سۋ تاسقىنىنا سالعىرت قاراعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر جازالانۋى ءتيىس - دەپۋتات

«بۇل دەپۋتاتتىق ساۋال ارناسىنان اداسىپ اققان سۋدىڭ سالدارىنان ءومىر بويى جيعان-تەرگەن دۇنيەسىنەن, ۇيىنەن, مال-مۇلكىنەن, قارا شاڭىراعىنان قاپىدا ايرىلعان اعايىننىڭ ءوتىنىشى دەپ بىلەرسىزدەر.

قازاق: «الپىس كۇن تاسىعان سۋ, التى كۇندە قايتار» دەيدى. بىراق قايتقان سۋ اكەلگەن قايعىسىن اكەتپەيدى. قازىر ەلىمىزدىڭ جارتىسى قارعىن سۋدىڭ قاقپانىندا قالدى», دەپ باستادى دەپۋتات. 

سونىمەن قاتار ول مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ءسوزىن نەگىزگە الا وتىرىپ, ەلدەگى احۋالعا سالعىرتتىق تانىتقان شەندىلەردى جاۋاپكەرشىلىككە تارتۋدى سۇرادى.

«پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, قۇزىرلى مەكەمەلەر, ياعني اكىمدىكتەر, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى, سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى بىرلەسىپ جۇمىس جاسامايدى. جاۋاپكەرشىلىك الۋدان قاشادى. جۇمىستى ءبىر-بىرىنە سىلتەپ وتىرادى. مەملەكەت باسشىسى: «جاعداي وسىلاي جالعاساتىن بولسا, ءتيىستى قىزمەتكەرلەردى لاۋازىمىنان بوساتۋ قاجەت» دەگەن ەدى. شىنىمەن, جۇمىسىنا سالعىرت قاراعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى لاۋازىمىنا, تەگىنە قاراماستان جازاعا تارتۋ كەرەك. بۇل - پرەزيدەنتتىڭ جانە ەلدىڭ ناقتى تالابى», دەدى نارتاي سارسەنعاليەۆ.

ول جاقىندا قارعىن سۋدان قاتتى زارداپ شەككەن اتىراۋ جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىنا بارعانىن تىلگە تيەك ەتىپ, قۇلسارىدا 2800 ءۇي سۋ استىندا قالعانىن ايتتى.       

«باتىس قازاقستان وبلىسىنداعى احۋال دا كوڭىل كونشىتپەيدى, قازىردىڭ وزىندە 1226 ءۇيدى, 1905 ساياجايدى سۋ باسىپ قالعان. 162 ء ۇي قيراپ قالدى. ەندىگى قاتەر جايىق وزەنىنەن ءتونىپ تۇر. جايىقتىڭ كورشى ەلدەگى ەڭ جوعارعى دەڭگەيى 11,87 مەترگە جەتتى, ەندى سول سۋ ءبىزدىڭ ەلگە قاراي جوڭكىلەپ كەلەدى. جايىق وزەنى باتىس قازاقستاننىڭ 800 شاقىرىم جەرىنە اعىپ وتەدى, ونداعى ارنانىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى - 8,5 مەتر. دەمەك كەلە جاتقان سۋ قاۋىپتى دەڭگەيدەن ايتارلىقتاي جوعارى. «جايىقتىڭ بويىندا 84 ەلدى مەكەن بار, ول جاقتا 94 129 ادام تۇرادى» دەگەن دەرەك الدىق. ەل ەلەڭدەپ وتىر, ۇرەي دە جوق ەمەس.

الەۋمەتتىك جەلىگە ءبىر ۆيدەو جۇكتەدىم, كورگەن شىعارسىزدار. ەلمەن كەزدەسۋگە بارساق, انامىزدىڭ ءۇش كىشكەنتاي بالاسىمەن بىرگە قاپتارعا قۇم سالىپ جاتقانىن كوردىك. «بالالارمەن نەگە قاپشىق كوتەرىپ ءجۇرسىز, اۋىر عوي» دەگەن سوزىمىزگە: «اكەمىز ۆاحتاعا كەتتى, بىزگە ەلگە كومەكتەسىڭدەر دەدى» دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل ءبىز كوپ ايتاتىن بىرلىك دەگەن ءسوزدىڭ ناعىز كورىنىسى بولدى», دەپ جالعاستىردى دەپۋتات.

سونداي-اق ول سۋ باسقان وڭىرلەردەگى باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى - وتەماقى ەكەنىن تىلگە تيەك ەتتى. دەپۋتات زارداپ شەككەندەرگە بولىنەتىن قارجى جەدەل ءارى ادىلەتتى, تولىق كولەمدە تولەنۋى ءتيىس ەكەنىن ايتتى.

«كوميسسيالار سۋ كەتكەنىن كۇتپەي قازىردەن باستاپ ۇيلەرگە ءجۇزىپ بارىپ ارالىق اكت جاساۋى شارت. بۇل - وڭىردەگى باستى ماسەلە. وسى تۇستا قازىرگى سۋ تاسقىنىنىڭ بەتىن قايتارۋى ءتيىس بولعان بوگەتتەر مەن بوگەندەردىڭ سالىنباۋى, كانالداردىڭ رەتكە كەلتىرىلمەۋى سالعىرتتىقتىڭ سالدارى ەكەنىن ايتىپ, دابىل قاقتى. رەسمي اقپاراتقا سايكەس, قازاقستانداعى سۋ قويمالارى مەن بوگەتتەر 50-70 جىلدارى سالىنعان. 1990 جىلدان بەرى جوندەۋ جۇمىستارى مۇلدە جۇرگىزىلمەگەن. جاڭا سۋ قويمالارى دا سالىنباعان.

«بيىلعى تاسقىننىڭ الدىن الۋ نەگە مۇمكىن بولمادى دەگەن سۇراق تۋادى. وعان وتاندىق عىلىمعا جاعدايدىڭ جاسالماۋى سەبەپ بولىپ وتىر. سالدارىنان 90-شى جىلداردىڭ توقىراۋىندا مىڭداعان عالىم سالانى تاستاپ كەتۋگە ءماجبۇر بولعان. ال جاڭا, ساۋاتتى مامانداردى دايىندايتىن بىلدەي ءبىلىم ورداسىنىڭ سورەلەرىن شاڭ باسىپ, نازاردان تىس قالعان. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن بيىل مەملەكەت باسشىسى تارازداعى گيدرومەليوراتيۆتىك-قۇرىلىس ينستيتۋتىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.

كەيبىر كۇشتەر جالعان اقپاراتتىڭ جارعا جىعاتىنىن بىلسە دە, اعايىندى ارانداتۋ ءۇشىن بارىن سالىپ الەك. مۇنى اقپارتتىق سوعىس دەسە دە بولادى. بىراق قازاقتىڭ بىرلىكتى ءبىرىنشى ورىنعا قوياتىنىن جانە ۇلتىنىڭ قامىن قۇلقىنىنىڭ قامىنان ارتىق قويعانداردى ۇمىتپايتىنىن ءبىلۋ كەرەك ولار. ارناسىنان اداسىپ اققان سۋدىڭ استىندا قالعان اعايىننىڭ ماسەلەسىن ءبىر دەپۋتاتتىق ساۋالعا سىيعىزۋ مۇمكىن ەمەس. وڭىردەن كەلگەن دەپۋتاتتار ءار ماسەلەمەن جەكە-جەكە اينالىسادى. شەشۋگە مۇرىندىق بولادى, سەبەبى باستى مىندەت - ەلدىڭ تالابىن ورىنداۋ», دەپ قورىتىندىلادى دەپۋتات.