45 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭعىرتىلدى
– نۇرلان تەلمان ۇلى, اباي وبلىسى قۇرىلعان كۇننەن باستاپ اتقارىلعان شارۋالاردىڭ دەنى جوسپارلاردى ورىنداۋ مەن ماقسات-مۇراتتاردى ايقىنداۋعا كەتكەنى انىق. ءسوزىمىزدى ەل پرەزيدەنتى جۇكتەگەن ءوڭىردى دامىتۋعا باعىتتالعان جوسپارلار مەن تاپسىرمالاردىڭ ورىندالۋىنان باستاساق.
– سەمەي وبلىسى 1997 جىلى مامىر ايىندا تاراعان بولاتىن. وبلىس ءوز مارتەبەسىنەن ايىرىلعان شيرەك عاسىردا وڭىردە ءار سالادا ماسەلەلەر قوردالانىپ قالعان ەدى. مەملەكەت باسشىسى 2022 جىلى سەمەيگە كەلگەندە ايماقتاعى ەڭ وزەكتى ماسەلەلەرگە توقتالىپ, الدىمىزعا ۇلكەن مىندەت قويدى. وبلىستىڭ كەلەشەكتەگى دامۋ باعىتىن ايقىنداپ بەردى. پرەزيدەنت جۇكتەگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 2023 جىلى ۇكىمەتتە اباي وبلىسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ كەشەندى جوسپارى بەكىتىلدى. ماڭىزدى قۇجات شەڭبەرىندە 2023-2027 جىلدارى جالپى سوماسى 1,9 ترلن تەڭگەگە 9 نەگىزگى باعىتتاعى 102 ءىس-شارانى ىسكە اسىرۋ جوسپارلانعان. ماسەلەن, وتكەن جىلى 20 ميلليارد تەڭگەنىڭ ءۇش جوباسى ىسكە اسىپ, 700-گە جۋىق جۇمىس ورنى قۇرىلدى. بەرىكقارا كەن ورنىندا كەن ءوندىرۋ جانە مىس وڭدەۋ زاۋىتى جۇمىسىن باستادى. جالپى, ەكى جىلدا وبلىس ەكونوميكاسىنا شامامەن 1 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلدى. ءۇش مىڭنان استام شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى اشىلدى. وڭىرگە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن كورشى قىتاي ەلىمەن ىنتىماقتاستىق بايلانىس ورنادى. بۇعان دەيىن اباي وبلىسى مەن شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى اراسىندا بىرقاتار بىرلەسكەن ءىس-شارا وتكىزىلدى. شەكارالاس ءوڭىردى جان-جاقتى دامىتۋعا باعىتتالعان ۋاعدالاستىقتارعا قول جەتكىزىلدى. جۋىقتا پرەمەر-مينيستر ولجاس بەكتەنوۆتىڭ قاتىسۋىمەن جىلدىق قۋاتى 300 مىڭ توننا بولاتىن مىس بالقىتۋ زاۋىتىن سالۋ تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى. بۇل كاسىپورىن اياگوز اۋدانىنىڭ اقتوعاي كەنتىنىڭ ماڭىندا سالىنادى.
– وڭىردەگى ەڭ ۇلكەن ماسەلەنىڭ ءبىرى – جىلۋ. سەمەي تۇرعىندارى الا جازداي ىستىق سۋسىز وتىرادى. بۇل ماسەلە قالاي شەشىمىن تاۋىپ جاتىر؟
– ءوڭىردىڭ ينفراقۇرىلىم سالاسىندا ماسەلە كوپ. تۇرعىنداردى تولعاندىرعان وزەكتى ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلەدى. وبلىستاعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ جالپى ۇزىندىعى – 401 شاقىرىم. جەلىلەردىڭ ورتاشا توزۋى 64,2 پايىزدى قۇرايدى. ياعني 257 شاقىرىمى جاڭارتۋدى قاجەت ەتەدى. سەمەي قالاسىنداعى جىلۋ جەلىلەرىنىڭ ۇزاقتىعى – 325 شاقىرىم, توزۋى – 66 پايىز. اسىرەسە شاھاردىڭ وڭ جاعالاۋىنا ساعاتىنا 147 گكال جىلۋ جەتىسپەيدى. جىلۋ تاپشىلىعىن جويۋ ءۇشىن «عابباسوۆ» جانە «ورتالىق» جىلۋ ورتالىقتارىنا جاڭا قازاندىقتار قويىلدى. وتكەن جىلى جالپى سوماسى 24 ملرد تەڭگەگە وڭىردەگى 45 شاقىرىم جىلۋ جەلىسى جاڭعىرتىلدى. 20 جىلۋ قازاندىعى جوندەلدى. وسى جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋى 70,5 پايىزدان 64,2 پايىزعا دەيىن تومەندەدى. بيىل 37,9 شاقىرىم جەلىنى جاڭعىرتۋعا, 11 جىلۋ قازاندىعىن جوندەۋگە 10 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. وسى جۇمىستار اياقتالسا, جىلۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىن 56 پايىزعا دەيىن ازايتۋعا مۇمكىندىك تۋادى. ارينە, مۇنىمەن ماسەلەنىڭ تولىق شەشىلمەيتىنى انىق. قالاعا ۇلكەن جىلۋ ورتالىعى كەرەك.
– «قالاعا ۇلكەن جىلۋ ورتالىعى كەرەك» دەپ قالدىڭىز. بىلۋىمىزشە, ءۇشىنشى جىلۋ ەلەكتر ورتالىعىن سالاتىن كومپانيا دا بەلگىلى بولعان سەكىلدى.
– وبلىس مارتەبەسىن العاننان كەيىن سەمەيدە قۇرىلىس قارقىنى ارتتى. قالانىڭ وڭ جاعالاۋىندا جىلۋ جەتىسپەگەندىكتەن, ۇلكەن قۇرىلىستىڭ دەنى سول جاعالاۋدا جۇرگىزىلىپ جاتىر. سەمەيگە ۇلكەن جىلۋ ورتالىعىن سالۋ – كوپتەن ايتىلىپ جۇرگەن ماسەلە. بۇگىنگى تاڭدا جوبانىڭ تەحنيكالىق-ەكونوميكالىق نەگىزدەمەسى ازىرلەنىپ جاتىر. جۋىردا ءبىز رەسەيلىك «ينتەر راو-ەكسپورت» كومپانياسى وكىلدەرىمەن كەزدەسىپ, جوبانى ىسكە اسىرۋ جولدارىن تالقىلادىق. نەگىزگى جابدىقتىڭ قۋاتى, ورنالاسۋى, ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق ينفراقۇرىلىمى جانە جەو-3 قۇرىلىسىنىڭ مەرزىمى الدىن الا انىقتالدى. وبلىس اكىمدىگى تاراپىنان تەحنيكالىق پارامەترلەر تۋرالى ۇسىنىسىمىزدى ايتتىق. وعان سايكەس جاڭا جەو-نىڭ ەلەكتر جانە جىلۋ قۋاتى 360 مۆت جانە 1200 گكال/ساع قۇراۋعا ءتيىس. بۇعان دەيىن قۇرىلىس الاڭى رەتىندە قالانىڭ سول جاعالاۋىنداعى ستەپنوي كەنتى اۋماعىنداعى اۋدانى شامامەن 60 گەكتار جەر ۋچاسكەسى بەكىتىلگەن بولاتىن.
اسپالى كوپىرگە كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى
– وبلىستاعى ماڭىزى بار قالالار مەن اۋدانداردىڭ اراسىن بايلانىستىراتىن كۇرە جولداردىڭ كۇرمەۋى ءالى تولىق شەشىلمەي كەلەدى. سەمەي مەن ءۇرجار, اقسۋات اۋداندارىنىڭ اراسىن جالعايتىن جولداردىڭ اياقتالۋىن حالىق تاعاتسىزدانا كۇتىپ ءجۇر.
– ءسىزدىڭ ايتىپ وتىرعانىڭىز, «قالباتاۋ – مايقاپشاعاي», «تالدىقورعان – وسكەمەن» جولدارى عوي. بۇل ەكى كۇرە جول دا رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى جولدار سانالادى. «قازاۆتوجول» ۇلتتىق كومپانياسىنا قارايدى. ولاردىڭ بەرگەن مالىمەتىنشە, «تالدىقورعان – وسكەمەن» باعىتىنداعى جول جىل سوڭىنا دەيىن اياقتالادى.
وتكەن جىلى ايماقتاعى كۇرە جولداردى جاڭارتۋعا 25 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىنىپ, 363 شاقىرىم جول رەتكە كەلتىرىلدى. تۋريستىك ورىندار دا نازاردان تىس قالعان جوق. اباي اۋدانىنداعى اقشوقى (قۇنانباي اۋلەتىنىڭ قورىمى) مەن قوڭىر اۋليە ۇڭگىرىنە باراتىن جولدار ءبىرشاما جاقسارىپ قالدى. بيىل وبلىسىمىزداعى ەلدى مەكەندەردىڭ جولدارى مەن كوشەلەرىن ورتاشا جوندەۋ كوزدەلگەن. شامامەن 320 شاقىرىم جول جاڭعىرتىلادى. «اياگوز – قاراۋىل – قاينار», «شار – اۋەزوۆ», «ۆوسكرەسەنوۆكا – پەتروپاۆلوۆكا – شەلەحوۆو – دميتريەۆكا», «كوكپەكتى – سامار» باعىتىنداعى 75 شاقىرىم جولعا اسفالت توسەلەدى. بۇلار – وبلىستىق ماڭىزى بار جولدار. بۇدان بولەك, اۋداندىق ماڭىزى بار جولداردى جوندەۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. اباي, اياگوز, اقسۋات, بەسقاراعاي, بورودۋليحا, جارما, كوكپەكتى, ماقانشى, ءۇرجار اۋداندارىنداعى 150 شاقىرىمعا جۋىق جول جاڭا كەيىپكە ەنەدى.
وتكەن جىلى سەمەيدەگى كوشەلەردىڭ جولىن جوندەۋگە باسا ءمان بەردىك. ۇزىندىعى 50 شاقىرىم بولاتىن 56 كوشەنىڭ جولى اسفالتتالدى. بۇل – بۇرىن-سوڭدى بولماعان كورسەتكىش. قالادا جالپى ۇزىندىعى 756 شاقىرىم 1 179 كوشە بار. سونىڭ 703-ءى, ياعني 450 شاقىرىمى جوندەۋدى قاجەت ەتەدى. حالىق ءار كەزدەسۋدە وسى ماسەلەنى كوتەرەدى. سوندىقتان بۇل تاراپتاعى جۇمىس جىل سايىن جۇيەلى تۇردە جالعاسادى. 2024 جىلى قالاداعى 40 كوشەنىڭ جولىن رەتكە كەلتىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. جۇمىس ءجۇرىپ جاتىر.
– وبلىس قۇرىلعالى بەرى وبلىس ورتالىعىنداعى كولىك قاتىناسى ۇلكەن ماسەلە تۋعىزىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. سەمەي قالاسىنداعى داڭعىلدار مەن ۇلكەن كوشەلەردى رەتكە كەلتىرۋ, جالپى ايتقاندا, قالاداعى كەپتەلىس ماسەلەسى قالاي شەشىم تابادى؟
– اباي وبلىسى لوگيستيكالىق تۇرعىدان قولايلى جەردە ورنالاسقان. بۇل كورشىلەس وڭىرلەر جانە قىتاي, رەسەي ەلدەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ءوڭىردىڭ لوگيستيكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ ءۇشىن ءتيىستى كولىك ينفراقۇرىلىمىن قۇرۋ قاجەت. «ەلىمىزدىڭ كولىك الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن باقتى ارقىلى قىتايعا باراتىن تەمىرجول جەلىسىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل تەمىرجولدى مىندەتتى تۇردە سالۋىمىز كەرەك. ۇكىمەت وسى ماسەلەمەن اينالىسادى. وڭىردە «قۇرعاق پورت», «لوگيستيكالىق پارك» سالىپ, كولىك ءدالىزىن دامىتۋ اسا ماڭىزدى. حالىقارالىق ماڭىزى بار كۇرە جول سەمەي ارقىلى وتەدى. سوندىقتان, ەڭ الدىمەن, قالاداعى ەكى كوپىردى جوندەۋ قاجەت», دەپ تاپسىرعان بولاتىن مەملەكەت باسشىسى.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا ۇزىندىعى 270 شاقىرىمنان اساتىن «باقتى – اياگوز» باعىتىنداعى جاڭا تەمىرجول جەلىسىنىڭ قۇرىلىسى باستالدى. جاڭا جەلىنى سالۋ بارىسىندا قىتايمەن «باقتى – شاۋەشەك» ءۇشىنشى شەكارا وتكەلىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. اۋقىمدى جوبا جەكە ينۆەستوردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلادى. قۇرىلىس بارىسىندا 11 ستانسا, 47 كوپىر, 23 تەمىرجول جانە 8 اۆتوموبيل وتكەلى, 5 جاياۋ جۇرگىنشىلەر كوپىرى سالىنادى.
سەمەيدەگى كوپىرلەرگە كەلسەك, جۇرت «جاڭا كوپىر» دەپ اتايتىن اسپالى كوپىر 2000 جىلى سالىنعان. سودان بەرى كۇردەلى جوندەۋ كورگەن جوق. قالانىڭ سيمۆولىنا اينالعان نىساندى جاپون ماماندارى كەلىپ, كورىپ, جاي-كۇيىن باعالاپ كەتتى. كوپىردىڭ اسفالت توسەمىنە جىل سايىن اعىمداعى جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. كولىك وتكەلىنە كۇردەلى جوندەۋ جاساۋ ءۇشىن جوبالىق-سمەتالىق قۇجات ازىرلەنىپ جاتىر.
2022 جىلى قالاداعى اۆتوگۋج كوپىرىنىڭ جانىنان جاڭا كوپىردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ۇزىندىعى 810 مەتر بولاتىن, ءتورت جولاقتى كولىك وتكەلى سالىنادى. ال ەسكى كوپىر جاياۋ جۇرگىنشىلەرگە قىزمەت كورسەتەدى. راس, وبلىس بولعاننان كەيىن قالادا تىرشىلىك جانداندى. كولىك كوبەيدى. كولىك سانى ارتقان سوڭ, كەپتەلىس تە كوبەيدى. جاڭا كوپىر سالىنسا, شاھارداعى كولىك قوزعالىسى ءبىرشاما جەڭىلدەيدى.
– اباي وبلىسىنداعى اۋىلدارعا قالاي كوڭىل ءبولىنىپ جاتىر؟
– پرەزيدەنتتىڭ باستاماسىمەن وبلىسىمىزدا جاڭا سەمەي مەن ماقانشى اۋداندارى قۇرىلدى. بۇل اۋىلعا, سونداعى حالىققا ۇلكەن قولداۋ, قامقورلىق دەپ ويلايمىن. ەكى اۋداننىڭ دا اگرارلىق, تۋريستىك الەۋەتى زور. اۋىلدى قولداۋ جايىنا كەلسەك, تەك وتكەن جىلى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋعا 35 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. جولدار جوندەلىپ, كوشەلەر جارىقتاندىرىلىپ, بىرنەشە اۋىلعا اۋىزسۋ تارتىلدى. جالپى, قازىر وبلىستا اۋىزسۋ تارتۋ بويىنشا 46 جوبا ىسكە اسىرىلۋدا. اۋىل حالقىنىڭ دەنساۋلىعى دا ءاردايىم نازارىمىزدا. بىلتىر ءۇرجار اۋىلىندا دارىگەرلىك امبۋلاتوريا قۇرىلىسى باستالدى. تۇرعىنداردىڭ تىلەگىن ەسكەرە وتىرىپ ەكى اۋداندا گەمودياليز ورتالىعى اشىلدى. «اۋىلدىق دەنساۋلىق ساقتاۋدى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرىندە 2025 جىلعا دەيىن 65 العاشقى مەديتسينالىق نىسان سالۋ جوسپارلانىپ وتىر.
11 جاڭا مەكتەپ سالىنادى
– سەمەي 25 جىل بويى وبلىستاعى ماڭىزى بار قالا رەتىندە بولعانى راس. وسى ۋاقىت ارالىعىندا قوردالانعان ماسەلەلەر دە جەتەدى. سولاردىڭ ءبىرى – حالىقتى باسپانامەن قامتۋ. قازىر جاڭا تۇرعىن-ءۇي كەشەندەرىنىڭ سالىنۋ قارقىنى جاقسى. وبلىس قۇرىلعالى بەرى باسپانالى بولىپ قۋانعانداردىڭ قاراسى قانشالىقتى قالىڭ؟
– بۇل باعىتتاعى جۇمىس جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلىپ كەلەدى. 2022-2023 جىلدارى وڭىرىمىزدە 700 مىڭ شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. بۇگىندە وبلىس بويىنشا 20 مىڭعا جۋىق ادام ءۇي كەزەگىندە تۇر. ونىڭ 14 مىڭى سەمەيگە تيەسىلى. 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان 2024 جىلدىڭ قاڭتارىنا دەيىن كەزەكتە تۇرعاندار سانى 880 ادامعا ءوسىپتى. دەمەك اي سايىن ورتاشا ەسەپپەن 73 ادام تۇرعىن ۇيگە كەزەككە تۇرادى. وتكەن جىلى وبلىستىڭ مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنان 695 باسپانا بەرىلدى. بيىل بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن سەمەي مەن اياگوز قالالارىندا جالپى اۋدانى 119,3 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايتىن 23 كوپقاباتتى نەسيەلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. وبلىس ورتالىعىنداعى جاستاردى باسپانامەن قامتۋ ماقساتىندا «اباي جاستارى» باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. بىلتىر باعدارلاماعا قالالىق بيۋدجەتتەن ءتيىستى قارجى ءبولىنىپ, 40 جاس وتباسى باسپانالى بولدى. 2023 جىلى حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى مەن كەزەكتە تۇرعان كوپبالالى وتباسىلارعا 211 پاتەر بەرىلدى. اعىمداعى جىلى 80-گە جۋىق ادام قونىس تويىن تويلادى. جالپى, وبلىستا جىل سوڭىنا دەيىن 600-دەن استام تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپاردا بار. بۇگىندە سەمەيدە 21 كوپپاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى باستالدى.
– ءبىلىم, عىلىمعا قۇشتار جاس جەتكىنشەكتەرگە باعىتتالعان قانداي اۋقىمدى دۇنيەلەر بار؟ ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەرگە توقتالساڭىز.
– ءبىلىم سالاسىندا وزگەرىس بولۋى ءۇشىن, ساپا بولۋى ءۇشىن ەڭ اۋەلى ءتيىستى جاعداي جاسالۋى كەرەك. ەگەر ءبىزدىڭ بالالارىمىز تار مەكتەپتە قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ وقىسا, ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە الا ما؟ بۇگىندە وبلىسىمىزداعى ءبىلىم وشاقتارىندا 9 مىڭعا جۋىق بالاعا ورىن جەتىسپەيدى. بۇل – ۇلكەن ماسەلە. وسى ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وڭىردە «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 5 700 ورىندىق 11 جاڭا مەكتەپ سالىنادى. 2023 جىلى ايماقتا 5 مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. سەمەيدەگى ەكى مەكتەپتى كۇزگە دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر. ۇلكەن مەكتەپتەردەن بولەك جارما, ءۇرجار, بەسقاراعاي اۋداندارىندا 510 ورىندىق 6 شاعىن جيناقتى مەكتەپ بوي كوتەرەدى. وبلىستىڭ كەشەندى دامۋ جوسپارىنا سايكەس 6 مەكتەپتىڭ جانىنان قوسىمشا عيمارات سالۋ جوسپارلانعان. سونىڭ ەكەۋىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ كەتتى. مەملەكەتتىك-جەكەمەنشىك ارىپتەستىك اياسىندا 2027 جىلعا دەيىن 2 100 ورىندىق 9 بالاباقشا سالۋ جوسپاردا بار. وبلىستىق ءبىلىم باسقارماسى سەمەيدىڭ قاراعايلى شاعىن اۋدانىنا 320 ورىندىق 2 بالاباقشا سالۋ ءۇشىن جەكە ينۆەستورلاردى تارتۋ جۇمىسى ءجۇرىپ جاتىر.
وتكەن جىلى وبلىستا جاڭا فورماتتاعى ەكى جاڭا مەكتەپ اشىلدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن شاكارىم اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا «Shakarim High Schoوl», ءا. بوكەيحان اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا 10, 11-سىنىپ باعدارلامالارى بويىنشا «Abay IT-School» يننوۆاتسيالىق مەكتەپتەر جۇمىسىن باستادى.
سەمەيدەگى «قاراعايلى» شاعىن اۋدانىندا كرەاتيۆتى يندۋستريا پاركى اشىلدى. مۇندا وبلىستىڭ كەز كەلگەن تۇرعىنى ءوزىنىڭ كرەاتيۆتى يدەياسىن جۇزەگە اسىرا الادى. بيىل سەمەيدە 500 ورىندىق كوپفۋنكتسيونالدى ورتالىقتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ءۇش قاباتتى نىساندا باسسەين, فيتنەس, جەكپە-جەك زالى, نەيروروبوت تەحنيكاسى, باعدارلامالاۋ كابينەتتەرى مەن كىتاپحانا بولادى. وبلىس ورتالىعىندا 51 مىڭ وقۋشى بار. سونىڭ
11 مىڭنان استامى ءارتۇرلى ۇيىرمەگە قاتىسادى.
باس جوسپار اياقتالۋعا جاقىن
– قالانىڭ باس جوسپارى كوپشىلىك تالقىسىنا ۇسىنىلدى. الدا ۇسىنىستاردى قابىلداپ, بەكىتۋ, مەملەكەت باسشىسىنا تانىستىرۋ جۇمىسى تۇر. سەمەيدىڭ باس جوسپارىنىڭ ەرەكشەلىگى مەن حالىققا ءتيىمدى جاعى قانداي؟
– سەمەيدىڭ باس جوسپارىن ازىرلەۋ – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى. قالانىڭ 2040 جىلعا دەيىنگى باس جوسپارى ازىرلەنۋ ۇستىندە. اياقتالۋعا جاقىن دەۋگە دە بولادى. ماڭىزدى قۇجاتتىڭ جوباسىن جۇرتشىلىققا تانىستىردىق. ايتىلعان ۇسىنىس-پىكىرلەر ەسكەرىلىپ, جوسپارعا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى. قازىر ءتيىستى مينيسترلىكتەرمەن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. جوبا كەشەندى مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتەدى. بۇل جۇمىستار اياقتالعان سوڭ باس جوسپاردى پرەزيدەنت نازارىنا ۇسىنامىز.
– وڭىردە تاريحي ورىندار مەن كيەلى جەرلەر دە جەتەرلىك. وبلىستىڭ تۋريزم سالاسىن تۋرا جولعا قويۋ, جاڭا وبلىسقا تۋريستەردى تارتۋ جۇمىسى قانداي دەڭگەيدە؟
– وبلىسىمىزدا تاريحي ورىندار دا, كوركىمەن كوز تارتاتىن ادەمى جەرلەر دە از ەمەس. وتكەن جىلى وڭىرىمىزگە 333 مىڭ تۋريست كەلدى. ونىڭ 200 مىڭعا جۋىعى ايدىندى الاكولدە دەمالدى. بۇگىندە كۋرورتتى ايماقتا 435 كاسىپكەرلىك سۋبەكتىسى جۇمىس ىستەيدى. 230 قوناقۇي بار. 2023 جىلى الاكول جاعاسىنداعى كاسىپكەرلەردەن 89,7 ميلليون تەڭگە سالىق ءتۇستى. 2022 جىلى بۇل كورسەتكىش نەبارى 17 ميلليون تەڭگەنى قۇراعان ەدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس جالعاسادى.
تۋريستەر الاكولگە اۆتوبۋسپەن دە, پويىزبەن دە, ۇشاقپەن دە بارا الادى. سەمەيدەن ءۇرجار اۋىلىنا اپتاسىنا ءۇش رەت ۇشاق قاتىنايدى. «سەمەي – جالاڭاشكول» باعىتىندا كۇنارا پويىز جۇرەدى.
– وتكەن جىلعى ءورت قانشاما قاراعايلى ورماندى جايپاپ كەتكەنىن بىلەمىز. جاسىل جەلەكتى قالپىنا كەلتىرۋ دە وڭاي شارۋا ەمەس. وسى باعىتتا قولعا الىنعان جۇمىستارعا توقتالساڭىز. جالپى, وڭىردە ورتكە قارسى كۇرەس كۇشەيتىلدى مە؟
– ايماقتا ءورتتىڭ الدىن الۋ بويىنشا ءتيىستى جۇمىستار اتقارىلۋدا. ءورت كەزىندە جەدەل ارەكەت ەتۋ ءۇشىن ەلدى مەكەندەردە 10 ءورت ءسوندىرۋ بەكەتى قۇرىلدى. اۋەدەن باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماقساتىندا «قازاۆياقۇتقارۋ» اق-پەن تىكۇشاق تارتۋ جونىندە كەلىسىمشارت جاسالدى. سەمەي قالاسىنداعى اۋەجاي مەن قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وبلىستىق فيليالىنىڭ اۆيابازاسىندا سۋ توگەتىن قۇرىلعىلارى بار مي-8 تىكۇشاعى كەزەكشىلىك ەتۋدە.
«سەمەي ورمانى» تابيعي رەزەرۆاتى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنە قارايدى. وتكەن جىلى «اق ەرتىس» قوعامدىق قورى ەسەبىنەن 11 ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسى مەن 363 جابدىق ساتىپ الىندى. بۇدان بولەك, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 34 ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسى مەن 323 جابدىق بەرىلدى.
قاراعايلى ورماندى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن وبلىس اكىمدىگى جول كارتاسىن ازىرلەدى. قازىر تابيعي رەزەرۆاتتا ورتەنگەن اعاشتاردى كەسۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. كەسىلگەن اعاشتاردى تەرەڭدەتە وڭدەۋ ءۇشىن زاۋىت قاجەت. سوعان جەكە ينۆەستور قاراستىرىپ جاتىرمىز. ينۆەستيتسيالىق جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن ء«وندىرىس» يندۋستريالدى ايماعىنان جەر ءبولىندى.
– قازاقستاننىڭ ءۇش دۇركىن چەمپيونى «ەلىم-اي» فۋتبول كلۋبى ءبىرىنشى ليگادان پرەمەر-ليگاعا كوتەرىلدى. قايتا قۇرىلعان «ەلىم-اي» بولاشاققا جارقىن ۇمىتپەن قارايتىن بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە جالىن سىيلاعانى اقيقات. وبلىس تۇرعىندارىنىڭ سالاماتتى ءومىر سالتىن قالىپتاستىرۋ مەن سپورت سالاسىنداعى جاڭالىقتارى قانداي؟
– وبلىستا سپورت جاقسى دامىپ كەلە جاتىر دەپ ايتۋعا بولادى. سپورت نىساندارى دا كوبەيىپ كەلەدى. بىلتىر شالعايداعى اقسۋات پەن قاينار اۋىلدارىندا دەنە شىنىقتىرۋ ساۋىقتىرۋ كەشەندەرى پايدالانۋعا بەرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا «اۋىل – ەل بەسىگى» جوباسىمەن 4 اۋداندا سپورت نىساندارى سالىنىپ جاتىر.
كەيىنگى جىلدارى سەمەيدە فۋتبولدىڭ قانات جايا باستاعانى راس. بۇلاي بولۋى زاڭدى قۇبىلىس دەپ ويلايمىن. ويتكەنى سەمەي – قازاق فۋتبولىنىڭ وتانى. 1994, 1995, 1998 جىلدارى قازاقستان چەمپيونى بولعان «ەلىم-ايدىڭ» وبلىسپەن بىرگە قايتا تۇلەۋى ءوڭىر تۇرعىندارى ءۇشىن كوپتەن كۇتكەن جاعىمدى جاڭالىق بولدى. كوماندا پرەمەر-ليگادا جاقسى ونەر كورسەتىپ ءجۇر. كلۋبتىڭ ۇيدەگى ويىندارىن وتكىزۋ ءۇشىن «سپارتاك» ستاديونىنا جوندەۋ جۇرگىزىلدى. سەمەيلىكتەردىڭ فۋتبولدى ساعىنىپ قالعانى بايقالادى. «ەلىم-اي» مەن «قايرات» اراسىنداعى ويىندا ستاديونعا 10 مىڭنان استام جانكۇيەر كەلدى.
قازاقستان فۋتبول فەدەراتسياسى تالابىنا سايكەس پرەمەر-ليگاعا قاتىساتىن ءاربىر كوماندا ۇيدەگى ماتچتارىن وتكىزۋ ءۇشىن كەمىندە ەكى مەن بىرنەشە حالىقارالىق دەڭگەيدەگى قوناقۇيگە يە بولۋى مىندەتتى ەكەن. وسىعان وراي «ەلىم-اي» فك وكىلدەرى الەمنىڭ جەتەكشى قوناقۇي وپەراتورلارىنىڭ ءبىرى Accor-مەن مامىلەگە كەلىپ, مەموراندۋمعا قول قويىلدى. مۇندا 100-دەن استام تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلادى. بۇل جوبا ايماقتا ءتۋريزمنىڭ كەڭ قانات جايۋىنا ىقپال ەتۋمەن قاتار جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ ەڭبەكپەن قامتىلۋىنا جول اشادى. بۇدان بولەك, پيششەۆيك ستاديونىنىڭ ورنىندا 10 مىڭ كورەرمەنگە ارنالعان جاڭا زاماناۋي سپورت ارەناسى سالىنادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋات قيىقباي,
«Egemen Qazaqstan»
اباي وبلىسى
