشىق ەت نەمەسە قاقىرىق تىنىس الۋ جولىن جاۋىپ قالسا, بالانىڭ تۇنشىعىپ قالۋ قاۋپى تۋىندايدى ەكەن. بالانى ءبىر قىرىمەن جاتقىزاتىنى وسىدان. سوندا ءتىل كەرى كەتپەيدى. بالا ءوز سىلەكەيىنە تۇنشىقپايدى. مامان ەسىنەن تانىپ قالعان بالانىڭ اۋزىنا سۋ قۇيۋ دا وتە قاۋىپتى ەكەنىن ەسكەرتتى. مۇندايدا بالا بىردەن تۇنشىعۋى ىقتيمال.
مەكتەپتە ويىن بالاسى دەنە جاراقاتىن كوپ الادى. ابايسىزدا قول-اياعىن شىعارىپ نەمەسە سىندىرىپ الۋى دا مۇمكىن. وسى كەزدە اسىرەسە مۇعالىمنىڭ العاشقى كومەگى قاتتى قاجەت بولادى. قول نەمەسە اياقتىڭ سىنعانىن ءتورت ءتۇرلى بەلگىدەن بىلۋگە بولاتىنىن ايتادى نۇسقاۋشى-فەلدشەر. ماسەلەن, سىنعان جەر مىندەتتى تۇردە اۋىرىپ, ىسىنەدى. ءتۇزۋ سۇيەك قيسايىپ, ۇستاعان كەزدە سىقىرلاعانى ءبىلىنىپ تۇرادى. مىنە, وسى بەلگىلەردى بالانىڭ قولىنان بايقاساڭىز, كارتون قاعازدى قولدىڭ استىنا قويىپ, ماتامەن سىنعان جەرىن تاڭىپ تاستاۋ كەرەك ەكەن. نۇسقاۋشى فەلدشەردىڭ ايتۋىنشا, قولدى تاڭباسا, سىنعان سۇيەك قوزعالاقتاپ اينالاسىنداعى تامىر, جۇيكە تالشىقتارىن زاقىمداۋى مۇمكىن. ال مۇنىڭ سوڭى جاراقاتتىڭ اسقىنۋىنا سەبەپ بولۋى ىقتيمال. ەگەر بالا ومىرتقادان زاقىم السا, جەدەل جاردەم بريگاداسى كەلگەنشە بالانى شالقاسىنان جاتقىزىپ, سودان سوڭ مۇلدە قوزعاۋعا بولمايدى. ومىرتقا جاراقاتىن اياق-قولدىڭ دۇرىس ىستەمەۋىنەن نەمەسە وقۋشىنىڭ قوزعالا الماۋىنان بىلۋگە بولادى دەيدى مامان.
تاعى ءبىر جايدى ايتالىق, مىسالى دەنە جاراقاتى كەزىندە تامىردىڭ كەسىلىپ كەتۋى دە عاجاپ ەمەس. مۇندايدا كەز كەلگەن ادام ءبىرىنشى كەزەكتە تامىرداعى قاندى توقتاتۋعا ارەكەت ەتۋ قاجەت. جالپى, تامىردىڭ ءوزى كوك تامىر, كۇرە تامىر بوپ ەكىگە بولىنەدى. تامىردىڭ سوعۋىن كۇرە تامىردان انىقتايدى. ويتكەنى بۇل تامىردا قان اينالىمى وتە كۇشتى بولادى. ول ءۇزىلىپ كەتسە, قان شاپشىپ اتقىلايدى. ال كوك تامىردا ونداي ەمەس. دەگەنمەن ودان قان كەتسە, قان توقتاعانشا تامىردىڭ ۇستىنەن قاتتى باسىپ, بالانى دەرەۋ مەدپۋنكتكە جەتكىزۋ كەرەك. دەمەك قوس تامىردان كەتكەن قاندى توقتاتۋدىڭ ەكى بولەك ءادىسى بولادى. ماسەلەن, كوك تامىر زاقىمدالسا, ۇستىنە قاتتى زات قويىپ ارنايى جىپپەن تارتىپ بايلاپ تاستايدى. جوعارىدا ايتقانىمىزداي كۇرە تامىردا بىرنەشە مينۋت ىشىندە ادام كوپ مولشەردە قان جوعالتىپ الۋى كادىك. نەگىزىنەن بىلەك, مويىن, تىزەنىڭ ارتقى بولىگى, شىنتاقتىڭ جوعارى جاعىنداعى تامىر سوعىسىنان كۇرە تامىردىڭ وتكەنىن بىلە الامىز.
«ەگەر كۇرە تامىر ۇزىلسە, دەرەۋ قولعا ماتا وراپ, قان توقتاعانشا ماتانى قاتتى زاتپەن بۇراي بەرۋ كەرەك. شىنتاقتىڭ جوعارى بولىگىنەن قان ساۋلاسا, قولتىق استىنا قاتتى زات قويىپ, قولدى دەنەمەن بىرگە تاڭىپ بايلايدى. مويىنداعى كۇرە تامىر كەسىلسە, قولدى باسقا تىرەپ, مويىنمەن قوسىپ قاتتى بايلاۋ قاجەت. «بالە بورىك استىندا» دەمەكشى, كەيدە ادامدا كۇرە تامىردى زاقىمداپ الۋ جاعدايلارى بوپ تۇرادى. سوندىقتان مۇعالىمدەردىڭ كۇتپەگەن وقيعالاردىڭ بارىنە دايىن جۇرگەنى ابزال», دەدى ز.حاسانوۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, كوبىنە كۇرە تامىردان بولاتىن جاراقاتتاردى سۋيتسيدكە باراتىندار جاسايتىن كورىنەدى. مۇندايدا قاتال ۇكىمگە بەكىنگەندەر ولىمنەن امان قالسا دا, تامىر كەسىلگەننىڭ كەرى اسەرى كۇردەلى بولاتىن كورىنەدى. ماسەلەن, ميعا وتتەگى جەتپەي, تالما اۋرۋىنا ۇشىراۋى نەمەسە انەميا, باسقا دا ءتۇرلى كەسەلدەرگە شالدىعۋى مۇمكىن. ياعني كۇرە تامىردىڭ زاقىمدالۋىنان كەيىنگى ادام دەنساۋلىعىندا قالاتىن زارداپتار وتە ۇلكەن. سالا مامانى بوگدە زات جۇتىپ قويىپ, تىنىس تارىلىپ قالاتىن وقيعالار اسىرەسە وقۋشىلار مەن بالالار اراسىندا ءجيى بولىپ تۇراتىنىن ايتادى. مۇنداي ساتتەردە العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ شاپشاڭدىقتى تالاپ ەتەدى. سەبەبى ساناۋلى سەكۋندتاردىڭ ءوزى ادام تاعدىرىن شەشۋى مۇمكىن. ەڭ باستىسى, مۇنداي قىسىلتاياڭ شاقتا سالقىنقاندىلىق ساقتاۋ ماڭىزدى. ءبىرىنشى كەزەكتە ەگەر كىشكەنتاي بالا بولسا, دەنەسىن ەڭكەيتىپ ارقاسىنان جوعارى قاراي ۇرۋ قاجەت ەكەن. ال ەرەسەك ادام بولسا, ارقاسىنان قاپسىرا قۇشاقتاپ جۇدىرىقپەن اسقازاننىڭ جوعارعى بولىگىنەن توبەگە قاراي بىردەن كۇشپەن تارتىپ قالۋ قاجەت. سوندا اۋا قىسىمىمەن تىنىس الۋ جولىنداعى كەپتەلىپ قالعان زات سىرتقا اتىپ شىعادى.
وقۋشىلار جازعى دەمالىسقا شىعىپ, شومىلۋ ماۋسىمى دا باستالدى. مۇنداي كەزدە بالا بىتكەن وزەن-كولدى جاعالاپ كەتەتىنى راس. بىراق قاۋىپسىزدىك ەرەجەسىن ساقتاماۋدىڭ اقىرى قايعىلى جاعدايعا سوقتىرىپ جاتاتىنى وكىنىشتى-اق. دەگەنمەن سۋعا كەتىپ, امان قالعاندار دا كوپ. مۇنداي جاعدايدا مۇعالىمدەر ابدىراپ قالماي, العاشقى مەديتسينالىق كومەك كورسەتە ءبىلۋى قاجەت. ماسەلەن, سۋعا باتىپ, تۇنشىعىپ قالعان بالاعا اۋزىنان بەس رەت ۇرلەپ دەم بەرەدى. ەگەر ەشقانداي تىرشىلىكتىڭ بەلگىسى بايقالماسا, كوكىرەك تۇسىنان 30 رەت باسىپ, 2 رەت دەم بەرۋ قاجەت. ياعني جاساندى تىنىس الۋ ارەكەتىن جاسايدى. جاساندى دەمنەن كەيىن كەۋدەگە جينالعان سۋ سىرتقا شىعۋعا ءتيىس. دەيتۇرعانمەن مامان بالانىڭ باسىن ءبىر جاعىنا قاراي قيسايتۋدى ۇمىتپاۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتەدى. ەڭ باستىسى, مۇعالىمدەر بايبالام سالماي, ىشكى قورقىنىشىن جەڭىپ, تاجىريبەدە وقىپ ۇيرەنگەننەن جاڭىلماۋى كەرەك, دەيدى نۇسقاۋشى فەلدشەر.
ء«وزىم قالاداعى №15 ورتا مەكتەپتە دەنە شىنىقتىرۋ پانىنەن ساباق بەرەمىن. بۇل تاجىريبەلىك ءىس-شارادان وزىمە كوپ نارسە ءتۇيدىم. بالالار كوپ جاعدايدا دەنە شىنىقتىرۋ پانىندە جاراقات الىپ جاتادى. سونداي كەزدە جەدەل جاردەم جەتەم دەگەنشە العاشقى كومەك كورسەتۋگە تۋرا كەلەدى. سوندىقتان بۇگىنگى «اشىق ەسىك كۇنىندە» مەديتسينا ماماندارىنان بىلمەگەنىمىزدىڭ ءبارىن تاجىريبە جۇزىندە كورىپ, ۇيرەندىك. بەتىن اۋلاق, ەگەر بالاعا شۇعىل كومەك كەرەك بوپ جاتسا, وسىندا ۇيرەنگەنىمدى پايدالانامىن دەگەن ويدامىن. ۇستازدارعا پايدالى ءدارىس كەيىن دە جالعاسادى دەگەن ۇمىتتەمىن», دەيدى دەنە شىنىقتىرۋ ءپانىنىڭ مۇعالىمى ن.راحمەتوۆ.
قالالىق جەدەل جاردەم ستانساسى شۇعىل ارەكەت ەتۋ ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى لاۋرا جيەناليەۆانىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءىس-شارا اتالعان مەكەمەدە ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. جازدا ويىن بالاسى اڭداماي جاراقات الىپ قالاتىنى بار. سوندىقتان وسىنداي ماڭىزدى ءىس-تاجىريبەلىك جيىندار وتە قاجەت دەيدى مامان. تاعى ءبىر جايدى ايتساق, قىستىگۇنى بالالار ءجيى تۇماۋراتادى. مۇندايدا جەدەل جاردەم ستانساسىنىڭ ۇجىمى اتا-انالارعا تۇماۋ مەن ودان ساقتانۋ, ءۇي جاعدايىندا ەمدەلۋ جولدارى جايىندا الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى كەڭەس بەرىپ وتىرادى ەكەن. ال بۇل جولى جازعى دەمالىس ماۋسىمىنا وراي جەدەل جاردەمشىلەر ءبىرىنشى رەت مۇعالىمدەرگە ارناپ العاشقى مەديتسينالىق كومەك تاقىرىبىندا تاجىريبەلىك ءىس-شارا ۇيىمداستىرعان.
جەدەل جاردەم قىزمەتىندە ارنايى تەلەفوندى ۇستاپ قالۋ فۋنكتسياسى بار ەكەن. مۇندايدا فەلدشەرلەر تەلەفون ارقىلى ۇلكەندەرگە بالاعا العاشقى كومەك كورسەتۋدىڭ جولىن ايتىپ وتىرادى. بۇل – جەدەل جاردەم بريگاداسى شاقىرعان جەرگە جەتىپ بارعانشا, بالانىڭ ءومىرىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن قاجەت. وكىنىشتىسى, كوپشىلىك مۇنداي قىزمەتتىڭ بارىن بىلە بەرمەيدى ەكەن. سايكەسىنشە جەدەل جاردەمدى شاقىرعان زاماتتا-اق تەلەفوندى قويا سالاتىندار كوپ. مۇنىڭ بارلىعىن جاقسى بىلەتىن ءبولىم مەڭگەرۋشىسى ل.جيەناليەۆا اتالعان قىزمەتكە اتا-انالار ءمان بەرسە ەكەن دەگەن تىلەگىن جەتكىزدى.
شىمكەنت
