الەمدىك اسكەري-ساياسي احۋال ءجىتى نازاردا
– 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىنىڭ ءبىر تارماعى – ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ. بۇگىنگى الەمدىك گەوساياسي احۋال كۇردەلەنىپ تۇرعان زاماندا قازاق اسكەرىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قانداي جۇمىستار جۇرگىزىلىپ جاتىر؟
– قارۋلى كۇشتەردى ترانسفورماتسيالاۋدىڭ نەگىزگى قاعيداتتارى مەن تاسىلدەرى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ستراتەگياسىمەن قاتار, قارۋلى كۇشتەردى قۇرۋ مەن دامىتۋدىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىندا ناقتى ايقىندالعان. وسىعان سايكەس قازىرگى زامانعى قارۋلى قاقتىعىستاردىڭ تاجىريبەسى ەسكەرىلىپ, ساباقتار مەن وقۋ-جاتتىعۋلاردى وتكىزۋ تاجىريبەسىنە جاڭا تاكتيكالىق تاسىلدەر ەنگىزىلدى. باسقا اسكەرلەرمەن جانە اسكەري قۇرالىمدارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى پىسىقتالدى.
ءوزىڭىز ايتىپ وتىرعان ستراتەگيانىڭ «ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ» باعىتىن وزەكتەندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ كەلەدى. مۇنداعى ماقسات – الەمدە جانە وڭىردە قالىپتاسقان اسكەري-ساياسي احۋالدى ەسكەرىپ, «اسكەري» ستراتەگيالىق باعىتتى قازىرگى جاعدايعا بەيىمدەۋ. وسىعان سايكەس «اسكەري قاۋىپسىزدىكتىڭ سىن-تەگەۋرىندەرى مەن قاتەرلەرى», ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتىن نىعايتۋ شارالارى, ونىڭ ىشىندە ارنايى وپەراتسيالار كۇشتەرى مەن اۋماقتىق اسكەرلەردى دامىتۋ, اسكەري-وقىتىلعان رەزەرۆتىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ, ءموبيلدى مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتۋ جانە كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ جاۋىنگەرلىك داعدىلارىن بىرلەسىپ پىسىقتاۋ ەسەبىنەن ارميانىڭ جاۋىنگەرلىك الەۋەتىن ارتتىرۋ ناقتىلاندى.
سونىمەن بىرگە قارۋلى كۇشتەردى, باسقا دا اسكەرلەر مەن اسكەري قۇرالىمداردى دامىتۋ تۇجىرىمداماسىن تۇزەتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. بۇل قۇجات ۇزاقمەرزىمدى كەلەشەكتە اسكەري قۇرىلىس سالاسىنداعى ساياساتتى ايقىنداپ, قارۋلى كۇشتەردىڭ داعدارىس جاعدايىنداعى ءىس-قيمىلدارعا دايىندىعىن قامتاماسىز ەتەدى.
اسكەرلەردى وقىتۋ قازىرگى زامانعى قارۋلى قاقتىعىستارداعى جاۋىنگەرلىك ءىس-قيمىلدار تاجىريبەسى ەسكەرىلىپ وتكىزىلەدى. سونىڭ ىشىندە ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن, جاڭا راديوەلەكتروندىق كۇرەس جانە اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس قۇرالدارىن پايدالانا وتىرىپ جۇزەگە اسىرىلادى. سونداي وقۋ-جاتتىعۋلاردىڭ قاتارىندا «باتىل تويتارىس–2023» ستراتەگيالىق كوماندالىق-شتابتىق وقۋ-جاتتىعۋىن ايتۋعا بولادى. وعان 8 مىڭعا جۋىق جەكە قۇرام, 600-گە جۋىق قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا قاتىستى.
«Anka» دروندارى قورعانىس كۇزەتىندە
– بۇرىن باتىرلارىمىز بىلەكتىڭ كۇشىنە سەنسە, قازىر ءبىرىنشى كەزەكتە زاماناۋي قارۋ-جاراققا يەك ارتاتىن بولدىق. اسكەرىمىزدىڭ سوڭعى ۇلگىدەگى تەحنيكامەن جاراقتاندىرىلۋى قانداي دەڭگەيدە؟
– قارۋلى كۇشتەردى قارۋ-جاراقپەن جانە اسكەري تەحنيكامەن جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى جوسپارلى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. قورعانىس مينيسترلىگى قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكا نارىعىنا, دامىعان ەلدەردىڭ ارميالارىنداعى ۇردىستەرگە, قارۋلى قاقتىعىستارداعى جاڭاشا ءىس-قيمىل تاسىلدەرىن ەسكەرە وتىرىپ, اسكەرلەردى جاراقتاندىرۋدىڭ باسىم باعىتتارىنا جۇيەلى نەگىزدە تالداۋ جۇرگىزىپ وتىرادى.
قارۋلى كۇشتەر ءۇشىن قارۋ-جاراق پەن اسكەري تەحنيكانى ساتىپ الۋ مەملەكەتتىك قورعانىس تاپسىرىسى اياسىندا ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىگى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. 2023 جىلى 70-تەن استام اسكەري تەحنيكا مەن 196 اۆتوكولىكتىڭ, ارناۋلى تەحنيكالاردىڭ موديفيكاتسيالارى ساتىپ الىندى. بۇدان بولەك, ۇكىمەتتىڭ اۆياتسيالىق پارك پەن اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىس قۇرالدارىن قايتا جاراقتاندىرۋ جانە جاڭارتۋ باعدارلاماسىنىڭ ورىندالۋىنا توقتالاتىن بولساق, ەۋروپالىق «Airbus Military» اۆياتسيا كونتسەرنىمەن جاسالعان كەلىسىمشارت شەڭبەرىندە اۆياپارك س-295 اسكەري-كولىكتىك ۇشاقتارىمەن تولىقتىرىلدى. سونىمەن بىرگە مي-35 جانە مي-171ش جاڭا كولىكتىك-جاۋىنگەرلىك تىكۇشاقتارى جەتكىزىلدى.
قازىرگى زامانعى ۇرىستاردا بارلاۋ قۇرالدارىنىڭ, جوعارى دالدىكتەگى قارۋ-جاراق پەن ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اۆياتسيانىڭ ءرولى ايتارلىقتاي وزەكتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اۆياتسيا پاركىن ۇلعايتۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. وتكەن جىلدىڭ تامىز ايىندا سوققى بەرۋشى «Anka» دروندارىنىڭ ءبىرىنشى لەگى ۇرىس تاجىريبەسىنە قولدانۋعا جەتكىزىلدى. بۇگىنگى كۇنى ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتار پاركىندە «Wing Loong-1», «Anka» جانە «Skylark» بارلاۋ ۇۇا-لارى بارىن اتاپ ءوتۋ كەرەك.
– ال بۇل تەحنيكانىڭ ءتىلىن بىلەتىن اسكەري ماماندارىمىز جەتكىلىكتى مە؟
– كادر دايارلاۋ – كەڭ كولەمدى جانە كۇردەلى ءۇردىس. بۇگىنگى تاڭدا ۇلتتىق كادرلاردى دايارلاۋ جۇيەسى, ونىڭ ساندىق جانە ساپالىق پارامەترلەرى ۇنەمى جەتىلدىرىلىپ وتىرادى. اتاپ ايتقاندا, قورعانىس مينيسترلىگى جاڭا مەملەكەتتىك ءبىلىم ستاندارتتارىن ازىرلەدى. قولدانىستاعى وقۋ باعدارلامالارىن قايتا قارادى.
اسكەري كادرلاردى ىرىكتەۋ جانە دايارلاۋ جۇيەسىندە بارلىق باعىتتار مەن دەڭگەيدە اۋقىمدى ءارى ماقساتتى جۇمىستار جۇرگىزىلىپ كەلەدى. وفيتسەر كادرلار نەگىزىنەن قۇرلىق اسكەرلەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا, اۋە قورعانىسى كۇشتەرىنىڭ اسكەري ينستيتۋتىندا, راديوەلەكترونيكا جانە بايلانىس اسكەري-ينجەنەرلىك ينستيتۋتىندا دايارلانادى. ال اسكەري كافەدرالاردى بىتىرگەندەردىڭ الەۋەتىن قاجەتىنە قاراي پايدالانامىز.
كاسىبي سەرجانتتار ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى اسكەري كوللەدجدە دايارلانىپ كەلەدى. بيىل س.نۇرماعامبەتوۆ اتىنداعى اسكەري كوللەدجدى رادياتسيالىق-حيميالىق قورعانىس, بايلانىس جانە ينجەنەرلەر سەكىلدى تاپشى ماماندىقتار بويىنشا 80-نەن استام كادەت تۇلەكتەرى العاش رەت ءبىتىرىپ شىقپاق. سونداي-اق مەرزىمدى قىزمەتتەگى اسكەري قىزمەتشىلەر قاتارىنان كىشى كوماندالىق قۇرامدى دايارلاۋ مامانداندىرىلعان وقۋ ورتالىقتارىندا جۇزەگە اسىرىلادى.
وتاندىق جوعارى وقۋ ورىندارىندا اسكەري مامانداردى دايارلاۋ ماماندىقتارىنىڭ سپەكترىن ۇلعايتۋ ەسەبىنەن شەتەلدە اسكەري كادرلاردى دايارلاۋ 100 ماماننان 60-قا دەيىن قىسقارتىلدى. نەگىزىنەن بۇل ماماندار قارۋلى كۇشتەردىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس ەلىمىزدە دايارلانبايتىن ماماندىقتار بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى.
ەلىمىزدەگى ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتىن جوعارى اسكەري ءبىلىمنىڭ فلاگمانى دەپ سەنىممەن ايتا الامىز. بۇل – جاڭا ۇلگىدەگى اسكەري وقۋ ورنى, يننوۆاتسيالاردى ەنگىزۋ سالاسىنداعى كوشباسشى, سونداي-اق ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى ەڭ ءىرى اسكەري ءبىلىم ورداسى. ۋنيۆەرسيتەت ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارۋلى كۇشتەرى ءۇشىن اسكەري كادرلاردى بىرلەسىپ دايارلايتىن وقۋ ورىندارىنىڭ تىزبەسىنە ەنگىزىلگەن. بۇدان بولەك ۇلتتىق قورعانىس ۋنيۆەرسيتەتى – ەلىمىزدىڭ بارلىق اسكەري وقۋ ورىندارى ءۇشىن دە بىردەن-ءبىر ۆەدومستۆوارالىق وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىق. قازىرگى ۋاقىتتا وقۋ ورنى جەدەل-تاكتيكالىق جانە جەدەل-ستراتەگيالىق باسقارۋ بۋىنى ءۇشىن ءبىر جارىم مىڭنان استام اسكەري مامان دايارلايدى.
الەۋمەتتىك قولداۋ جالعاسىپ جاتىر
– ەل قورعايتىن ەر اتانۋ, وقالى كيىمدى جاۋىنگەر بولۋ – ءاربىر جاستىڭ ارمانى. دەگەنمەن ولاردىڭ الەۋمەتتىك تۇرعىدا قامسىزداندىرىلۋى دا كوپ ماسەلەنى شەشەدى. بۇل تۇرعىدا اسكەري قىزمەتكەرلەرگە قانداي جاعدايلار جاسالىپ جاتىر؟
– قازىرگى ۋاقىتتا قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ مارتەبەسى مەن الەۋمەتتىك ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدا ناقتى شارالار قابىلداپ جاتىر. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىلارىن ارتتىرۋ, زەينەتاقىمەن قامسىزداندىرۋدىڭ كەيبىر ماسەلەلەرى, سونداي-اق زەينەتاقى تولەمدەرىن الۋشىلاردىڭ زەينەتاقى جيناقتارىنىڭ قالدىقتارىن قانداي دا ءبىر شەكتەۋسىز پايدالانۋعا قۇقىق بەرۋ كوزدەلگەن, ەڭبەكاقىنىڭ جاڭا جۇيەسىنە كوشۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر.
2023 جىلى اسكەري دارىگەرلەر مەن اسكەري وقۋ ورىندارى وقىتۋشىلارىنىڭ اقشالاي ۇلەسى ارتىپ, ازاماتتىق سەكتورداعى مامانداردىڭ جالاقى دەڭگەيىنە دەيىن جەتتى. قازىرگى ۋاقىتتا قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري اتاعى ءۇشىن جالاقىنى 30%-عا ارتتىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. بۇدان بولەك, بارلىق كۇشتىك قۇرىلىمداردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىلارىن ءبىر دەڭگەيگە كەلتىرۋ جانە ءاربىر مەملەكەتتىك ورگان قىزمەتىنىڭ ەرەكشەلىگىندەگى ايىرماشىلىقتى لاۋازىمدىق جالاقىعا ءتيىستى ۇستەمەاقىلارمەن ايقىنداۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق ۇكىمەت قارۋلى كۇشتەر مەن باسقا دا اسكەري قۇرالىمداردىڭ, ارناۋلى مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەڭبەككە اقى تولەۋدىڭ جاڭا تەڭگەرىمدى جۇيەسىنە كوشۋ ماسەلەسىن پىسىقتاپ جاتقانىن دا اتاپ ءوتۋ كەرەك.
اسكەري قىزمەتشىلەر مەن ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرىن الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جۇيەسى اسكەري قىزمەت وتكەرۋدىڭ بارلىق شارتى مەن ەرەكشەلىگىن قامتيدى. الەۋمەتتىك پاكەتكە اقشالاي ۇلەستەن بولەك لاۋازىمدىق جالاقى, اسكەري اتاق بويىنشا تولەمدەر, سىنىپتىق بىلىكتىلىك ۇستەمەلەرى كىرەدى. اسكەري قىزمەتشىلەر قوسىمشا تۇرعىن ءۇي تولەمدەرىن الا الادى. ولار تەگىن مەديتسينالىق كومەكپەن, ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ەمدەۋمەن قامتاماسىز ەتىلگەن.
– بيىل ەلىمىز تۇڭعىش سيرياداعى گولان جوتالارىنا دەربەس بىتىمگەرلىك كۇشتەرىن جىبەرگەنىن بىلەمىز. بۇل ميسسيانىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزى قانداي؟
– 2014 جىلدان باستاپ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن 598 اسكەري قىزمەتشى, ونىڭ ىشىندە 5 ايەل اسكەري قىزمەتشى قاتىستى. ولاردى تەوريالىق جانە پراكتيكالىق دايارلاۋ الماتى قالاسىنداعى بىتىمگەرلىك وپەراتسيالار ورتالىعىندا وتەدى. ۇلتتىق كونتينگەنت بىتىمگەرلىك وپەراتسياعا قاتىسۋ كەزەڭىندە ءۇش ەسەلەنگەن اقشالاي ۇلەسپەن (جالاقىمەن) قامتاماسىز ەتىلەدى. سونداي-اق ولار ۇرىس قيمىلدارىنا قاتىسۋشىلارعا تەڭەستىرىلگەن. بىتىمگەرلىك وپەراتسيادان ورالعان سوڭ مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ (ۇيىمداردىڭ) قاراجاتى ەسەبىنەن كەمىندە كۇنتىزبەلىك جەتى كۇن, بىراق جيىرما ءبىر تاۋلىكتەن اسپايتىن مەرزىمگە ساناتوريلىك-كۋرورتتىق ەمدەلۋگە جىبەرىلەدى.
بۇۇ-نىڭ شاقىرۋىنا سايكەس 2024 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا ەلىمىزدىڭ العاشقى دەربەس ۇلتتىق بىتىمگەرلىك كونتينگەنتى ءوزىنىڭ اسكەري تەحنيكاسىمەن, قارۋ-جاراعىمەن جانە مۇلكىمەن رەزەرۆ روتاسى رەتىندە «بۇۇ-نىڭ گولان بيىكتىكتەرىندەگى ءبولىنۋدى قاداعالاۋ جونىندەگى كۇشتەرى» ميسسياسىنا 139 اسكەري قىزمەتشىنى ورنالاستىردى. ول ءۇشىن بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىمەن تاراپتاردىڭ مىندەتتەمەلەرىن, سونداي-اق كونتينگەنتتىڭ ميسسياعا قاتىسۋىن قارجىلىق جانە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن ايقىندايتىن حالىقارالىق شارت جاسالدى. كونتينگەنت قۇرامىندا ەر اسكەري قىزمەتشىلەرمەن بىرگە 7 ايەل بار. قازىرگى ۋاقىتتا وتاندىق بىتىمگەرلەر گولان بيىكتەرىندە دەربەس ميسسياعا كىرىستى.
ءبىر جىل ىشىندە بىتىمگەرلىك كونتينگەنت جەرگىلىكتى جەردى پاترۋلدەۋمەن, بلوكپوستاردى كۇشەيتۋمەن جانە قارسىلاس تاراپتار اراسىنداعى اتىستى توقتاتۋ رەجىمىن ورناتۋمەن اينالىسادى, بۇۇ ميسسياسىنىڭ مانداتىنا سايكەس باسقا دا مىندەتتەردى ورىندايدى.
قازاقستان كونتينگەنتىنىڭ بۇۇ بىتىمگەرلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋى حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋعا ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ قانا قويماي, ەلىمىزدىڭ جاھاندىق ارەناداعى ءرولىن ارتتىرۋعا دا وڭ ىقپال ەتپەك.
اسكەردە الىمجەتتىك بار ما؟
– 2023 جىلعى 5 مامىردا وتكەن بۇكىلارميالىق كەڭەستە پرەزيدەنت: «اسكەردە جۇرگەن جاستارىمىز ناعىز سارباز, ناعىز مامان بولىپ شىعۋى – مىندەت. ولار وسكەلەڭ ۇرپاققا ۇلگى-ونەگە بولۋعا ءتيىس» دەگەن بولاتىن. وسىعان وراي, قورعانىس مينيسترلىگى اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلى مەن جاۋىنگەر مارتەبەسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا قانداي جۇمىستار اتقارىپ جاتىر؟
– مينيسترلىك تاراپىنان نەگىزگى كۇش-جىگەرىن پاتريوتيزم نەگىزدەرىن نىعايتۋ, اسكەري قىزمەتتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋ جانە ىنتالاندىرۋ بويىنشا جۇمىستار ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىلىپ كەلەدى. حالىق اراسىنداعى ءتۇسىندىرۋ ءىس-شارالارىن جۇرگىزۋگە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وكىلدەرى, قوعام قايراتكەرلەرى, قارۋلى كۇشتەر ارداگەرلەرى تارتىلادى. وسى ماقساتتا «جاڭا قازاقستاننىڭ تىرەگى – ايبىندى جاستار» اسكەري-پاتريوتتىق اكتسياسى, «جاس سارباز» اسكەري-پاتريوتتىق قوزعالىسىنىڭ تاربيەلەنۋشىلەرىمەن جانە مەكتەپتەر مەن كوللەدجدەردە كەزدەسۋلەر وتكىزىلەدى. وندا مەرزىمدى اسكەري قىزمەت وتكەرگەننەن كەيىن ازاماتتىق نەمەسە اسكەري جوعارى وقۋ ورىندارىنا جەڭىلدىكپەن وقۋعا ءتۇسۋ, «نەسيەلىك دەمالىستار» بەرۋ ماسەلەلەرى ەگجەي-تەگجەي تۇسىندىرىلەدى.
ماسەلەن, وتكەن جىلى 29 مىڭنان استام ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن ءۇش مىڭ ازامات گرانتقا يە بولدى. ونىڭ 700-ءى وقۋعا ءتۇستى. قالعاندارى بيىل جەڭىلدىكتەرىن تولىق پايدالانا الادى. جالپى, اسكەري وقۋ ورىندارى ءۇشىن سەرتيفيكات ءبىر جىلعا عانا جارامدى بولسا, ازاماتتىق وقۋ ورىندارىنا ەكى جىل ىشىندە تۇسۋگە بولادى.
بيىل بايقاۋعا 32 مىڭ سارباز قاتىسىپ, ولاردىڭ اراسىندا تەگىن وقۋعا تاعى ءۇش مىڭ گرانت بولىنگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. جاقىن ارادا اسكەردە مەرزىمدى قىزمەت وتكەرگەندەر وقۋعا ءتۇسۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك گرانتقا دا يە بولادى. پارلامەنت بۇل تۋرالى ءتيىستى زاڭعا وزگەرىستى قولدادى.
بۇعان قوسا, قارۋلى كۇشتەردە پرەزيدەنتتىڭ 2021 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا تالاپ ەتىلەتىن جۇمىسشى ماماندىقتارىن مەرزىمدى اسكەري قىزمەت كەزىندە مەڭگەرۋ جونىندەگى تاپسىرماسى دا ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. اسكەرگە شاقىرۋ ناۋقانى كەزەڭىندە «ايبىندى اسكەر» اسكەري-پاتريوتتىق اكتسياسى, وقۋ جىلىنىڭ اياعىندا اسكەري ماماندار اراسىندا «اسكەر تارلانى» بايقاۋى, «سارباز ساحناسى» سارباز اندەرى جانە «جاس سارباز» رەسپۋبليكالىق اسكەري-پاتريوتتىق اندەر فەستيۆالى تۇراقتى نەگىزدە ءوتىپ تۇرادى.
جاس جىگىتتەردى مەرزىمدى قىزمەتكە شاقىرۋدىڭ الدىندا ۇلكەن جۇمىس جۇرگىزەمىز. اسكەر قاتارىنا شاقىرىلۋشىلارمەن, ولاردىڭ اتا-انالارىمەن اڭگىمەلەسىپ, ادامگەرشىلىك, ىسكەرلىك قاسيەتتەرى, دەنساۋلىق جاعدايى, دەنە دامۋى, ءبىلىمى مەن ارناۋلى دايارلىعى, وتباسىلىق جاعدايى تۋرالى مالىمەتتەر ناقتىلانادى. وسى جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اسكەر قاتارىنا شاقىرىلۋشىلاردى قاي اسكەر تۇرىنە, تەگىنە جىبەرۋ تۋرالى شاقىرۋ كوميسسيالارىنىڭ شەشىمى قابىلدانادى.
– مەرزىمدى اسكەري قىزمەتشىلەر اراسىنداعى ءتارتىپ تۋرالى ويىڭىزدى بىلسەك. قازىر كەيبىر اتا-انالار ارمياداعى الىمجەتتىكتەن قاۋىپتەنىپ, بالالارىن اسكەرگە جىبەرگىسى كەلمەيدى...
– باۋىرجان مومىش ۇلى «سوعىس پسيحولوگياسى» اتتى ەڭبەگىندە: «سولداتتان قاراپايىم جان جوق. وعان سەرگەك تە, ىقىلاستى ءارى ءادىل بولعان ءجون», دەيدى. بارلىق دەڭگەيدەگى كومانديرلەر باتىر اتامىزدىڭ وسى قاعيداسىن كۇندەلىكتى جۇمىس ستيلىنە اينالدىرۋ كەرەك. وسىنداي تاربيە بولعان جەردە, ءتارتىپ تە بولادى.
قارۋلى كۇشتەردە اسكەري ءتارتىپتى نىعايتۋ بويىنشا پروفيلاكتيكالىق جانە الدىن الۋ شارالارىنىڭ بارلىق كەشەنى 2025 جىلعا دەيىنگى ء«ومىرىڭدى ساقتا» ۆەدومستۆوارالىق باعدارلاماسىنا سايكەس جۇزەگە اسىپ كەلەدى. بولىمدەردەگى جەكە قۇرامدى باقىلاۋ «سەرىكتەس», «پيراميدا» جانە «جاۋىنگەرلىك دوس» جۇيەلەرى ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى. پروفيلاكتيكالىق ونكۇندىكتەر, اكتسيالار, ايلىقتار, ءانونيمدى ساۋالناما جۇرگىزۋ, پسيحولوگيالىق ترەنينگتەر وتكىزۋ تۇراقتى نەگىزدە جۇرگىزىلىپ تۇرادى.
ساربازداردى تەرەڭدەتىپ زەردەلەۋ ماقساتىمەن ولاردىڭ اتا-انالارىمەن تىعىز بايلانىس ورناتىلعان. الەۋمەتتىك جەلىلەرگە ۇدايى مونيتورينگ جۇرگىزىلىپ كەلەدى. بۇدان بولەك اتا-انالاردىڭ چاتتارى جۇمىس ىستەپ تۇر. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ ءموبيلدى توپتارى الدىن الۋ جۇمىستارىن ۇيىمداستىرۋ ماقساتىمەن اسكەري بولىمدەردىڭ كومانديرلەرىنە ادىستەمەلىك كومەك كورسەتىپ وتىرادى.
لۋدومانياعا بەيىم جانە نەسيەلەرى بار ادامداردىڭ ەسەبى, قارجىلىق ساۋاتتىلىق كەيستەرى سارالانىپ, ولاردىڭ تولەم قابىلەتتىلىگىنە تالداۋ جۇرگىزىلەدى. ۇيىشىلىك جانجالداردىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا وتباسىلارعا بارۋ, كومانديرلەردىڭ اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جۇبايلارىن جەكە قابىلداۋى, سۇراق-جاۋاپ كەشتەرى, وتباسىلىق چاتتار ارقىلى ماسەلەلەردى زەردەلەۋ تاجىريبە تۇرىندە قولدانىلىپ كەلەدى.
اسكەرگە شاقىرۋ ۋچاسكەلەرىندە اسكەرگە شاقىرىلۋشىلاردى زەردەلەۋ كەزىندە «اق سۇڭقار» پسيحودياگنوستيكالىق كەشەندەرى كەڭىنەن قولدانىلادى. اتالعان شارالاردان باسقا, ءبىز وسى جىلدىڭ باسىنان باستاپ ىسكە قوسقان قۇقىقبۇزۋشىلىقتاردىڭ نۇكتەلىك الدىن الۋ ادىستەمەسى اياسىندا اسكەري بولىمدەر مەن اسكەري پوليتسيا ورگاندارى كومانديرلەرىنىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلىن ۇيىمداستىردىق.
قازىرگى ۋاقىتتا نەگىزگى كۇش-جىگەردى اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگىن, ولاردىڭ قۇقىقتىق سانا دەڭگەيىن, مادەنيەتى مەن مىنەز-ق ۇلىق ەتيكاسىن ارتتىرۋعا شوعىرلاندىرۋ قاجەت. بۇدان بولەك اسكەري قىزمەتتىڭ تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ ماسەلەلەرىن وڭ شەشۋ, قىزمەتتىك جۇكتەمەنى ازايتۋ كەزەك كۇتتىرمەيتىن ءىس-شارالار دەپ بىلەمىن.
اسكەرلەردىڭ, اسىرەسە تاكتيكالىق بۋىننىڭ تولىق جاساقتالۋى, اسكەري ءبولىم كومانديرىنە تىكەلەي باعىناتىن تاۋەلسىز پسيحولوگيالىق قىزمەت قۇرۋ (پسيحولوگتەردى باتالون كومانديرلەرىنىڭ قاراماعىنان شىعارۋ), ازاماتتاردىڭ اسكەري قىزمەتتەن جالتارعانى ءۇشىن قۇقىقتىق جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋ, قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى جاسىرۋعا جول بەرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر مەن لاۋازىمدى ادامدارعا قاتىستى شارالاردى قاتاڭداتۋ دا ءتارتىپ ماسەلەسىنە وڭ اسەرىن تيگىزەرى ءسوزسىز.
سونىمەن بىرگە اسكەري ءتارتىپتى نىعايتۋدا جەتىستىككە جەتكەن كومانديرلەردى ىنتالاندىرۋ نىساندارىن ازىرلەۋ, وزگە كۇشتىك ۆەدومستۆولارمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستار بويىنشا تاجىريبە الماسۋ دا تاربيە سالاسىنا وڭ ىقپال ەتپەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
