قۋعىن-سۇرگىن جىلداردىڭ ازابىن وزگە ۇلتتار دا از كورمەگەن. اتا جۇرتىنان اۋىپ, كۇشپەن كوشىرىلگەن كۇردتەردىڭ ءبىرازى ەڭبەكشى قازاق اۋدانىنىڭ توڭىرەگىنە تابان تىرەگەن. سولاردىڭ قاتارىندا نادىروۆتار اۋلەتى دە بار.
بالا جاستان قيىندىقتىڭ قامىتىن كيىپ, تاعدىردىڭ اششى ءدامىن تاتقان ازيز بايليار ۇلىنىڭ ەسىندە قالعانى قازاق حالقىنىڭ كەڭ پەيىلى مەن مول مەيىرىمى ەدى. اكەسى «ساياسي تۇتقىن» رەتىندە ستاليندىك رەجىمنىڭ قۇربانىنا اينالسا, اناسى قايتىس بولىپ, ءوزى 10 جاسىندا بالالار ۇيىنە ورنالاسادى. كامەلەتتىك جاسقا تولعان سوڭ ازيز نادىروۆ تۇرگەن پەداگوگيكالىق ۋچيليششەسىن ۇزدىك ءتامامداپ, اباي اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيزكۋلتۋرا فاكۋلتەتىنە وقۋعا ءتۇسىپ, جوعارى ءبىلىمدى مامان اتانادى. ستۋدەنت شاعىندا سپورتتىق ويىندارعا قاتىسىپ, رەسپۋبليكالىق, ەۋروپالىق چەمپيوناتتاردىڭ جەڭىمپازى اتانعان نادىروۆ وتباسىن قۇرىپ, جاڭاشار اۋىلىندا مۇعالىمدىك ەڭبەك جولىن باستاعان. قازاقى اۋىلعا تاستاي باتىپ, سۋداي ءسىڭىپ, اعارتۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا قال-قادىرىنشە اتسالىسادى. اۋىل جۇرتىن ىنتىماققا ۇيىتىپ, جاقسىلىققا ۇمتىلدىرادى. وسىنداي بەلسەندىلىگىنىڭ ارقاسىندا 1963 جىلى كۇردتەردىڭ قۇتتى قونىسىنا اينالعان اقباستاۋ ورتا مەكتەبىنە ديرەكتور بولىپ بەكيدى.
بۇل اۋىلدا قازاق, كۇرد, ورىس, نەمىس, ۇيعىر, ۋكراين بار, ساۋساق جەتپەس بىرنەشە ەتنوس وكىلى تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتىپ جاتىر. ۇلتتار دوستىعىنىڭ دانەكەرى بولا بىلگەن ازيز نادىروۆ 8 بالا ءوسىرىپ, تاربيەلەگەن. تۇڭعىشى راشيد نادىروۆ ىشكى ىستەر مينيسترلىگى سالاسىندا قىزمەت ەتسە, ەكىنشى ۇلى نادو نادىروۆ اكە جولىن جالعاستىردى, ال كىشى ۇلى دجامشيت ازيز ۇلى كاسىپكەرلىكتى دامىتىپ وتىر.
جالپى, نادىروۆتار وتباسىندا مۇعالىم ماماندىعىن مەڭگەرگەندەرى از ەمەس. قىزدارى گۇلنار, سانام مەن سينام نادىروۆالاردىڭ ەسىمدەرى ەڭبەكشى قازاق اۋدانىندا قۇرمەتپەن اتالادى. بۇگىندە بۇل وتباسىنىڭ جاپىراعى جايقالىپ, 60-قا جۋىق ۇرپاعى ءار سالادا جەمىستى ەڭبەك ەتىپ ءجۇر.
اقباستاۋ اۋىلى تۇرعىندارىنىڭ ارقاسۇيەر اقىل-كەڭەسشىسىنە اينالعان اقساقال 80-نەن اسقان جاسىندا دۇنيە سالدى. حالىقتار دوستىعىن نىعايتۋعا, ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋگە ەسەلى ەڭبەك سىڭىرگەن ازيز نادىروۆتىڭ اعارتۋ سالاسىنداعى ەڭبەگى ەسكەرۋسىز قالماي, «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى» اتاندى. ەلىمىزدەگى ەتنوسارالىق بىرلىك پەن قوعامدىق كەلىسىمدى دامىتۋ ىسىندەگى قاجىرلى ەڭبەگى باعالانىپ, بىرقاتار ماراپاتقا يە بولدى. ونەگەلى ومىرىندە ەڭبەكشى قازاق اۋدانى ءماسليحاتى, مەن الماتى وبلىسى ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ تا يگىلىكتى ءىستىڭ باسى-قاسىندا قالتقىسىز قىزمەت ەتكەنى ەل ەسىندە. جاقسىلىق پەن جاناشىرلىقتىڭ, قايىرىم مەن مەيىرىمنىڭ ءدانىن ەككەن اكە ءىسىن جالعاستىرۋشى ۇرپاقتارىنىڭ ءبىرى – نادو نادىروۆتىڭ دا وسى كۇنى ەل بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ارتتىرۋعا قوسىپ جۇرگەن ۇلەسى وراسان زور.
بىرنەشە جىلدان بەرى اقباستاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ءارى كۇرد ەتنومادەني ورتالىعىنا جەتەكشىلىك جاسايتىن نادو نادىروۆ جاس وسكىنگە ساپالى ءبىلىم, سانالى تاربيە بەرۋدى شەبەر ۇشتاستىرىپ كەلەدى. بىلىكتى باسشى جالپىعا بىردەي ءبىلىم بەرۋ اياسىندا الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردان شىققان تالانتتى بالالاردى جان-جاقتى قولداۋعا, ۇجىمداعى ۇستازدارعا مورالدىق, ماتەريالدىق دەمەۋ كورسەتۋدى الدىڭعى ورىنعا قويعان.
«قيىن زاماندا پانا بولعان قازاق حالقىنىڭ پەيىلىنە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرە وتىرىپ, ىنتىماق-بىرلىگىمىزدى نىعايتۋعا, مەملەكەتتىك ءتىلدى مەڭگەرىپ, ونىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەيتۋگە كۇرد حالقىنىڭ وكىلدەرى دە ايرىقشا اتسالىسىپ كەلەدى. باۋىرداي بىتە قايناسىپ كەتكەن ەكى ۇلتتىڭ سالت-داستۇرلەرى ۇقساس», دەگەن نادو نادىروۆ باستى مىندەت – جاستاردى جالپىادامزاتتىق قۇندىلىقتارعا, وتاندىق پاتريوتيزمگە, بىلىمگە باۋلىپ, ەڭبەكقورلىق پەن جاۋاپكەرشىلىككە تاربيەلەۋ ەكەنىن العا تارتتى.
ء«ار كەز «كۇشىمىز – بىرلىكتە» ەكەنىن ەستەن شىعارماي, ءبارىمىز بىرگە ەلىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن ايانباي جۇمىس ىستەۋگە ءتيىسپىز», دەيدى اقباستاۋ ورتا مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى ن.نادىروۆ.
قۇتتى قونىسقا اينالعان اقباستاۋ اۋىلىندا تۇراتىن كۇردتەردىڭ اراسىندا ۇزاق جاساعاندار مەن كوپبالالى وتباسىلار دا كوپتەپ سانالادى. اتاپ ايتساق, 92 جاستاعى قاريا الو اليەۆ, 89 جاستاعى رازيا اليەۆا, 87 جاسقا كەلگەن گۇليزار سارداروۆا سىندى اقسامايلى قاريالار مەن كوپبالالى قىدىر اسانوۆ, تەيمۋر كالاەۆ, يۋسۋپ يساەۆتاردىڭ تىنىس-تىرشىلىكتەرى وزگەلەرگە ۇلگى-ونەگە.
«اۋىلىمىزدىڭ سۋى دەرتكە شيپا, قاسيەتتى سانالادى. سوندىقتان اقباستاۋ دەپ اتالعان. باستاۋ سۋىن تەگىن پايدالانامىز. قالادان كەلىپ, ەمدىك ءۇشىن الىپ كەتەتىندەر دە بار. تازا سۋ ىشكەن تۇرعىنداردىڭ دا نيەتى ءتۇزۋ, ىنتىماعى بەرىك», دەيدى مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى مارجان مىرزاعۇلوۆا.
كۇرد حالقىنىڭ بي ونەرىن كورسەتىپ جۇرگەن مەكتەپتەگى «باحار» حالىق بي ءانسامبلىنىڭ جەتكەن جەتىستىگى از ەمەس. سينام مامەدوۆا جەتەكشىلىك ەتەتىن انسامبل قۇرامىنداعى ونەرلى ورەندەر «كوچاري» ءبيىن ناقىشىنا كەلتىرە ورىنداپ, تالاي بايقاۋدا توپ جارعان.
ال 1998 جىلى ازيز نادىروۆتىڭ ۇيىتقى بولۋىمەن قۇرىلعان كۇرد ەتنومادەني ورتالىعى قوعامدىق كەلىسىمدى نىعايتۋعا, ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى دامىتۋعا سۇبەلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى. ەتنومادەني ورتالىقتا 20 شاقتى ادام جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ كۇرد حالقىنىڭ ۇلتتىق ونەرىن, سالت-ءداستۇرىن دارىپتەۋدەگى ورنى ايرىقشا. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىتتاعى جۇيەلى جۇمىس جەمىسسىز ەمەس. بيىل ەتنومادەني ورتالىقتىڭ ۇجىمى «كەل, شىرقايىق!» جوباسىنا قاتىسىپ, باس جۇلدەگەر اتانعاندارىن ماقتان ەتەدى.
ىنتىماق ۇياسىنداي اقباستاۋ اۋىلىنىڭ كوپۇلتتى تۇرعىندارى «ۇلكەنگە – قۇرمەت, كىشىگە – ىزەت» كورسەتۋدىڭ ۇلگىسىنە اينالعان.
الماتى وبلىسى
