قازاق ەلى ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى اڭساعان تاۋەلسىزدىگىنە قول جەتكىزگەلى دە 30 جىلدان اسىپ بارادى. بۇگىندە ءوز تاريحىمىزدى ءوزىمىز جاساپ جاتىرمىز دەسەك تە جاراسادى. الايدا كەيبىر ىستەرىمىزدە ەش ىلگەرىلەۋشىلىك, العا قاراي ۇمتىلىس جوق دەسەم, ارتىق ايتپاعانىمىز. ماسەلەن, ءوزىمىزدىڭ سۇيىكتى قالامىز كوكشەتاۋدىڭ قاق ورتاسىندا, باتىر اتامىز باۋىرجان مومىش ۇلى اتىنداعى كوشەنىڭ بويىندا «باتىرلار اللەياسى» كەشەنى بار. وندا وسى كۇنگە دەيىن 15 شاقتى وزگە دەربەس مەملەكەتتەردەگى باتىر قالالاردىڭ اتتارى باتتيىپ جازىلىپ تۇر. وعان قاراپ ويلانعان نە قالا تۇرعىنىن, نە كەلگەن قوناقتى كورگەن ەمەسپىز. مۇمكىن, ءبىز سەكىلدى ويلانعان دا بولار, بىراق قاراپايىم حالىقتىڭ قولىنان نە كەلەدى دەيسىز؟
ال سول وزگە ەلدەردىڭ استانالارى مەن باتىر قالالارىنىڭ ورنىنا ءوزىمىزدىڭ قازاقستانىمىزدا جاساقتالىپ, اينالاسى ەكى-ءۇش ايدىڭ ىشىندە قان مايدانعا كىرىپ ۇرىس سالعان 15 ديۆيزيامىز بەن ۇلتتىق بريگادالارىمىزعا قاتىستى تولىق ماعلۇماتتار, وتكەن جورىق جولدارى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر جازىپ قويىلسا, ۇتارىمىز كوپ بولماس پا؟ سونداي-اق اسكەري ۇشقىشتارىمىز بەن اسكەري-تەڭىز فلوتى ساپىندا سوعىسقان جەرلەستەرىمىز بەن پارتيزان جاساقتارى قاتارىندا شايقاسقان قانداستارىمىز حاقىندا دا مالىمەتتەر جازىپ قويىلسا, ولاردىڭ الدىنداعى ءبىر مىندەتىمىزدىڭ ورىندالعانى ەمەس پە؟ ءارى بۇل كەشەندەگى مالىمەتتەر كوكشەلىكتەردىڭ بويىندا ماقتانىش سەزىمىن تۋعىزىپ, جاستارىمىزدىڭ وتانسۇيگىشتىك رۋحىن قالىپتاستىرۋعا دا قىزمەت ەتەر ەدى.
سەرىك قاسىم,
ەڭبەك ارداگەرى
كوكشەتاۋ
ناعىز اجەلەر قايدا ءجۇر؟
جاقىندا «ەگەمەندە» وڭتۇستىكقازاقستاندىق ارداگەر ۇستاز, ياعني ارىپتەسىم جۇماگۇل نالىباەۆانىڭ «نيەت پەن پەيىل وڭ بولسىن» دەگەن تاقىرىپپەن ادام ساليقالى جاسقا كەلگەن كەزىندە ءوزىن قالاي ۇستاعانى ءجون دەگەن ماسەلەگە قاتىستى شاعىن ماقالاسى جاريالانعان بولاتىن. جاريالانىمدا كوتەرىلگەن ماسەلە بۇگىندە ءبىرشاما جاسقا كەلىپ, ءومىر كورگەن ءبىز سەكىلدى زامانداستارىمدى دا ويلاندىرعانى انىق. وسى سەبەپتى دە بولار, اتالعان تاقىرىپقا وراي ءوزىم دە ءۇن قوسقاندى ءجون كوردىم.
«قازاقى نەگىزىمىزگە تارتساق, كەيىنگىمىز نەمەرە, الدىمىز شوبەرە ءسۇيىپ جاتقان شاقتا تابيعاتىمىزعا قارسى كەلمەي-اق ءتان سۇلۋلىعىن ەمەس, جان سۇلۋلىعىن جەتىلدىرىپ, ۇرپاعىمىزعا ۇلتتىق تاربيە مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاساق, ساۋاپتى ءىس بولار ەدى» دەپ وي تۇيەدى اۆتور. وتە ورىندى ايتىلعان ءسوز. ءار جاستىڭ ءوز ەرەكشەلىگىمەن قاتار, جاۋاپكەرشىلىگى دە بولاتىنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. ءوز باسىم بۇگىندە اپا جاسىنا جەتكەنىمە شۇكىر دەيمىن, وسى اتقا لايىق بولۋعا ۇمتىلىپ كەلەمىن. قازىرگى زامان اعىمىنا سايكەس ادەمى قارتايىپ, ءوز وتباسىڭنىڭ قازىنالى قارياسى بولىپ وتىرعانعا نە جەتسىن!
ادەبيەت پانىندە «ناعىز اجە قايدا؟» دەگەن اڭگىمە بار. اۋىلدان دوسىنىڭ اناسى كەلگەندە ءبىر ەر ادام بالاسىنا: «بۇگىن ساعان ناعىز اجەنى كورسەتەمىن» دەيدى. بىراق اكەسىنىڭ ۇلىنا ايتقانى ورىندالماي قالادى, ياعني ۇلى دوسىنىڭ اناسىنان ناعىز اجە بەينەسىن كورە المايدى. قازىرگى ءومىر شىندىعىنا جاقىن بۇل جايت كىم-كىمدى دە ويلاندىرسا كەرەك. بۇگىندە نەمەرەسىنە بەسىك جىرىن ايتاتىن اپا-اجەلەر نەكەن-ساياق. بۇل, وكىنىشكە قاراي, ۇلتتىق داستۇرىمىزدەن قول ءۇزىپ بارا جاتقانىمىزدى ايعاقتايدى. سوندىقتان كونەدەن كەلە جاتقان قۇندىلىقتارىمىزدى جوعالتپاۋ, ۇرپاعىمىزدىڭ رۋحاني مۇگەدەككە اينالىپ كەتۋىنە جول بەرمەۋ جاعىن وسى باستان ويلاستىرماساق, ەرتەڭ كەش بولادى.
گۇلزيرا نۇكىشەۆا,
ارداگەر ۇستاز
الماتى وبلىسى
تالانتتى تۇلعانىڭ ەسىمىن ۇلىقتايىق
قازاق توپىراعىندا ۇلتقا قىزمەت ەتكەن ونەر يەلەرى از بولماعان. سولاردىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى – ون ساۋساعىنان كۇي توگىلگەن دارابوز كۇيشى, قازاق كسر-نىڭ حالىق ءارتىسى ابىكەن حاسەنوۆ. اندا-ساندا ءدۇلدۇل ونەر شەبەرىنىڭ كۇيلەرىن تىڭداعانىمىز بولماسا, ءومىر دەرەگىنەن حابارىمىز شامالى ەدى. وتكەندە «شالقار» راديوسىنان بەلگىلى جۋرناليست جانار ورازىمبەتوۆانىڭ «دارابوز» حابارىن تىڭداۋ بارىسىندا كۇيشى جايىندا كوپتەگەن ماعلۇماتقا قانىعىپ, تانىم كوكجيەگىمىز كەڭەيە تۇسكەندەي بولدى.
ونەر جولى كۇردەلى, سوقتىقپالى بولىپ كەلەدى. ابىكەن حاسەنوۆ اعامىز دا سونداي تاعدىرى كۇردەلى تۇلعا. اتاقتى كۇيشى تاتتىمبەتتىڭ كۇيلەرىن حالىققا جەتكىزۋشى رەتىندە تانىلعان ابىكەن ءوزى دە جانىنان كۇي شىعارعان ونەرپاز. ونىڭ «قوڭىر» اتتى كۇيى, اتىنىڭ ءوزى-اق ايتىپ تۇرعانداي, بىرقالىپتى ونەر اعىنى ىسپەتتەس, باياۋ عانا, ەپپەن ورىندالاتىن شىعارما. كوز الدىڭا ءومىردىڭ وتكىنشى ەكەندىگىن ەلەستەتەتىن ويلى دۇنيە. تەرەڭ پالساپالىق استارعا تولى اۋەننىڭ كۇمبىرى. ويلانتۋمەن بىرگە, ادامدى الىس كوكجيەكتەرگە جەتەلەپ قانا قويماي, جانىنا نۇر قۇيىپ, كوڭىلىنە شۋاق دارىتاتىنداي اسەر قالدىرادى. كۇي سونىسىمەن دە دارا, ومىرشەڭ.
حالقىمىز قاشاندا ونەرپاز ۇل-قىزدارىن قادىرلەپ, توبەسىنە كوتەرىپ وتىرعان. وسى تۇرعىدان العاندا, ابىكەن اعا دا قاستەرلەۋگە ابدەن لايىقتى تۇلعا. ءبىزدىڭ قۇرمانعازى اتىنداعى ۇلتتىق كونسەرۆاتوريادان نەمەسە تەمىربەك جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىنان ابىكەن حاسەنوۆكە ارناپ ءدارىسحانا اشىلسا دەگەن ۇسىنىسىمىز بار. الماتى مەن استانا قالالارىنىڭ بىرىنەن كوشەگە اتى بەرىلسە دە ورىندى بولار ەدى.
كارىباي امزە ۇلى,
زەينەتكەر
تۇركىستان وبلىسى
