سەمينار مۇگەدەكتىكتىڭ ورتاشا جانە كۇردەلى دەڭگەيىندەگى (GMFSC IV-V) بالالارمەن جۇمىس تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, مەكەمەلەردە جانە ۇيدە قيمىل-قوزعالىسى بۇزىلعان بالالار مەن ەرەسەكتەردى وڭالتۋدىڭ زاماناۋي الەمدىك قاعيداتتارىن قولدانۋعا, وزدىگىنەن ءجۇرىپ-تۇرۋىنا, وتىرۋىنا جانە فۋنكتسيونالدىق قوزعالىس ماشىقتارىن, سونىمەن قاتار وڭالتۋدىڭ قالىپتاعى تاسىلدەرىمەن قول جەتكىزۋگە بولمايتىن قابىلەتتەرىن دامىتۋعا ارنالدى.
بۇگىندە رەسپۋبليكادا پسيحولوگيالىق-كونسۋلتاتيۆتى كەڭەستىڭ تىركەۋىنەن وتكەن 203 717 بالا بار. ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارعا عىلىمي-ادىستەمەلىك كەڭەس بەرەتىن «ارنايى جانە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى» ديرەكتورىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى ايگۇل بايتۇرسىنوۆانىڭ ايتۋىنشا, جادىندا, ەستۋىندە, كورۋىندە, تىرەك قيمىل-قوزعالىسىندا, سويلەۋىندە كۇردەلى كەمىستىگى بار, پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەن, سونداي-اق اۋتيستيكالىق سپەكترلى بالالار وسى ساناتقا جاتادى.
– قازىرگى كەزدە ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار ساناتى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى بالالاردى وقۋداعى قيىندىقتارىنا, سەبەپتەرىنە قاراي ەكى توپقا ءبولىپ قاراستىرامىز. ءبىرىنشى توپقا دامۋ كەمىستىگىنىڭ سالدارىنان وقۋدا قينالاتىن, ال ەكىنشى توپقا وقۋداعى قيىندىقتارى الەۋمەتتىك پسيحولوگيالىق فاكتورلار سالدارىنان بولاتىن بالالار كىرەدى. بۇل توپقا قانداستار, ميگرانتتاردىڭ بالالارى, باسقا ەلدەردەن قونىس اۋدارعان جانە پسيحولوگيالىق تۇرعىدا وقۋعا قينالاتىندار كىرەدى. بۇگىندە سالادا نورماتيۆتىك قۇجاتتار رەتتەلگەنىمەن, جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردە پسيحولوگيالىق, پەداگوگيكالىق سۇيەمەلدەۋگە قاجەتتى باعىتتاردى دامىتۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىندايدى. مۇنداي جاعدايدا ماماندار بالانىڭ جەكە قاجەتتىلىكتەرىنە سۇيەنە وتىرىپ جۇمىس ىستەۋگە ءتيىس. مەكتەپتەردە وزگە سىنىپتاستارىمەن بىرگە ءبىلىم الۋى بالالاردىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتەدى دەسەك, ولاردى تۇراقتى سۇيەمەلدەپ وتىراتىن ماماندارمەن ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىندايدى. ەگەر بالانىڭ سويلەۋ تىلىندە كەمىستىگى بولسا, مەكتەپتە بىلىكتى لوگوپەد, پسيحيكالىق دامۋى تەجەلگەن بالالارعا وليگوفرەنوپەداگوگ, لوگوپەد, پسيحولوگ سياقتى ماماندار كومەكتەسە الادى. ولار سىنىپتاعى مۇعالىمدەرگە كومەك بەرۋمەن قاتار بالانىڭ بويىنداعى كەمىستىكتى تۇزەتۋگە ىقپال ەتەدى. ال بالانىڭ مىنەز-قۇلقىنا قاتىستى تۋىندايتىن جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاۋدا پەداگوگ-اسسيستەنتتەردىڭ قىزمەتى اسا قاجەت. ولار كاسىبي ارەكەتتەرگە بارا وتىرىپ, جاعىمسىز جاعدايدىڭ الدىن الۋعا قولداۋ كورسەتە الادى, – دەيدى ا.بايتۇرسىنوۆا.
بالانىڭ دامۋى قانشالىقتى كۇردەلى بولسا, ونى شەشۋ جولدارى دا وڭايعا سوقپايدى. قازىرگى تاڭدا رەسپۋبليكادا اقپاراتتىق-اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەيدى. وسى ورايدا پسيحولوگيالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كەڭەستەر ەسەپكە الا وتىرىپ, مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالارعا ارنايى پسيحولوگيالىق-پەداگوگيكالىق قولداۋ كورسەتەدى. بۇگىندە رەسپۋبليكادا 212 پەداگوگيكالىق-پسيحولوگيالىق تۇزەتۋ كابينەتتەرى بار. وندا دارىگەر رەابيتولوگ, ەمدىك دەنە شىنىقتىرۋ, رەابيليتولوگ, تاعى دا باسقا سالا ماماندارى كومەك كورسەتەدى. مۇمكىندىگىنشە مۇنداي ورتالىقتاردى بالانىڭ تۇرعىلىقتى مەكەنجايىنا جاقىن ماڭدا اشۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە وڭالتۋ ورتالىقتارىنىڭ جۇمىسىنا اتا-انالاردى دا قاتىستىرۋ ارقىلى وتباسىعا باعىتتالعان باعدارلامالار اياسىندا ءۇي جاعدايىندا بالامەن جۇمىس ىستەۋدى جەتىلدىرۋ كوزدەلگەن.
سەمينار بارىسىندا MOVE حالىقارالىق باعدارلاماسىنىڭ كۋراتورى, دارىگەر تراۆماتولوگ-ورتوپەد اندرەي كالاچەۆ جانە ناتاليا كۋشۆاحا تىرەك-قيمىل قوزعالىسى كۇردەلى بالالارمەن جۇمىس, جاڭا تەحنولوگيالاردى قولدانۋ تاجىريبەلەرىن ءبولىستى. MOVE باعدارلاماسىنىڭ وكىلى ن.كۋشۆاحانىڭ ايتۋىنشا, تىرەك-قيمىلى وتە كۇردەلى بالالاردى قالىپتى جاعدايدا ءومىر سۇرۋگە, قورشاعان ورتاعا زاماناۋي تەحنيكالىق قۇرالداردىڭ كومەگىمەن بەيىمدەۋگە بولادى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى قيمىل-قوزعالىسى, ءجۇرىپ-تۇرۋى ءۇشىن كۇردەلى جابدىقتار قاجەت. تىرەك-قيمىل قوزعالىسى اۋىر بالالار الەمدە ينكليۋزيا كورسەتكىشىنىڭ 5 پايىزىن قۇرايدى. بۇگىندە الەمنىڭ بىرقاتار ەلىندە قولدانىپ جاتقان رەابيليتاتسيالىق ستاندارتتى, ءداستۇرلى وڭالتۋ باعدارلامالارى مۇنداي دياگنوزداعى بالالاردا ناتيجە بەرمەيدى. سوندىقتان تىرەك-قيمىلى كۇردەلى بالالاردىڭ جەكە جاعدايىن ەسكەرە وتىرىپ, كوپفۋنكتسيونالدى قۇرالداردى قولدانۋ ەشكىمنىڭ كومەگىنە سۇيەنبەي, وزدىگىنەن قيمىلداۋ مۇمكىنشىلىگىن ارتتىرادى. اۋلاعا شىعىپ سەرۋەندەۋ, مەكتەپكە, ساۋدا الاڭدارىنا وزدىگىنەن بارىپ, ءوز قاتارلاستارىمەن ەمىن-ەركىن ارالاسۋىنا ىقپال ەتەدى. الەمدە مۇنداي زاماناۋي ءارى وتە قىمبات تۇراتىن قۇرالدارمەن قامتاماسىز ەتۋدى قايىرىمدىلىق قورلارى ىسكە اسىرادى. ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, فينليانديا, شۆەتسيا, امەريكا ەلدەرىنىڭ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, تىرەك-قيمىل قوزعالىسى كۇردەلى بالالاردى تۇراقتى قاداعالاپ وتىرۋ, الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق بەيىمدەۋ جانە فۋنكتسيونالدىق داعدىلارىن دامىتۋعا يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر مەن جاڭا تەحنولوگيالار ىقپال ەتەدى.
سەميناردا ماماندار قيمىل-قوزعالىسى اۋىر بالالاردىڭ كەشەندى وڭالتۋ ادىستەرىنىڭ تەوريا جانە تاجىريبە جۇزىندەگى مۇمكىندىكتەرىن قاراستىردى. ارنايى مەكتەپ-ينتەرناتتاردا قولدانىلاتىن كەشەندى ادىسنامالىق, تەحنولوگيالىق جانە ادىستەمەلىك, كاسىبي قۇزىرەتتىلىكتەر, مامانداردىڭ اتا-انالار مەن ۇيدە بەلگىلى ءبىر داعدىلاردى وقىتۋ مەن دامىتۋعا قاتىستى ىزدەنىستەرى تالقىلاندى.
الماتى
