سۋرەتتەردى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
مادەني ءماجىلىستىڭ العاشقى قۇتتىقتاۋ ءسوزىن ۇلتتىق مۋزەي ديرەكتورىنىڭ عىلىمي جۇمىستار جونىندەگى ورىنباسارى اقمارال يبراەۆا جەتكىزدى. سونىمەن قاتار اتالىپ وتىرعان ءىس-شارانىڭ ساياسي جانە مادەني ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ, تۇركى قۇندىلىقتارىنىڭ اتامەكەندە, ياعني قازاق دالاسىندا توعىسىپ, تۇگەندەلۋى تاريحي ادىلەتتىلىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
تۇركيانىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى مۇستافا كاپۋدجۋ تاريحى ورتاق ەكى حالىقتىڭ كەلەشەگى دە ءبىر بولارىنا سەنىمىن ءبىلدىردى. «تۇركى حالىقتارى الىپ بايتەرەكتىڭ بۇتاقتارى ىسپەتتى. ءبارىمىز ءبىر تامىردان ءنار الىپ جاتىرمىز. سول سەبەپتى قوس مەملەكەتتىڭ رۋحاني بايلانىسىنا ۇنەمى كۇش سالىپ, ورتاق قۇندىلىقتاردى زەرتتەپ, زەردەلەۋ – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش. وسى ورايدا تۇرىك كوسەمى مۇستافا اتاتۇرىكتىڭ مىنا ناقىلى ويعا ورالادى: «تۇرىك بالاسى ءوزىنىڭ اتا-باباسىن تانىپ-بىلگەن سايىن, جاڭا ىستەردى قولعا الۋعا كۇش قۋات, قۇدىرەت تابادى». سوندىقتان وتكەنگە وكشە تىرەپ, بولاشاققا باعدار جاساۋ باۋىرلاس مەملەكەتتەردىڭ باستى پارىزى دەپ ەسەپتەيمىز», دەدى م.كاپۋدجۋ.
پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى رۋسلان رۇستەموۆ وعىز مەملەكەتىنىڭ تاريحي ەسكەرتكىشتەرىنە توقتالىپ, قازاق-تۇرىك حالىقتارىنىڭ ورتاق مۇرالارى مەن قۇندى جادىگەرلەرىن ساقتاۋ ماڭىزدىلىعى تۋراسىندا ءسوز سويلەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى گۇلدارا نۇرىموۆا قوس ەل اراسىنداعى قورقىت اتادان ماعجانعا دەيىنگى ادەبي-مادەني بايلانىس بۇگىنگى كۇننىڭ بيىگىنەن ودان سايىن بەكىپ جاتقانى كوڭىلگە زور قۋانىش سىيلايتىنىن جەتكىزدى.
ءارى قاراي ورتا عاسىرداعى وعىزدار تاريحىن زەرتتەۋشىسى, دوكۋز ەيلۇل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جالپى تاريح كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ەركان گوكسۋ ءسوز الدى. «قازاق دالاسىندا ساقتار مەن عۇنداردان باستاپ, شىعىستان باتىسقا قونىس اۋدارعان بارلىق رۋ-تايپا مەكەندەگەن. ولاردىڭ ىشىندە تۇرىك داۋلەتىنىڭ ىرگەسىن قالاۋشى وعىز حالقى بار. IX-X عاسىرداعى اراب گەوگرافتارى بۇگىنگى قازاقستاننىڭ باتىس جانە وڭتۇستىك وبلىستارىن, ءۇستىرت جانە سولتۇستىك ارال اۋماقتارىن – وعىز تۇرىكتەرىنىڭ وتانى دەپ جازىپ قالدىرعان. ەل استاناسى جانكەنت قالاسىنان اتتانعان وعىز حالقى عاسىرلار سىنىنان امان ءوتىپ, قازىر تاۋەلسىز تۇركيا رەسپۋبليكاسى بولىپ ءوز ومىرشەڭدىگىن ساقتاپ كەلەدى. ارادا قانشا وقيعالار وتسە دە, تۇرىك ەلى اتاجۇرتى مەن باۋىرلارىن ەشقاشان ۇمىتپايدى», دەدى ول.
ورايلى تۇستا كورمەگە قاتىسۋشى قىزىلوردا وبلىسى تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي حاتشىسى اسحات سايلاۋدان سىر وڭىرىندەگى قازبا ورىندارى قانشالىقتى قورعاۋدا ەكەنىن سۇراپ بىلدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, وعىز قالالارىنىڭ كوبىسى شيكى كەسەكتەن سالىنعاننان كەيىن, ونى قالپىندا ساقتاۋ قيىنعا سوعادى. سول سەبەپتى ارحەولوگ ماماندار كونە شاھارلارعا كەشەندى رەستاۆراتسيا جاساۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇعان قوسا تاياۋ ارادا اشىق اسپان استىنداعى مۋزەي دە اشىلاتىنىن جەتكىزدى.
ءىس-شارا ءارى قاراي «قازاقستاننىڭ تۇرىك-وعىز مۇراسى: مادەني قۇندىلىقتار جانە ۋاقىت كەرۋەنى» اتتى حالىقارالىق عىلىمي سەمينارىمەن جالعاسىن تاپتى.
