مىلتىقسىز مايداننىڭ مايتالمانى

ەلدىكتى ساقتاۋ مەن ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋ وتان قورعاۋشىلاردىڭ ەنشىسى ەكەنى بارشامىزعا ءمالىم. سوندىقتان دا, حالىق وتانى مەن ەلى ءۇشىن كۇرەسكەن باتىرلارى مەن قاھار­ماندارىن ءوز جادىندا ماڭگىلىك ساقتايدى. ءبىزدىڭ اڭگىمەمىز كەڭەس داۋىرىندەگى قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ ايتۋلى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, كەزىندە اتى اڭىزعا اينالعان پولكوۆنيك قوزىكە ءبيشىم­باي ۇلى بيشىمباەۆ تۋرالى بولماق. قوزىكە بيشىمباەۆ 1926 جىلى 15 ساۋىردە وڭ­تۇستىك قازاقستان وبلىسىنداعى قازىرگى وردا­باسى اۋدانىنا قاراستى ءبورجار دەگەن ەلدى مەكەندە دۇنيەگە كەلگەن. 1939-1941-جىلدارى بالالار ۇيىندە بولىپ, 1941-1944 جىلدارى قازىرگى تولەبي اۋدانىنىڭ گەورگيەۆكا سەلوسىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ ينتەر­ناتىندا وقىعان. 9-10 كلاستا وقىپ جۇرگەن كەز­دەردە اۋداندىق «ستالين جولى» گازەتىنىڭ جاۋاپتى حات­شىسى بولىپ ىستەگەن. ورتا مەكتەپتى بىتىرگەن سوڭ, 1944 جىلدىڭ تامىزىندا مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنا قابىلدانىپ, الماتى قالاسىنداعى ءبىر جىلدىق ارناۋلى مەكتەپكە وقۋعا جىبەرىلگەن. 1945-1950-جىلدارى مەملەكەت قاۋىپسىزدىگى كوميتەتىنىڭ تۇلكىباس اۋداندىق بولىمىندە جەدەل, اعا جەدەل ۋاكىلى بولىپ, سودان سوڭ ىشكى ىستەر مينيسترلىگىمەن قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ بىرىگۋىنە بايلانىستى تۇلكىباس اۋداندىق ءبولىمى باستىعىنىڭ مىندەتىن اتقارعان. 1951-1953-جىلدارى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىستىق باسقارمادا اعا تەرگەۋشى, ال 1953-1961-جىلدارى قارسى بارلاۋ ءبولىمىنىڭ بولىمشە باستىعى بولىپ قىزمەت ەتكەن. 1961-1965-جىلدارى مقك-ءنىڭ كەنتاۋ قالاسى مەن تۇركىستان اۋدانىندا ۋاكىلى بولىپ, 1965-1970 جىلدارى وبلىستىق قارسى بارلاۋ ءبولىمىن باسقارعان. 1970 جىلدان باستاپ 1983 جىلعا دەيىن, 12 جىل بويى مقك قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا باسقارماسىنا باسشى بولعان. جوعارىدا ايتىلعان دەرەكتەر قوزىكە اعامىز­دىڭ 40 جىلعا جۋىق ءومىرى مەملەكەتتىڭ مۇددەسى مەن ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعانىن, قاتارداعى قىزمەتكەردەن باستالعان ەڭبەك جولىنىڭ اتىشۋلى كگب-نىڭ بارلىق باسپالداقتارى ارقىلى وبلىستىق باسقارمانىڭ باسشىسىنا دەيىنگى ۇزاق جولدان وتكەنىن ايقىن كورسەتەدى. «مىلتىقسىز مايدان» دەپ اتالاتىن قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى ىستەيتىن ادامدار مەن ولاردىڭ جۇمىستارى جايلى مالىمەتتەر وتە از, ءتىپتى جوقتىڭ قاسى دەپ ايتۋعا بولادى. سونىڭ سالدارىنان حالقى­مىزدىڭ كوپتەگەن كورنەكتى تۇلعالارىنىڭ ەسىم­دەرى ەلگە تانىلماي, ەڭبەكتەرى ەلەنبەي, ۇمىتىلىپ كەتەدى. سوندىقتان, بۇگىنگى كۇنى قوزىكە اعامىزدىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا بولاتىن ەڭبەكتەرىنىڭ ءبىراز قىرلارىن ايتىپ وتكەندى دۇرىس دەپ ويلايمىن. ماسەلەن, وتكەن عاسىردىڭ 70-جىلدارىنان باستاپ, كەيىنگى تاۋەلسىزدىك العان جىلدارعا دەيىن, وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسى بويىنشا مەم­لەكەتتىك قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنە جۇمىسقا كەل­گەن جاس وفيتسەرلەر ءوز­دەرىنىڭ ەڭبەك جولىن قوزىكە اعامىزدىڭ جۇرگىزگەن ىستەرى­مەن تانىسۋدان باس­تايتىن. ولاردىڭ ىشىندە كاسىبي دەڭگەيلىكتىڭ ەڭ ءبىر جوعارعى ۇلگىسى رەتىندە شەتەلدىك بارلاۋ ورگاندارىنىڭ تورىنا تۇسكەن كەنتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى پاپادوپۋلوس پەن حيمانيديس دەگەن جانسىزداردى دەر كەزىندە اشكەرەلەۋگە باي­لانىستى ىستەرى مەن گرەكيانىڭ ماسكەۋدەگى ەلشىلىگىن­دەگى ديپلوماتيالىق قىزمەت اتقار­عان گرەك بارلاۋ ور­گان­دارىنىڭ وفيتسەرى ۆەنەتسيا­نوس­تى ارانداتۋ ءىس-ارە­كەتتەرى ۇستىندە قولعا تۇسىرۋگە ارنالعان قارسى بارلاۋ وپەراتسيالارىن ايتۋعا بولادى. سوت پروتسەسىندە پاپادوپۋلوس پەن حيمانيديس وزدەرىنىڭ كەڭەس ۇكىمەتىنە دۇشپاندىق پىكىر­دە بولعانىن, گرەكيا ەلشىلىگىندەگى ءتۇرلى كەزەڭ­دە ديپلوماتيالىق قىزمەتتەر اتقارعان بارلاۋ­شىلاردىڭ (ديونيسيدي, كونستاندوپۋلوس, پاپاندوپۋلۋس, ۆەنەتسيانوس, موليۆياتيس) تاپسىر­مالارىمەن كسرو-نىڭ كوپتەگەن قالالارىنداعى قورعانىس سالاسىنداعى وندىرىستەر مەن اسكەري بولىمدەر تۋرالى بارلاۋ مالىمەتتەرىن جيناپ, ولاردى جاسىرىن تۇردە جوعارىدا اتالعان گرەك بارلاۋشىلارىنا تۇراقتى تۇردە بەرىپ وتىرعاندارىن تولىق مويىنداعان. بۇدان باسقا دا, دالەلدەنگەن ايعاقتاردىڭ نەگىزىندە, تۇركىستان اسكەري وكرۋگىنىڭ اسكەري تريبۋنال شەشىمىمەن پاپادوپۋلوس 10 جىلعا, ال حيمانيديس 5 جىلعا باس بوستاندىعىنان ايىرىلدى. ال جوعارىدا اتالعان شەتەلدىك بارلاۋشىلار «پەرسونا نون گراتا» دەپ جاريالانىپ, ولار مەرزىمىنەن بۇرىن ءوز ەلدەرىنە قايتارىلدى. بۇل جونىندە 1962 جىلدىڭ 26 قاراشاسىندا «پراۆدا» گازەتىندە كسرو سىرتقى ىستەر مينيستر­لىگىنىڭ رەسمي مالىمدەمەسى جاريالاندى. وسىنداي ەرەن جۇمىس وتە جوعارى باعالانىپ, قوزىكە اعامىز توسىنە جاۋىنگەرلىك «قىزىل جۇلدىز» وردەنىن تاققان بولاتىن. وردەندى بەرەر كەزدە مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ باسشىلارى وزدەرىنىڭ ۇسىنىستارىندا بىلاي دەپ جازعان ەكەن: «زا وسوبىە زاسلۋگي ۆ وبەسپەچەني گوسۋدارستۆەننوي بەزوپاسنوستي, وبرازتسوۆوە ۆىپولنەنيە سلۋجەبنوگو دولگا, ۆىسوكي پروفەسسيوناليزم پري وسۋششەستۆلەني كونتررازۆەدىۆاتەلنىح وپەراتسي پو رازوبلاچەنيۋ ي نەيتراليزاتسي ۆراجدەبنىح اكتسي سوترۋدنيكوۆ ينوستراننىح سپەتسسلۋجب, دەيستۆۋيۋششيح پود ديپلوماتيچەسكيم پريكرىتيەم پوسولستۆ ي يح اگەنتۋرى». 60-جىلداردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا شىمكەنت «فوسفور» بىرلەستىگىنىڭ قۇرىلىسى كەزىندە قوزىكە اعامىزدىڭ باسشىلىعىمەن وتكىزىلگەن چەكيستىك ءىس-شارالار باتىس گەرمانيا ماماندارىنىڭ ارا­سىنداعى جانسىزداردىڭ جاۋىزدىق ارەكەتتەرىن دەر كەزىندە اشكەرەلەپ, وندىرىسكە ورناتىلىپ جاتقان تەحنيكالىق جابدىقتاردىڭ اقاۋسىز جانە ساپالى دەڭگەيدە بولۋىن قامتاماسىز ەتىپ, ءوندىرىستىڭ بەل­گىلەنگەن مەرزىمدە ىسكە قوسىلۋىنا ۇلكەن سەپ­تىگىن تيگىزدى. سول بىرلەستىكتىڭ كەيىننەن كەڭەس وداعىن­داعى حيميا ءوندىرىسىنىڭ فلاگمانىنا اينالىپ, ەلى­مىز ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا كوپ جىلدار بويى ناقتى ۇلەسىن قوسقان بولاتىن. ۇلى وتان سوعىسى كەزىندە نەمىس فاشيستەرىنىڭ جاعىنا ءوتىپ, سولارعا قىزمەت ەتكەن, ولاردىڭ ارناۋلى مەكتەپتەرىندە وقىپ, ارنايى دايىندىقتان وتكەن, سوعىس بىتكەننەن كەيىن ەلگە ورالعان جانسىزداردى اشكەرەلەۋدەگى قوزىكەڭنىڭ ۇلەسى ۇلان-عايىر. سولاردىڭ ىشىندە, سوعىس جىلدارى گاتچيناداعى اسكەري تۇتقىن ايەلدەرگە ارنالعان لاگەردىڭ كومەندانتى بولعان, كەيىننەن «اچپوليمەتالل» كومبيناتىنىڭ كونسترۋكتورلىق بيۋروسىنىڭ باستىعى بولىپ ىستەگەن ت.كولتسوۆا جانە دە ونداعان جانسىزدار بار. قوزىكە اعامىزدىڭ سىر وڭىرىنە سىڭىرگەن ەڭبەگىن ايرىقشا دەۋگە بولادى. 12 جىل بويى مقك قىزىلوردا وبلىسى بويىنشا باسقارماسىن باسقارىپ, تالانتتى شاكىرتتەر تاربيەلەدى, ولاردى اينالاسىنا توپتاستىرىپ, قاۋىپسىزدىك سالاسىنىڭ سول كەزدەگى جاڭا مەكتەبىن قالىپتاستىردى. سونداعى ەلدىڭ قۇرمەتىنە بولەنىپ, پارتيا جانە كەڭەس ورگاندارىنىڭ باسشىلارىمەن ءتىل تابىسىپ, بايقوڭىرداعى كوسمودرومنىڭ مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋى وڭاي شارۋا ەمەس ەكەنىن ايتپاسقا بولمايدى. وسى ايتىلعان ەڭبەكتەرى ءۇشىن قوزىكە اعامىزعا كەزىندە «قۇرمەت بەلگىسى» وردەنى جانە كاسىبي شەبەرلىك جونىندە ەلدىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ولشەۋسىز ۇلەس قوسقان اسا دارىندى چەكيستەر عانا ماراپاتتالاتىن «مەملەكەتتىك قاۋىپسىزدىك ورگان­دارىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى» اتاعى بەرىلگەن. بۇل فاكتىلەر قوزىكە اعامىزدىڭ جەمىستى دە تابىستى ىستەرىنىڭ ءبىر بولىگى عانا. زەينەتكە شىققاننان كەيىن قوزىكەڭ تۋعان جەرىنە ورالىپ, ءومىرىنىڭ سوڭعى كۇنىنە دەيىن شىمكەنت قالاسىندا تۇرىپ, سول قالا مەن وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ قوعامدىق جۇمىستارىنا اتسالىستى. اعامىز  قاي جەردە, قانداي جاعدايدا بولماسىن ويىن اشىق ايتا الاتىن, وزىندىك پىكىرى بار ادام ەدى. بىرنەشە كىتاپتار جازىپ, كوپتەگەن اندەر شىعاردى. ول كىسىنىڭ قوڭىر داۋىسى, دومبىرامەن ناقى­شىنا كەلتىرىپ ورىندايتىن اندەرى كوپتەگەن تىڭ­داۋ­شىلاردىڭ ءالى ەسىندە. ءسويتىپ, قوزىكە اعامىز وسى ومىردە وشپەس ءىز قالدىردى. ونىڭ جۇرگىزگەن ىستەرى قارسى بارلاۋ ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىسى رەتىندە وسى كۇنگە دەيىن ۇلتتىق قاۋىپ­سىزدىك كوميتەتىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا وقۋ قۇرالى رەتىندە پايدالانىلۋدا. قوزىكەڭ وتكەن جىلى و دۇنيەلىك بولسا دا, ونىڭ ارتىندا ۇلكەن اۋلەتى قالدى. اعامىزدىڭ ۇل-قىزدارى ەلىمىزگە تانىمال ازاماتتار. ءبارى عالىم: ۇشەۋى عىلىم دوكتورى, ولاردىڭ ەكەۋى ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ مۇشەسى, ەكەۋى ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. بالاسى ءۋاليحان ءبىلىم سالاسىنىڭ مايتالمانى, ەلىمىزدىڭ ءۇش وبلىسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىن كوپ جىلدار بويى باسقارىپ, قازىر ەلىمىزدىڭ پارلامەنتىنىڭ بەلسەندى دەپۋتاتى. ال نەمەرەسى قۋاندىق ۇلتتىق «بايتەرەك» حولدينگىن باسقارادى. قوزىكەڭنىڭ جارقىن بەينەسى مەن ونىڭ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىك سالاسىنداعى اتقارعان ەڭبەگى حالىق جادىندا ءدايىم ساقتالاتىنىنا كامىل سەنىمدىمىز. ەرجان يساقۇلوۆ, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ قۇرمەتتى قىزمەتكەرى, گەنەرال-مايور, ساياسي عىلىمدار دوكتورى.