سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «EQ»
– بيە بايلاپ جاتقان شىعار, – دەدى كۋرستاسىم, – قىمىز بولماسا دا ساۋمال ىشسەك قايتەدى؟..
– توقتاساق, توقتايىق, – دەدىم ويىمدا ەشتەڭە جوق مەن.
اۋىل قوتانىندا ءجون سۇراستىق. اۋەلى ىزدەگەنىمىز قارياسى بار شاڭىراق. قاريا تابىلعانىمەن, قىمىز تابىلمادى. بيە بايلامايدى ەكەن. كەلەسى اۋىلدا دا سولاي بولىپ شىقتى. ۇيات قىسقان سوڭ كۋرستاسىمدى تىلىممەن تويدىردىم.
– ال بيە ساۋ – بولەك ونەر, – دەيمىن عوي, – كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوز الدىمدا. اجەمىز بيەنى يدىرگەننەن كەيىن ءبىر قولىمەن وڭ جاق سانىنىڭ الدىنان, ەكىنشى قولىمەن سول جاق سانىنىڭ ارتىنان قۇشاقتاپ وتىرىپ ساۋاتىن. تاۋداي بيە تەۋىپ قالادى-اۋ دەپ قورقىپ, ۇرىكپەيتىن. قاشان دا سەزىمتال جىلقى مالى وزىنەن قورىققان ادامدى اڭعارىپ سەزىپ تۇرادى. بيە ەمشەگىنىڭ ءۇرپى كەڭ ءارى جۇمساق كەلەدى. تەز-تەز ساۋماسا ءسۇت اعىپ كەتەدى, ايتپەسە ءيىسىنىپ توقتاپ قالادى. سوندىقتان بۇل ارادا بيە ساۋدى انشەيىن جاي عانا ءبىر تىرشىلىك كوزى سانالاتىن كۇنكورىس دەپ ەمەس, ايرىقشا ءبىتىمدى, كوشپەلى حالىقتاردىڭ عانا ماڭدايىنا جازىلعان ونەر دەپ ۇعۋشى ەدىك. ورىستەن كەلگەن ماما بيەلەردىڭ جالىن تاراپ, سىلاپ-سيپاپ, ەركەلەتىپ جاتاتىن. ءاۋ باستا جاراتقان يە ارتىق جاراتقان ءتورت ت ۇلىكتىڭ تورەسى جىلقى مالى دا ءوزىن جاقسى كورگەن, ايالاپ-الپەشتەگەن ادامدى ۇناتادى. تاڭ سارىدەن كەلەتىن جىلقى ءۇيىرىن جۇگەن-نوقتامىزدى ۇستاپ, الدىنان شىعىپ توساتىنبىز. سودان سوڭ تۇنگى ورىستەن تويىپ كەلگەن ماما بيەنى جۇگەندەپ, ءمىنىپ الىپ, ۇيگە قاراي بەتتەسەك, تاي-جاباعى سوڭىنان بىرگە ەرىپ جۇرەتىن. «اعى باردىڭ – باعى بار» دەپ حالىق تەگىن ايتتى دەيسىز بە؟ قىمىز كوپشىلىكتىڭ اسى بولاتىن. بيە بايلاعان ءۇي نەسىبەسىن كوپشىلىكپەن ءبولىسىپ ىشەتىن. كورشى-قولاڭ, اعايىن-تۋىس ءبىر-ءبىر بيەنى بايلاپ, قاشان اعىتقانعا دەيىن سىباعاسى دەپ, اقتان اۋىز ءتيىڭىز دەپ شاقىرىسىپ جاتاتىن, مۇنىڭ بارلىعى سول كەزدەگى ادامداردىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن كەڭ قولتىق, جومارت پەيىلى. ءدال بۇگىنگىدەي قىمىز ساتۋدى ەل ەستىپ كورمەگەن. قازىر جىلقى ۇستاعانىمەن, ونىڭ پايداسىن ءوز باسىنا جاراتا الماي وتىرعاندار كوپ. ادەتتە ساۋىلاتىن بيەلەر ساقا بيە, قۋلىق بيە, قىسىراق بيە دەپ ۇشكە بولىنەتىن. ساقا بيە سان مارتە ق ۇلىنداعان, ساۋعا ابدەن كوندىككەن, باس بىلگەن بيە. قۋلىق – قۇناجىن نەمەسە دونەن كەزىندە العاش ق ۇلىنداعان بيە. ال قىسىراق بيە دەپ سوڭىنان بىلتىرعى ق ۇلىنى, قازىرگى جاباعى ەرىپ جۇرگەن قىسىر قالعان بيەنى ايتادى. تاي ەمىپ جۇرگەندىكتەن, قىسىراق بيەلەر ساۋىلا بەرەدى. ول تۇستا ءشوپتىڭ شىعىمىنا, مالدىڭ كۇيىنە قاراي ساۋىلاتىن ءسۇتتى بيەلەردى ۇيدەگى ۇلكەندەر ىرىكتەپ, تاڭداپ, تۇقىمىن ۇزبەي ۇستايتىن.
قالاعا جەتكەنشە قۇلاق قۇرىشىن قاندىردىم. ءوزى دە مەنىڭ كوبىك سوزىمنەن قاجىدى عوي دەيمىن, ءتىس جارىپ ۇندەگەن جوق. اتتاندىرىپ سالعان سوڭ قازاقتىڭ قاسيەتتى اسىن ۇقساتا الماي وتىرعان اۋىلداعى اعايىنعا وكپەمدى قالاي جەتكىزسەم ەكەن دەپ ون ويلانىپ, مىڭ تولعاندىم.
تاياۋدا ەلدەگى جاماعايىن قازىق مايلاۋعا شاقىردى. قۋانىپ قالدىم. ەسكىنىڭ جورالعىسى. بۇرىن دا ق ۇلىن بايلايتىن قازىققا, ايعىردىڭ جالىنا ماي جاعىپ, ىرىمداۋشى ەدى. بيە بايلاۋ مەرزىمى مامىر ايىنىڭ باس كەزىندە بولاتىن. بۇل كەزدە ق ۇلىندار مارقايىپ, جەتىلەدى. كۇنىنە بەس-التى ساعات بايلاۋدا بولادى.
ارنايى قازىق قاعىلىپ, ق ۇلىن بايلايتىن جەلى دايىنداپتى. ۇلكەندەر «مالعا قۇت دارىسىن» دەپ قازىقتىڭ باسىنا سارى ماي جاعىپ جاتىر. سارى مايدى ايعىردىڭ جالىنا دا, بيەنىڭ ساۋىرىنا دا جاقتى. تىپىرلاي بۇلقىنىپ, شورتانداي شورشىعان ق ۇلىندارعا ادەمى نوقتا كيگىزدى. بيەنىڭ العاشقى ساۋىنىنان كەيىن مول داستارقان جايىلىپ, استان ءدام تاتتىق. قۇتتى بولسىن ايتا كەلگەندەر «اق مول بولسىن!» دەگەن يگى تىلەكتەرىن ءبىلدىرىپ جاتىر. داستارقان جينالار الدىندا ساپار اقساقال: «جازىڭ جاۋىندى, بيەڭ ساۋىندى بولسىن, جىلقىڭ كوككە كەنەلسىن, ق ۇلىنىڭ سۇتكە بوگەلسىن» دەپ باتا بەردى.
ەلدىڭ ەسكىلىكتى دۇنيەنى قايتا جاڭعىرتقان كەيپىنە قۋاندىم. قايرات قۇرداس تاعى ءبىر سوقسا, وتكەندەگى ايىبىمدى جۋار-اق ەدىم.
