مەملەكەتتىڭ قاراجاتىنا تۇسىرىلگەن ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعى ۇسىنعان فيلمدەر, «قازاقفيلم» ونىمدەرى, سونداي-اق, جەكە ستۋديالاردا تۇسىرىلگەن جاڭا تۋىندىلار ورتاق تالاپ نەگىزىندە سىنشىلاردىڭ تالقىلاۋىنا ءتۇستى. قازاقستان كينوسىنشىلارى قاۋىمداستىعىنىڭ پرەزيدەنتى گۇلنار ابىكەەۆا كەلتىرگەن ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, 2022 جىلى قازاقستاندا 58 فيلم كورەرمەنگە جول تارتسا, 2023 جىلى 77 تولىقمەترلى فيلم تۇسىرىلگەن. ونىڭ ىشىندە 9 فيلم قازاقستانعا حالىقارالىق تانىمالدىلىق پەن بەدەل سىيلايتىن فەستيۆال ءفيلمى بولسا, 7 ءفيلمنىڭ تۇسىرىلىمىنە مەملەكەت قولداۋ كورسەتكەن: 5 – ۇلتتىق كينونى قولداۋ ورتالىعىنىڭ, 2-ەۋى تەلەارنانىڭ ءونىمى. جەتى ءفيلمنىڭ ۇشەۋى كينوفەستيۆالدارعا قاتىسىپ, توپ جاردى. ك.شايقاقوۆتىڭ «ايعايى» فرانتسيادان ءتورت جۇلدەمەن, ا.كۋچينچيرەكوۆتىڭ «دۋح وگنيا» ءفيلمى سان-سەباستيان بايقاۋىنان جانە ا.امىرقۇلوۆتىڭ «جەل توقتاعان جەر» ءفيلمى تالليندەگى فەستيۆالدان جۇلدەمەن ورالعان بولاتىن. سونداي-اق ا.قاسىمبەكتىڭ «ماديناسى» ونەر الەمىندە ۇلكەن ءدۇمپۋ تۋدىرسا, م.اكباروۆتىڭ «دالا» كارتيناسى بىرنەشە حالىقارالىق جۇلدەگە يە بولدى. گ.ابىكەەۆانىڭ ايتۋىنشا, 77 ءفيلمنىڭ 9-ىنىڭ فەستيۆال ءفيلمى بولۋى – ۇلكەن جەتىستىك. الەۋمەتتىك, تاريحي, گەندەرلىك ماڭىزى بار تاقىرىپتاردى وزەك ەتكەن كينوجوبالاردى ساپالى ءتۇسىرۋ ءۇشىن مەملەكەت قولداۋى قاجەت. «دوستاستىق ەلدەرى اراسىندا مۇنداي جەتىستىكپەن تەك قازاقستان عانا ماقتانا الادى. بۇل – ءادىلحان ەرجانوۆ, ەمير بايعازين, فارحاد ءشارىپوۆ سەكىلدى بەلگىلى رەجيسسەرلەر قاتىسپاعان بيىلعى فەستيۆالداردىڭ كورسەتكىشى. 9 فەستيۆال ءفيلمىنىڭ 4-ەۋى عانا مەملەكەت قاراجاتىنا تۇسىرىلگەن, ال 5-ەۋى – جەكە ستۋديالاردا دايىندالعان, 2-ەۋى شەتەلمەن بىرلەسكەن جوبا سانالادى. بۇل مىسال فەستيۆال فيلمدەرىنىڭ الداعى ۋاقىتتا دا تۇسىرىلە بەرەتىنىن, بىراق مەملەكەتتىڭ قولداۋىنسىز ساپالى دۇنيە جاساپ شىعارۋدىڭ قيىندىعىن كورسەتەدى. فەستيۆالعا قاتىساتىن فيلمدەر فورمالىق جاعىنان قىزىق, ينتەللەكتۋالدى, سالماقتى كەلەدى», دەيدى قاۋىمداستىق پرەزيدەنتى گۇلنار ويراتقىزى.
قازاقستان كينوسىندا كوممەرتسيالىق فيلمدەر بارلىق شەپتى بۇزىپ-جارىپ, كينويندۋستريانىڭ كوشىن باستاۋعا شىقتى. ەلىمىزدەگى كينوونىمىنىڭ 90%-ى كوممەرتسيالىق كينوعا تيەسىلى. ءبىر جىلدا 67 ءفيلمنىڭ پروكاتقا شىعۋى – رەكورد. ولاردىڭ اراسىندا كوپ كاسسا جيناعان «ميللياردەر» بەس فيلم بار: داريعا بادىقوۆانىڭ «تاپتىم-اۋ سەنى», نۇرلان قويانباەۆتىڭ «ۇندىستانداعى قازاقشا بيزنەس», قۋانىش بەيسەكتىڭ ء«داستۇر», ەرنار نۇرعاليەۆتىڭ «ەڭ بولماسا كينودا – 2», ابدۋسايد شايحيسلامنىڭ «ماعان نازار اۋدار» فيلمدەرى. وسىلايشا, سوڭعى جىلدارى ەكران بەتىندە سۇرانىسقا يە بولعان كوممەرتسيالىق فيلمدەر كەيبىر شەتەلدىك بلوكباستەرلەردىڭ ءوزىن شاڭ قاپتىرىپ, ميلليونداپ تابىس تاباتىن حالگە جەتكەن. ءارتۇرلى اقپارات كوزدەرىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, قازاقستان كينويندۋسترياسى جىل سايىن 17 ميلليارد تەڭگە تابىس تابادى. بۇل كينو سالاسىنىڭ قارقىندى دامۋىنىڭ كورسەتكىشى, ەندىگى جەردە بۇل جەتىستىك جاڭا ساپاعا اۋىسىپ, تولىمدى تارتپاسا, تومەندەمەسى انىق.
سونىمەن سىنشىلاردىڭ ورتاق مامىلەسىنە سايكەس, وتىزىنشى جىلدارداعى اشتىق تاقىرىبىن قاۋزاعان ارداق امىرقۇلوۆتىڭ «جەل توقتاعان جەر» ءفيلمى «ۇزدىك دراما» بولىپ تانىلدى. فيلمدە كۇيەۋىن نكۆد جەندەتتەرى تۇتقىنداپ, وزەگى تالعان ەكى بالاسىن جەتەكتەپ, اشتىقتان امان الىپ قالاتىن جەر ىزدەپ سەندەلگەن جاس كەلىنشەكتىڭ تاريحى باياندالادى. تالعاجاۋ ەتەتىن تۇك تابا الماي, قۇلا ءتۇزدى بالالارىمەن جاياۋ كەزگەن جۇپار شىبىن جانى شىرقىراپ, ۇشى-قيىرسىز جولدى قۋالاپ, اشتىقتان امان قالاتىن «جەر» ىزدەيدى... ماراپاتتاۋ راسىمىندە وسى كارتيناداعى باستى ءرولدى ويناعان جانار شوقپانوۆا «ۇزدىك ايەل» بولىپ مويىندالسا, كارتينانىڭ سۋرەتشىسى ومىرزاق شمانوۆ «ۇزدىك قويۋشى-سۋرەتشى» اتاندى.
كينوسىنشىلار ەرنار نۇرعاليەۆتىڭ «ولسەڭ دە ەسىڭە ءتۇسىر» ءفيلمىن «ۇزدىك جانرلىق فيلم» دەپ تانىدى. ادامنىڭ اقىلىنا قونبايتىن ابسۋرد كومەدياعا قۇرىلعان ءفيلمنىڭ وقيعاسى قىزىق. باسىنا تيگەن سوققىدان ەسىن جوعالتقان ايكا دەگەن قىزدى كەزدەيسوق جولىقتىرىپ قالعان ەستىڭ ءوزى ساتسىزدىكتەرگە ۇرىنىپ, جولى بولماي جۇرگەن جىگىت. قيىندىققا تاپ بولعان سايىن ايكانىڭ اقىل-ەسى بىرتە-بىرتە ورالادى, ال ەس قىز قولىنداعى جاقۇت جۇزىگىن بەرسە, ايىرباسقا جادىسىن قايتا جاڭعىرتۋعا جاردەمدەسەتىنىن ايتادى.
«باۋىرىنا سالۋ», «جەل توقتاعان جەر», «مادينا», «ولسەڭ دە ەسىڭە ءتۇسىر» فيلمدەرىنىڭ ىشىنەن «شاينەك ساتىپ العان ارۋ» ءفيلمىن تۇسىرگەن ناريمان تورەباەۆ «ۇزدىك رەجيسسەر» اتاندى. ارت-حاۋس جانرىنداعى فيلم «ۇزدىك مونتاج» اتالىمىن دا جەڭىپ الدى. ءفيلمدى مۋزىكامەن كوركەمدەگەن عالىمجان سەكەەۆ «ۇزدىك مۋزىكا» اتالىمىندا جەڭىمپاز دەپ تانىلىپ, كينو كارتينانىڭ سالماعى مەن ماڭىزىن ءتىپتى ارتتىرا ءتۇستى. ءبىر ءوزى ءۇش بىردەي اتالىم بويىنشا قارا ۇزگەن ءفيلمدى تۇسىرگەن ناريمان تورەباەۆقا جۇلدەسىن تابىستاعان دارەجان ومىرباەۆ «قولتاڭباسى دارا, سونى باعىتتا ىزدەنەتىن, ءوز ۇستانىمى بار رەجيسسەر» دەپ اتاپ ءوتتى.
دانيار يبراگيموۆتىڭ «بۇركىت», ماكسيم اكباروۆتىڭ «دالا», داۋلەتجان ماكمۋتتىڭ «گلوبۋس», ولجاس بايالباەۆتىڭ «قاماۋدا» فيلمدەرىمەن بىرگە اتالعان اسحات كۋچينچيرەكوۆتىڭ «باۋىرىنا سالۋى» «ۇزدىك دەبيۋتتى» جەڭىپ الدى. ءفيلمنىڭ وقيعاسى قازاقى, ۇلتتىق دۇنيەتانىمنان قايناپ شىققان تىڭ تۋىندى. تۇڭعىش بالاسى ۇيلەنە سالا, اڭساپ كۇتكەن العاشقى نەمەرەسى شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلىسىمەن, اجەسى بايىرعى داستۇرمەن شاقالاقتى باۋىرىنا سالىپ الادى. ماڭدايىنا جەل تيگىزبەي, توبەسىنەن قۇس ۇشىرماي ەركەلەتىپ وسىرەدى. كۇندەردىڭ كۇنىندە جاسى جەتكەن كەيۋانا ءپاني جالعاننىڭ ەسىگىن جاۋىپ, باقيعا اتتانادى. ءوزىن جەتىم سەزىنىپ, دالادا قالعانداي كۇي كەشكەن كەيىپكەر وزىنە مۇلدە جات تۋعان اكە-شەشەنىڭ قولىنا بارۋعا ءماجبۇر...
سەمەيدە يادرولىق پوليگون سىناقتارىنىڭ زاردابىن تارتقان ادامداردىڭ ءومىرىن ارقاۋ ەتكەن «ايعاي» ءفيلمى كەنجەبەك شايقاقوۆتى «ۇزدىك ستسەناري» اۆتورى اتاندىردى. ال جالعىزباستى انا تارتقان تاۋقىمەتتى تولعاعان «مادينا» ءفيلمى ءۇشىن ايگۇل نۇربولاتوۆا «ۇزدىك وپەراتورلىق جۇمىس» اتالىمىندا توپ جاردى. «ەكىنشى پلانداعى ەر ادام» مەن «ەكىنشى پلانداعى ايەل ادام» اتالىمدارىنىڭ جەڭىمپازى بولىپ اقتان ارىم كۋبات پەن سامال ەسلياموۆا تانىلدى. ولار ويناعان «كىشكەنتاي سامۋراي» ءفيلمى قازاقستاندى ءوز وتانى دەپ سانايتىن كىشكەنتاي جاپون بالاسىنىڭ باستان كەشكەن وقيعاسىنا قۇرىلعان. 1941 جىلى ساحالين ارالىندا جۇمىس ىستەيتىن اكەسى مەن اعاسىنا كومەكتەسۋگە كەلگەن بالا شەكارانى زاڭسىز كەسىپ ءوتتى دەگەن جەلەۋمەن كەڭەس شەكاراشىلارىنىڭ قولىنا تۇسەدى. سوت بۇعاناسى قاتپاعان كىشكەنتاي بالانى جازىقتى دەپ تانىپ, ەكى جىلعا تۇرمەگە جاۋىپ, بوساپ شىققان سوڭ وڭتۇستىك قازاقستانعا «ەڭبەكپەن تۇزەلۋگە» جىبەرەدى.
جۇلدە تاريحىندا العاش رەت كوپشىلىكتىڭ داۋىس بەرۋ ناتيجەسى بويىنشا ارنايى «كورەرمەن تاڭداۋى» جاڭا اتالىمى تابىس ەتىلدى. رەجيسسەر مۇرات ەسجاننىڭ «مىرجاقىپ. ويان, قازاق» ءفيلمى ارنايى تاعايىندالعان «كورەرمەن تاڭداۋى» جۇلدەسىن يەلەندى. ال مىرجاقىپتىڭ رولىندە ويناعان باقىت قاجىباەۆ «ۇزدىك ەر ادام بەينەسى» ءۇشىن ماراپاتتالدى. سىنشىلاردىڭ پىكىرىنشە, «مىرجاقىپ» – ناعىز «حالىق ءفيلمى». قازاق سۋساپ وتىرعان, حالىق قاجەت ەتەتىن تاقىرىپتى ءدال تانىپ, كوركەم تاسپالاعان بىرەگەي تۋىندى.
ءال Nasr feat. Raim ورىندايتىن «دالا ەرلەرى» ء«داستۇر» ءفيلمىن سۇيەمەلدەگەنى ءۇشىن «ۇزدىك ءان» بولىپ ۇيعارىلدى. ءوزىن قورلاعان زورلىقشىعا كۇيەۋگە شىعۋعا ءماجبۇر بولعان قىزدىڭ وقيعاسىن سۋرەتتەگەن ء«داستۇر» ءفيلمى بيىلعى بايقاۋدىڭ بىرنەشە اتالىمىنا قاتىسىپ, سىنشىلاردىڭ وڭ باعاسىنا يە بولدى.
«بۇل فيلمدەر كىمنىڭ سۇزگىسىنەن ءوتتى, كىمدەر تالقىلاپ, تارازىلادى؟» دەگەن سۇراق كورەرمەنگە قىزىقتى بولعانى انىق. وسى ورايدا كينوسىنشىلار قاۋىمداستىعىنىڭ بيىل جاڭا مۇشەلەرمەن تولىققانىن دا ايتا كەتكەن ابزال. ولار: كينوتانۋشىلار سنەجانا بايمۋحانوۆا, ەڭلىك ەگەۋباەۆا, وراز كەرەيباەۆ جانە ەۆگەني لۋمپوۆ پەن جانگەلدى ومىراليەۆ. كينوسىنشىلار قاۋىمداستىعىنا 26 كاسىبي مامان مۇشەلىك ەتەدى. ونىڭ قۇرامىندا جاڭادان قوسىلعان بەس ماماننان بولەك, قاۋىمداستىق پرەزيدەنتى – گۇلنار ابىكەەۆا, ولەگ بورەتسكي, تولەگەن بايتۋكەنوۆ, كارىم قادىرباەۆ, باۋبەك نوگەربەك, نازيرا مۇقىشەۆا, گۇلاجار ماشراپوۆا, عاليا بايجانوۆا, دميتري موستوۆوي, يننا سمايىلوۆا, ولگا مالىشەۆا, ءمادي مامبەتوۆ, الەكساندرا پورشنەۆا, مولديار ەرگەبەكوۆ, ەرجان جۇمابەكوۆ, دانا امىربەكوۆا, جاميلە ساتىبالديەۆا, ءاسيا باعداۋلەتقىزى, الما ايدار, كاميلا عابدراشيتوۆا, دوسحان بوياۋباەۆ سىندى كينوتانۋشىلار مەن كينوسىنشىلار بار.
الماتى
