سولارعا باس سۇعىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ تىنىس-تىرشىلىگىمەن تانىستىق. تاريحىنا زەر سالدىق. كورەيلەردىڭ كورمەگەنى جوق ەكەن. سوعىس پەن وتارشىلدىقتى دا باستان وتكىزگەن. تالاي تار جول, تايعاق كەشۋدى باستان كەشكەن. بىراق مويىماعان. رۋحى بيىك ەل. بۇل جاعىنان ءبىزدىڭ حالقىمىزبەن تابيعاتى جاقىندىعى بايقالادى. بىزگە ولاردىڭ قوناقجايلىعى, مەيىرباندىعى دا قاتتى ۇقسايدى.
ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس قارساڭىندا كورەيا اگرارلىق ەكونوميكاسى باسىم ەڭ كەدەي ەلدىڭ ءبىرى بولعان ەدى. ال ولاردىڭ قارقىندى دامۋى وتكەن عاسىردىڭ 60-جىلدارىنان باستالدى. سول كەزدەگى بيلىك باسىنا كەلگەن ەل باسشىسى ۇكىمەتتىڭ بارلىق كۇش-جىگەرىن شەتەل ينۆەستيتسيالارىن تارتۋعا, ەكسپورت كولەمىن ارتتىرۋعا, ەكونوميكانى يندۋستريالاندىرۋعا باعىتتاعان. سونداي-اق ءبىلىم مەن عىلىمدى دامىتۋعا باسا ءمان بەرگەن. ناتيجەسىندە, جەتپىس جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە وڭتۇستىك كورەيا الەمدەگى ەكونوميكاسى دامىعان وزىق مەملەكەتكە اينالدى.
قازاقستان مەن كورەيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قاتىناس 1992 جىلى باستالعان. سول جىلى كورەيا مەملەكەتى الماتى قالاسىندا ءوز ەلشىلىگىن اشقان. ال قازاقستان ەلشىلىگى سەۋلدە 1996 جىلى اشىلعان. قازىر قوس مەملەكەت اراسىنداعى بايلانىس وتە جاقسى. اسىرەسە جاڭا تەحنولوگيا, ينفراقۇرىلىم, ونەركاسىپ, اۋىلشارۋاشىلىق جانە ءبىلىم, عىلىم سالالارىندا ىنتىماقتاستىق ورناعان. ءبىز ونى وسى ساپار بارىسىندا دا بايقادىق. ويتكەنى ەل تۇرعىندارى قازاقستان تۋرالى جاقسى بىلەتىندەرىن اڭعارتتى.
* * *
ۇيىمداستىرۋشىلار بىزگە ءتيىمدى بولۋ ءۇشىن ساپار باعدارلاماسىن جان-جاقتى قاراستىرعان بولىپ شىقتى. ۋاقىت تىعىزدىعىنا قاراماستان, ولار بىزگە وزدەرىنە قاتىستى بارلىق جاقسى دۇنيەنى كورسەتۋگە, وزىق جەتىستىگىمەن تانىستىرۋعا تىرىستى. ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن قاتار, بىرەگەي ونەركاسىپ ورىندارىنا اپاردى. جالپى, كورەيا – ونەركاسىبى جوعارى دامىعان مەملەكەت. ويتكەنى بۇل ەلدەن ەكسپورتتالاتىن ءاربىر تاۋار ۇلكەن سۇرانىسقا يە. ونى ءوزىمىز دە تۇتىنامىز. ماسەلەن, ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسى جاقتا وندىرىلگەن تۇرمىستىق تەحنيكالار ءوتىمدى. اسىرەسە الەمگە ايگىلى «Samsung» كومپانياسىنىڭ ونىمدەرى وتە تانىمال. زاماناۋي تىلمەن ايتقاندا, برەند دەسەك بولادى. كومپانيا تۇرمىستىق تەحنيكانىڭ بارلىق ءتۇرىن شىعارادى. ونىڭ باسىم بولىگى ەكسپورتتالادى. ءبىز وسى كومپانيانىڭ ۇيالى تەلەفون شىعاراتىن زاۋىتىنا باردىق. زاۋىت ءىشى تاپ-تازا. قىزمەتكەرلەرى وتە جىلى قارسى الىپ, بىزگە اعىلشىن تىلىندە كومپانيا تاريحىمەن تانىستىردى. العاشقى شىققان ۇيالى تەلەفوننان باستاپ, جاڭاشا جەتىلگەن سوڭعى مودەلدەرىن كورسەتتى.
ودان كەيىن «Hyundai Motor» ستۋدياسىنا ات باسىن تىرەدىك. توبەسىنە قاراساڭ, باس اينالدىرار عيمارات. ءىشى مۋزەي دەرسىڭ, ايناداي جارقىراپ تۇر. مۇندا اۆتوموبيلدەردىڭ سوڭعى مودەلدەرى قويىلعان. بۇل كولىكتەر ءبىزدىڭ ەلىمىزگە ءالى كەلمەگەن سەكىلدى. ءبارى دە جۇتىنىپ تۇر. وتە ساپالى جاسالعان. جۇرگىزۋشى مەن جولاۋشىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە ەرەكشە ءمان بەرىلگەن. سونىمەن بىرگە زاۋىتتا كولىك قالاي جاسالىپ, بويالادى, سونىڭ ءبارى ۇلگى رەتىندە كورسەتىلگەن. بۇل جەرگە ەل تۇرعىندارى, قوناقتار كوپ كەلەدى ەكەن. ءبىز كەلگەندە دە تولعان ادام. اسىرەسە كىشكەنتايلارىن ەرتكەن اتا-انالار ءجيى كەزدەسەدى. جاس بالالار كەز كەلگەن كولىككە ءمىنىپ, قىزىقتاپ ءجۇر. ەشكىم ولاردىڭ بەتىنەن قاعىپ جاتقان جوق. ەركىن. ءبىر جاعىنان, بۇل بالالار «وسكەندە ەرتەڭ وسىنداي كولىك الىپ مىنەمىن», دەگەندەي ىنتالاندىرادى.
* * *
ودان سوڭ ۋلسان قالاسىنداعى «Hyundai Motor» زاۋىتىنا باردىق. بۇل – كورەيانىڭ باس ونەركاسىپ شاھارى. مۇندا كولىك, كەمە جاساۋ جانە مۇناي-حيميا نىساندارى ورنالاسقان.
«Hyundai Motor» – اتاعى كەڭ تاراعان ءاۆتووندىرۋشى كومپانيانىڭ ءبىرى. سونىمەن بىرگە ولار اسكەري تەحنيكا مەن ونەركاسىپتىك جابدىقتاردى شىعارادى. كومپانيانىڭ ىرگەتاسى 1967 جىلى قالانعان. شتاب-پاتەرى سەۋلدە ورنالاسقان. 1968 جىلدان ۋلسان قالاسىندا العاشقى اۆتوموبيل زاۋىتى جۇمىس ىستەدى. كاسىپورىننىڭ 50 جىلدان اسا تاريحى بار. اۋماعى ۇلكەن. ات شاپتىرىم دەسە بولادى. اۋلاسى مۇنتازداي. زاۋىت ءىشىن سۋرەتكە تۇسىرۋگە بولمايدى. ءتارتىپ قاتال.
جالپى, بۇل كومپانيا شىعارعان جەڭىل كولىكتەر ىڭعايلى. ءجۇرىسى جۇمساق, سوقپايدى. تەحنيكالىق سيپاتتاماسى دا جاقسى. ءتوزىمدى. كومپانيا مامانىنىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى شىققان جەڭىل كولىكتەرگە «smart» جۇيەسى قولدانىلا باستاعان. سونداي-اق كومپانيا قازىر ەلەكتروموبيلدى كولىكتەردى دامىتۋعا ماڭىز بەرگەن. ءبىر جاعىنان, بۇل كولىكتەرگە سۇرانىس جوعارى بولسا, ەكىنشىدەن, ەكولوگياعا ءتيىمدى. اۋاعا ەشقانداي زياندى قالدىق تارامايدى.
«Hyundai Motor» كومپانياسىنا «KIA» جانە «Hyundai» كولىكتەرى كىرەدى. بىلتىر 73 ملن ۇستىندە كولىك ساتىلعان. اتالعان كومپانيا الەم بويىنشا كولىك ساتۋدا ءۇشىنشى ورىن الادى. سونداي-اق كومپانيانىڭ 15 ەلدە كولىك جاسايتىن زاۋىتى جۇمىس ىستەيدى. كورەيانىڭ وزىندە ءۇش زاۋىت بار. ال 18 مەملەكەتتە كولىك قۇراستىراتىن زاۋىت ورنالاسقان.
ءبىز ۋلسانداعى زاۋىتتى ارالاپ كوردىك. بارلىق جۇيە اۆتوماتتاندىرىلعان. ماسەلەن, ءبىر شەبەر كولىكتىڭ الدىڭعى اينەگىن سالسا, ەكىنشىسى ايناسىن قويادى. ءۇشىنشىسى, فارىن ورناتادى. بىراق ءبارى دە ۋاقىتپەن بەلگىلەنگەن. ساعاتتاپ سوزۋ جوق. جىلدام جاساۋ قاجەت. مۇندا ەلەكترلى جانە گيبريدتى كولىكتەرگە باسىمدىق بەرىلگەن. زاۋىت جىلىنا 1 ملن 500 مىڭنىڭ ۇستىندە كولىك شىعارادى. شاھاردا ۇلكەن تەڭىز پورتى بار. سول پورت ارقىلى جاڭا كولىكتەردى ءار ايماققا الىپ كەتەدى.
* * *
ءبىر اپتالىق ساپار بارىسىندا كورەياعا بىرگە بارعان سەرىكتەرىمىزبەن دە جاقىن تانىسىپ, ارالاسىپ كەتتىك. سونداي ازاماتتىڭ ءبىرى, ەلورداداعى «Riviera International School» حالىقارالىق مەكتەبىنىڭ ديرەكتورى باۋىرجان ۇزاقباەۆ. ول بۇل ساپاردان جاقسى اسەر العانىن ايتتى.
ء«وز باسىم, وسى ساپاردان كورەيا تۋرالى ءبىراز ماعلۇمات الدىم. تۇرمىس-تىرشىلىگىمەن تانىسىپ, ۇلتتىق تاعامىنان ءدام تاتتىق. ۋنيۆەرسيتەتتەردى ارالاپ, كامپۋستارىن كوردىك. قىسقاسى, وزىمىزدە مۇندا وقۋشىلاردى اكەلىپ كورسەتۋگە ىنتالىمىز. تاعى ءبىر اتاپ وتەتىن جايت – بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەتتى ارالاعاندا, بىزگە سوندا ءبىلىم الىپ جاتقان وتاندىق ستۋدەنتتەر وزدەرىنىڭ وقۋ ورىندارى تۋرالى ءبىراز اقپارات بەردى. ەندى ءبىز ونى وقۋشىلارىمىزعا جەتكىزەمىز. وسىندا وقيتىن وتاندىق ستۋدەنتتەردىڭ الىپ جاتقان بىلىمدەرىنە ريزا ەكەنىن بايقادىم. ءبىز بىلتىر اشىلدىق. بيىل مەكتەپتى 24 وقۋشىمىز بىتىرەدى. سولاردىڭ اراسىندا كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە نيەت بىلدىرگەن تۇلەكتەرىمىز بار», دەدى ول.
جالپى, ءبىر بايقاعانىم – كورەيالىقتار ءوز تاريحىنا, سالت-داستۇرىنە, تىلىنە, دىنىنە وتە قۇرمەتپەن قارايدى. ولاردىڭ دامۋ ەرەكشەلىگى سوندا ما دەپ ويلايسىڭ. انا ءتىلى مەن سالت-ءداستۇرىن, ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن باعالاعان ەل العا وزادى. وعان مىسال كوپ. سونىڭ ءبىرى ءوزىمىز كورگەن – وڭتۇستىك كورەيا.
