تاريح • 07 ماۋسىم, 2024

شوقاننىڭ قارىنداسى

223 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

بۇگىنگى استانا تاريحى تەرەڭ دە تولعامالى. بايىرعى اقمولا زيالىلارى, قايراتكەرلەرى كەزەڭ-كەزەڭمەن زەردەلەنە بەرمەك. وسى قالادا شوقاننىڭ تۋعان قارىنداسى ءومىر ءسۇرىپ, سۇيەگى «جاستار» شاعىن اۋدانىنداعى قورىمعا قويىلعانىن بىلەمىز بە؟ سۋرەتتەرى ­تاريحتى نۇسقاپ وتىراتىن فوتوگراف كونستانتين شاحوۆتىڭ رۋحى شات بولسىن, 1923 جىلى پىشپەككە (قازىرگى بىشكەك) كوشكەنشە كوپ دۇنيەنى اسپابىنىڭ شۇرىپپەسىمەن حاتتاپ كەتىپتى.

شوقاننىڭ قارىنداسى

سونىڭ ءبىرى – ايگىلى شوقان ءۋالي­حانوۆتىڭ تۋعان قارىنداسى بادىعۇلجامال (جۇرت بادىعۇل, بادى­­عۇل, جامال دەپ تە اتاعان) شىڭعىس­قىزىنىڭ فوتو-سۋرەتى. بۇل كىسى ابىلاي قوڭىرقۇلجا ۇلىنىڭ زايىبى بولعان.

كورنەكتى قالامگەر-زەرتتەۋشى جارىلقاپ بەيسەنباي ۇلى «شوقان» اتتى كىتابىندا «سىرىم­بەتتەگى ايعانىم شاڭى­راعىنا كەلىن بولىپ تۇسكەن شورمانقىزى زەينەپتىڭ دە باۋىرى قۇتتى بولدى. وباعان بويىندا 1835 جىلدىڭ قاراشاسىندا ۇلكەندەرى شوقان دۇنيە­گە كەلگەننەن كەيىن وعان جاقىپ (1837), بادى­عۇلجامال (1839), راحيا (1841), ابىل­ماقىجان (1845) سەكىلدى ۇل-قىزى جالعاستى» دەپ جازادى.

«تەڭ تەڭىمەن, تەزەك قابى­مەن» دەگەندەي,­ اعا سۇلتان شىڭعىس ءۋالي­­­ ۇلى­نىڭ قىزىنا تاريحي تاۋكە حان تۇقى­مى­نان تارايتىن اعا سۇلتان قوڭىرقۇلجا قۇداي­مەن­دى­ ۇلىنىڭ قۇدا ءتۇسۋى زاڭدى ەدى. ونىڭ ۇستىنە كۇيەۋ بالا­نىڭ ەسىمى ابىلاي بول­عا­­نى دا ءىرى اۋلەتتى ءاۋ باستان قادىر تۇت­قانىن كورسەتسە كەرەك.

ەل اراسىندا اتاقتى اقان سەرى­نىڭ «قالقا بالا» اتتى ءانى وسى بادى­عۇل­جا­مالعا ارنالعان دەگەن دە دەرەك بار (تۋىندىدا «باسى «جۇم», ورتاسى «ميم», اياعى ء«لام» دەپ مەڭزەگەن ەسىم – «جامال»).

بادىعۇلجامال شىڭعىس­قىزىنان الاش قايراتكەرى حايرەتدين بول­عان­بايدىڭ (1894–1937) جارى راحيما عالياكبارقىزىنىڭ (حال­فينا) اناسى ءماستۋرا تۋادى. جالپى, شوقاننىڭ بۇل قا­رىنداسى دۇنيەگە ءتورت ۇل (سۇلتان, ناقىش, مۇقىش, شاكىش), ەكى قىز ء(ماستۋرا, ماعيدا) اكەلىپتى.

 

سابىر ءشارىپ,

PhD 

سوڭعى جاڭالىقتار