وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدىڭ وزەكتىلىگى

كىرىسپە ءسوز سويلەگەن ءماجىلىس تور­اعاسىنىڭ ورىنباسارى البەرت راۋ مەملەكەت تاراپىنان جاڭا باعدارلامالار ىسكە قوسى­لىپ, ۇكى­مەت پەن مەملەكەتتىك ورگان­دار­دىڭ قابىلداپ جاتقان شارا­لارى­نا قاراماستان, ەلدىڭ جال­پى ىشكى ونىمىندەگى وڭدەۋ ونەر­كاسىبىنىڭ ۇلە­سى ءالى دە وتە تومەن دەڭگەيدە قا­لىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

– مەملەكەت باسشىسى «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باع­دارى» اتتى قازاقستان حالقىنا جول­داۋىندا قازىرگى تاڭداعى ەڭ باس­تى مىندەت – ەلىمىزدىڭ مىق­تى ونەر­كاسىپتىك نەگىزىن قالىپ­تاس­تىرۋ جانە ەكونوميكامىزدى ءوزىمىزدى تولىق قامتاماسىز ەتە الا­تىن جاعدايعا جەتكىزۋ, سون­دىقتان وڭدەۋ سالاسىن جەدەل دامى­تۋعا باسا ءمان بەرۋىمىز قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە مەتالدى تە­رەڭ وڭدەۋ, مۇناي-گاز جانە كو­مىر حي­مياسى, اۋىر ماشينا جاساۋ, ۋران­دى كونۆەرسيالاۋ جانە با­يى­تۋ, اۆتوبولشەكتەر جانە تى­ڭايت­قىش­تار شىعارۋ سياقتى باعىت­تارعا ايرىقشا توقتالدى. وسى­عان وراي سوڭعى جىلدارى بىر­قاتار مەملەكەتتىك باعدارلاما ىسكە اسى­­رىلىپ, 2023 جىلدىڭ ناۋ­رىز ايىن­­دا 2023-2029 جىلدارعا ارنال­عان وڭ­دەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ تۇ­جى­رىم­­دا­ما­سى قابىلداندى. العا جىل­جۋ بار, كورسەتكىشتەر جاقسا­رىپ كەلە­دى. الايدا وڭدەۋ سالاسى­نىڭ دەڭ­گەيى ءالى دە ءبىز كۇتكەن مەجە­دە ەمەس. ءبىز بۇگىن وسى تولعاقتى ما­سە­ل­ەنى تال­قىلايتىن بولامىز, – دەدى ول.

ۇكىمەت ساعاتىندا نەگىزگى بايان­­دامانى جاساعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شار­لاپاەۆ ەلىمىزدە باسەكەگە قابى­لەتتى, ونىمدىلىگى جوعارى جانە ەكسپورتقا باعدارلانعان وڭدەۋ ونەر­كاسىبىن قۇرۋدى ماقسات تۇت­قان ين­دۋستريالاندىرۋ ساياساتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ جات­قانىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىن­شا, وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋدى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ ماق­ساتىندا 2021 جىلى «ونەر­كاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭ قابىل­دانىپ, ول اتالعان ساياساتتى ىسكە اسى­رۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزىن, سال­انىڭ باسىمدىقتارى مەن ىسكە اسىرۋ قۇرالدارىن ايقىنداعان. وسى ورايدا ەل ەكونوميكاسىندا تىركەلىپ جاتقان وڭ ناتيجەلەر­گە توقتالعان مينيستر دەپۋتات­تار نازارىنا بىرقاتار ناقتى ساندى ۇسىندى.

– وڭدەۋ ونەركاسىبى ءوندىرىسىنىڭ ۇلەسى اعاش وڭدەۋ سەكتورىندا – 38%-عا; ماشينا جاساۋ سالاسىندا – 25,4%-عا; جەڭىل ونەركاسىپتە – 12,2%-عا جانە قۇرىلىس يندۋستريا­سىندا 6,1%-عا ارتىپ وتىر. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى وتكەن جىلعا قاراعاندا 11,2%-عا كوبەيىپ, 1,7 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. وڭدەۋ ونەركاسىبىندەگى ينۆەستيتسيالاردىڭ وسۋىنە وزگە كولىك قۇرالدارىن وندىرۋدەگى ينۆەستيتسيالاردىڭ 7 ەسەگە (تەمىر­­جول ماشينالارىن جاساۋ: لوكو­مو­تيۆتەر, ۆاگوندار, جارتى­لاي ۆاگوندار, پلاتفورما); كيىم ون­دىرۋدە 5,6 ەسەگە; جيھاز وندىرۋدە 4 ەسەگە; اۆتوكولىكتەر, تىركەمەلەر جانە جارتىلاي تىركەمەلەر وندى­رىسىندە 3,5 ەسەگە ۇلعايۋىنىڭ ار­قا­سىندا قول جەتكىزىلدى. وت­كەن جىل­دىڭ 12 ايىنداعى كورسەت­كىش بو­يىنشا وڭدەۋ ونەركاسىبى تاۋار­لارىنىڭ ەكسپورتى 25,3 ملرد دول­لاردى قۇرادى, – دەدى ق.شارلاپاەۆ.

تۇتاستاي العاندا, ونەركاسىپتىك سايا­ساتتىڭ نەگىزگى ماقساتى – ىشكى وڭدەۋدى ۇلعايتا وتىرىپ, دامۋ­دىڭ شيكىزاتتىق مودەلىنەن باس تارتۋ ەكەنىن ايتقان ول بۇل ماقساتقا ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, جوبالاردى ىسكە اسىرۋ جانە جۇيەلى شارالاردى ىسكە اسىرۋ ەسەبىنەن جوسپارلى تۇردە قول جەتكىزىلەتىنىن مالىمدەدى. جوعارىدا اتالعان ءار سالا بويىنشا جەتكەن جەتىستىكتەرگە جەكەلەي توقتالعان ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى 2030 جىلعا قاراي وڭدەۋ ونەركاسىبىندە ءوسىم دەڭگەيى قانداي بولاتىنىن ايتتى. ونىڭ سوزىنشە, الداعى التى جىل ىشىندە ءوندىرىس كولەمى ەكى ەسەگە (21,6 ترلن تگ); وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جالپى قوسىلعان قۇنى 2,8 ەسەگە, ياعني 31,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن, ەڭبەك ونىمدىلىگى 82,1 مىڭ دوللارعا دەيىن, نەگىزگى كاپيتالعا ينۆەستيتسيالار جىل سايىن 3,5 ترلن تەڭگەگە دەيىن وسەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.

ماجىلىستەگى ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كو­مي­تەتىنىڭ توراعاسى ن.سا­بيليانوۆ قوسىمشا بايانداما جاساپ, «ونەركاسىپتىك ساياسات تۋرالى» زاڭدى ءتيىمدى ىسكە اسىرۋ, بيۋد­جەت قاراجاتىن پايدالانۋ تيىم­دىلىگى ماسەلەلەرىنە توقتال­دى. وكىنىشكە قاراي, كاسىپ­كەر­لەر كوپتەن كۇتكەن زاڭ قابىلدان­عانىمەن, ونىڭ ءتيىمدى ىسكە اسىرى­لۋىن­دا پروبلەمالار بارىن ايتقان دەپۋتات: «جۇمىس ىستەپ تۇر­عان 13-كە جۋىق سالالىق باعىت­تىڭ بارىنا قاراماستان, جوعا­رى تەحنولوگيالىق سالالاردى دامىتۋ ماشينا جاساۋ, حيميا جانە فارماتسەۆتيكا توڭىرەگىندە جۇر­گىزىلىپ جاتىر. زاڭمەن مەم­لەكەتتىك قولداۋ شارالارىن الۋ راسىمدەرىن وڭايلاتۋ ءۇشىن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى ەنگىزىلدى. بىراق بۇل قاعيدات تولىققاندى جۇزەگە اسىرىلمادى. ماسەلەن ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا فۋنكتسيالاردى نەگىزىنەن شەتەلدىك ينۆەستورلارمەن جۇمىس ىستەيتىن «قازاقينۆەست» اق ءىشىنارا ورىن­داپ جاتىر. بىراق ونىڭ بار­لىق مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ۇسى­نۋعا مۇمكىندىكتەرى جوق. بۇل ۋا­كىلەتتى ورگاننىڭ, ياعني ونەر­كاسىپ جانە قۇرىلىس مينيستر­لىگىنىڭ زاڭنامالىق نورما­لاردى جۇزەگە اسىرۋداعى ۇلكەن كەم­شىلىگى بولىپ وتىر. سوندىقتان ول ۇلت­تىق اقپاراتتىق جۇيە­نى ازىرلەۋدى جەدەل­دەتىپ, بەرى­لىپ جاتقان قىز­مەت­تەردىڭ, قارجىلاند­ىرۋدىڭ, ونەركاسىپتىك سەكتورداعى جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتۋى قاجەت», دەدى.

نۇرتاي سابيليانوۆ ەلىمىزدە 2023 جىلى وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىندا 587 ملرد تەڭگە سوماسىنا 163 جاڭا جوبا ىسكە اسىرىلعانى تۋ­­را­­لى مينيسترلىك دەرەگىن كەل­تى­­­رىپ, الايدا ولاردىڭ ءالى تولىق شا­­م­ا­­دا جۇمىس ىستەمەگەنىن سىنعا الدى.

– ونەركاسىپتى دامىتۋ قورى­نان قاراجات العان كوپتەگەن كوم­پانيا­لار تەك كولىك پەن تەحنيك­انى (780 جوبا نەمەسە 49,5%) سا­تىپ العان. بۇل ونەركاسىپ سالا­­­سىنىڭ دامۋى­مەن تىكەلەي باي­لانىس­تى ەمەس. وسىعان بايلانىس­تى جاڭا جوبالار مەن باستا­ما­لارعا جىل سايىن قاراجات ءبولۋ­­دىڭ ورىندىلىعى تۋرالى ماسە­­لە تۋىنداپ وتىر. الدىمەن, بار جو­­بالاردى ىسكە قوسىپ, ناقتى ناتي­­جە­لەرىن, تيىمدىلىگىن كورەيىك. سو­دان كەيىن عانا جاڭا جوبالاردى قار­­جى­لاندىرۋدى جالعاستىرۋ كەرەك دەپ سانايمىن, – دەدى ءماجىلىس دەپۋتاتى.