قازاق-كورەي بايلانىسىنىڭ جاڭا كەزەڭى

بارىس-كەلىس باستاۋى

قازاقستان مەن وڭتۇستىك كورەيا اراسىنداعى قاتىناستار سوناۋ تاۋەل­سىزدىكتىڭ ەلەڭ-الاڭىنان باس­تاۋ الادى. قوس ەلدىڭ حالىقارالىق ديپلوماتيالىق بايلانىسى 1992 جىلى ورناعان. سول جىلدىڭ 28 قاڭتارىندا باستالعان ەكىجاقتى ءوزارا ىنتىماقتاستىق وسى كۇنگە دەيىن ءتۇرلى سالادا قارقىندى دامىپ كەلەدى.

قازاقستان پرەزيدەنتى وڭتۇستىك كورەياعا بەس مارتە مەملەكەتتىك ساپارمەن باردى. 1995 جىلى مامىر ايىنداعى ساپار اياسىندا قوس تاراپتىڭ ەكىجاقتى قارىم-قاتى­ناس­تارىنىڭ شارتتىق-قۇقىق­تىق نەگىزى قالاندى.

كەلەسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىندا كورەيانىڭ سول كەزدەگى پرەزيدەنتى نو مۋ ءحيوننىڭ قازاقستانعا جاۋاپ ساپارمەن كەلىپ, بەيبىت اتوم ەنەرگياسىن پايدالانۋعا جانە بايلانىس پەن اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىققا قاتىستى كەلىسىم­دەرگە قول قويىلدى, ەنەرگەتيكا جانە مينەرالدىق رەسۋرستار سالا­سىن­داعى ءوزارا تۇسىنىستىك جانە ىن­تى­ماقتاستىق تۋرالى مەموراندۋم ورناتىلدى.

2019 جىلعى 21-23 ساۋىردە قا­زاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شاقىرۋىمەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزي­دەنتى مۋن چجە ين ەلىمىزگە مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلىپ, ەلدەر اراسىنداعى ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ورنا­تۋ­دىڭ ەكىجاقتى ىنتى­ماق­تاس­تىعىنىڭ دامۋىن قاناعات­تانعاندىقپەن اتاپ ءوتتى.

ودان كەيىنگى ديپلوماتيالىق بايلانىستار ءار جىلدارداعى ءتۇرلى ەكونوميكالىق بيزنەس فورۋمدارىنا ۇلاسىپ, پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتى قوسا العاندا ءالى كۇنگە دەيىن جوعارى دەڭگەيدە دەلە­گا­تسيالاردىڭ الماسۋى بەلسەندى جۇزە­گە اسىپ كەلەدى.

2022 جىلى پرەزيدەنتتىككە سايلانعان يۋن سوك ءيولدىڭ مەملەكەت باسشىسى رەتىندە ءبىزدىڭ ەلگە بۇرىن جولى تۇسپەگەن. دەگەنمەن بىلتىر قىركۇيەكتە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بۇۇ-داعى جۇمىس ساپارى كورەيا رەسپۋب­لي­كاسىنىڭ پرەزيدەنتى يۋن سوك يولمەن كەزدەسۋمەن جالعاسقان بولا­تىن. اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا قوس پرەزيدەنت قازاق-كورەي سترا­تە­گيا­لىق سەرىكتەستىگىن ودان ءارى دامىتۋ كەلەشەگىن تالقىلادى.

قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 6 ميلليارد دول­لار­­دان اسىپ, تۇراقتى ءوسىم باي­قال­عان. سونى­مەن قاتار كورەي كوم­­پا­نيا­لا­رىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا سالعان ينۆەستيتسيا­لا­رىنىڭ جالپى كولەمى 8 ميلليارد دول­لاردان اسىپ, ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى 10 ين­ۆەستوردىڭ قاتارىنا نىق سەنىم­مەن ورنىعا العان.

جالپى, بۇگىندە ەلىمىزدە 700-دەن استام كورەيالىق كومپانيا مەن بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ نارىعىندا KIA, «Hyundai», «Samsung», LG جانە باسقا دا كومپانيالاردىڭ جۇمى­سىندا بەلسەندىلىك بار.

الەمدىك اۆتوموبيل ءوندىرىسى كوشباسشىلارىنىڭ بىرىنە اينالعان KIA كورپوراتسياسى 2025 جىلى قوس­تانايدا زاۋىت سالماق نيەتتە. جوبا­نى جۇزەگە اسىرۋعا كورپوراتسيا 90 ميلليارد تەڭگەدەن استام ينۆەس­تي­تسيا قۇيعالى وتىر. وندا 1,5 مىڭ تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ جوس­پار­لانعان.

ايگىلى زاۋىت قازاق جەرىندە جىلىنا 70 مىڭ اۆتوموبيل شىعارۋدى كوزدەپ وتىر. ونىڭ ىشىندەگى 50 مىڭ اۆتوموبيل ۇساق بولشەكتەردەن قۇراستىرۋ ادىسىمەن وندىرىلمەك. وسى ارقىلى جەرگىلىكتى ءونىم ۇلەسى بارىنشا جوعارىلاي تۇسەدى.

بيىل 23 ساۋىردە استاناعا كەلگەن KIA كورپوراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى حو-سۋنگ سونگ اقورداداعى قابىل­داۋ­دا قاسىم-جومارت توقاەۆقا جوعا­رىدا اتالعان اۆتوموبيل شى­عا­راتىن تولىق تسيكلدى زاۋىت قۇرى­لىسىنىڭ بارىسى تۋرالى ايت­قان بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, كورپوراتسيا كولىكتىڭ قوسالقى بولشەكتەرىن الەمدىك دەڭگەيدە وندىرەتىن كومپانيالاردى دا ءبىزدىڭ ەلگە تارتپاقشى. وسى باعىتتاعى جۇ­مىستار اياسىندا زاۋىت سالۋ جو­نىن­دە كەلىسىمگە قول قويىلعان.

ەكونوميكالىق الىس-بەرىس

ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مي­نيستر­لىگىنىڭ مالىمە­تىنە سۇيەن­سەك, قازاقستاننىڭ وڭ­تۇستىك كورەيا نارىعىنا جالپى سوماسى 1 ميلليارد دوللاردان اساتىن 90 ءتۇرلى وڭدەلگەن تاۋار ەكس­پورتىن ۇلعايتۋ مۇمكىندىگى بار. بۇل تۋرالى بىلتىر ساۋدا جانە ين­تەگ­راتسيا ءبىرىنشى ۆيتسە-ءمينيسترى ايجان بيجانوۆا مەن كورەيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا, يندۋستريا جانە ەنەرگەتيكا ءمينيسترى ان دۋك گىننىڭ كەزدەسۋىندە ءمالىم بولعان.

ء«بىزدىڭ تاۋار اينالىمى قۇرى­لىمىندا ەكسپورتتىڭ ۇلەسى باسىم جانە ەكسپورتتىق قورجىن­دى ارتاراپتاندىرۋعا مۇددەلىمىز. كورەيالىق كاسىپكەرلەر وتاندىق كوندي­تەرلىك ونىمدەر مەن سۋسىندا­رى­مىزعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. جالپى, تاماق ونەركاسىبىندە ءبىز ەكسپورتتى قازىرگى 10 ميلليون دول­لاردان 115 ميلليون دوللارعا دەيىن ۇلعايتا الامىز», دەيدى ايجان بيجانوۆا.

جالپى, وڭتۇستىك كورەيا ەلىمىز­دىڭ ەكونوميكاسىنا ينۆەستيتسيا سالاتىن العاشقى 10 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. ياعني كورەيا – قازاقستاننىڭ ەڭ الەۋەتتى ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستي­تسيالىق سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى.

وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ءوزارا تاۋار اينالىمى 2,3 ەسە ءوسىپ, 6,1 ميلليارد دوللاردان استى, بىل­­تىرعى جىلدىڭ سەگىز ايىندا قازاق­ستان مەن كورەيا اراسىنداعى ساۋ­دا كولەمى 2022 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 10,7 پا­يىزعا ارتىپ, 4,6 ميلليارد دوللاردى قۇراعان بولاتىن. قازاقستان وڭتۇستىك كورەياعا نەگىزىنەن شيكىزات, ونىڭ ىشىندە مىس پەن مىرىش مەتالدارىن ەكسپورتتايدى. ال كورەيالىق كومپانيالار ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا قازاق­ستاننىڭ مۇناي ونەركاسىبى سالاسىندا تابىستى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. ەلىمىزدەگى كەن ورىندارىن زەرتتەۋ باعىتىنداعى كورەي كون­سور­تسيۋمىنىڭ قۇرامىنا 6 كومپانيا كىرەدى.

جىبەك جولىنىڭ جاڭعىرىعى

كورەيا بيلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, پرەزيدەنت يۋن سوك يول 10-15 ماۋسىم كۇندەرى ءبىزدىڭ ەلگە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار وزبەكستان مەن تۇرىكمەنستانعا دا مەملەكەتتىك ساپارمەن بارعالى وتىر. يول مىرزانىڭ الداعى ساپارى تۋرالى رەسمي حابارلامادا ورتالىق ازيا ەجەلگى جىبەك جولىنىڭ نە­گىزگى بولىگى بولعانى, بۇل ءوڭىر ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن ستراتەگيالىق ورىن ەكەنى ايتىلعان. سونداي-اق ۋكراينا مەن تاياۋ شىعىس توڭىرەگىندەگى گەوساياسي احۋال سىندى سوڭعى ساياسي دا اسكەري داعدارىستاردىڭ اسەرىنەن ورتالىق ازيانىڭ وڭىرلىك ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقانىنا توقتالىپتى.

قىسقاسى, وسى ساپار ارقىلى وڭتۇستىك كورەيا ورتالىق ازياعا ار­نالعان ايماقتىق جىبەك جولى ستراتەگياسىن جاريالاپ, وسى اپتا­داعى ساپار باعىتىن تۇرىك­مەنستان, قازاقستان جانە وزبەكستانعا بۇر­ماقشى.

كورەيانىڭ تۇپكى ماقساتى – ورتالىق ازيانىڭ بەس ەلىنىڭ قاتى­سۋىمەن سامميت قۇرىپ, «كورەيا – ورتالىق ازيا جىبەك جولى» دەپ اتالاتىن ايماققا ارنال­عان جاڭا ديپلوماتيالىق سترا­تەگيا­سىنىڭ ءبىر بولىگى رەتىندە كەلەسى جىلى سەۋلدە العاشقى كەزدەسۋىن وتكىزۋدى كوزدەپ وتىر. بۇل تۋرالى وتكەن جۇمادا سەۋلدە وتكەن ءباسپاسوز بريفينگىندە ايتىلدى. سونداي-اق بۇل سامميت وتكەن جىلعى كورەيا-تىنىق مۇحيتى ارالدارى سامميتىنەن, وسى ايدىڭ باسىندا وتكەن كورەيا-افريكا سام­ميتىنەن كەيىنگى يۋن ۇكىمەتىنىڭ ديپلوماتيالىق باعىتىن كەڭەيتۋ جولىنداعى كەلەسى قادامى بولماق. سامميت كورەيا جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىمەن سەرىكتەستىكتىڭ جاڭا پلات­فورماسىن قۇرۋدى كوزدەيتىن «جىبەك جولى باستامالارى» جوباسى اياسىندا وتكىزىلمەك.

ال 27 مامىر كۇنى ەلىمىزدىڭ كورەيا رەسپۋبليكاسىنداعى ەلشىسى نۇرعالي ارىستانوۆ كورەيانىڭ بەلدى اقپاراتتىق پورتالدارىنىڭ ءبىرى «The Korea Times»-قا بەرگەن سۇحباتىندا قازاقستان مەن كورەيا وتە جاقىن دوستىق قارىم-قاتىناستاعى ەلدەر ەكەنىن جانە اراداعى جوعارى دەڭگەيدەگى ستراتە­گيالىق ارىپتەستىك نىعايىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتىپتى. ء«بىز مۇنداي ىنتىماقتاستىق دەڭگەيىن ساناۋلى ەلدەرمەن عانا ورنىقتىرامىز, ال كورەيا – ءبىزدىڭ ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق سەرىكتەس­تەرىمىزدىڭ ءبىرى», دەيدى ن.ارىستانوۆ.

ەلشى سۇحباتىندا ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق كورەيا-قازاقستان ارىپتەستىگىنىڭ نەگىزگى وزەگى بولىپ وتىرعانىن اتاپ ءوتىپ, ەكى ەل اراسىنداعى بىلتىرعى تاۋار اينالىمىنىڭ 6 ميلليارد دول­لارعا جەتكەن مەجەسىن ماڭىزدى كەزەڭگە بالاپتى.