قۇلاققا “قۇلانسازدىڭ” ءانى جەتتى

جامبىل بابانىڭ ەسىمىمەن اتالاتىن اۋدان­دا ونەر دەسە ورگە ۇمتىلاتىندار كوپ. وسى ءۇر­دىستىڭ جاۋقازىنداي ءبۇر جارعانىنا بۇگىندە كوپ­شىلىك كۋا. وعان قۇلاشىن كەڭگە جايعان “قۇ­لانساز” حالىقتىق فولكلورلىق-ەتنو­گرا­فيالىق ءان-بي ءانسامبلى دالەل بولا الادى. وسى ۇجىمنىڭ قۇرىلعانىنا 30 جىل تولۋىنا ارنالعان مەرەيدە بۇل ءداستۇردى جانە ءبىر تاماشالادىق. قاراپ وتىرساق, اتالعان ارالىقتا بىرنەشە لەك الماستى, ونىڭ قانشاسى وسى جەردەن قا­ناتىن قاتايتتى دەسەڭىزشى! اۋەلدە ونەر ۇجى­مىنىڭ نەگىزىن كورنەكتى كومپوزيتور, وسى كيەلى مەكەننىڭ ءتول پەرزەنتى اسەت بەيسەۋوۆ قالاعان بولاتىن. ونىڭ باستاپقى قۇرامىندا 28 ونەرپاز جاستار بولىپتى. مەرەيلى جيىنعا سول قۇرامنىڭ بىرقاتار مۇشەسى كەلىپ, كورەرمەن قاۋىممەن جىلىۇشىراي قاۋىشتى. جامبىل اۋدانىنىڭ اكىمى ماحاببات بيگەلديەۆ جينالعاندار الدىنداعى ءسوزىن ارىدەن باستاپ, مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن دۇنيەگە كەلگەن “مادەني مۇرا” باعدارلاماسىنا ساي جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءورىستى جۇمىستار بارىسىنا توقتالدى. ايتسا ايتقانداي-اق, وسىدان 30 جىل بۇرىن ونەر ولكەسىندەگى وزىندىك قولتاڭباسىمەن تانىلعان ۇجىم رەپەرتۋارىندا حالىق اندەرى مەن كۇيلەرى, اقىن-جىراۋلار تۋىندىلارى ۇلتتىق ناقىشتاعى جاڭاشا ورنەگىمەن ورىستەگەن ەدى. سول كەزدەگى انسامبل قۇرامىندا شىڭ­دالعاندار اراسىنان بۇگىندە قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ارتىستەرى ۇلجان ايناقۇلوۆانىڭ, ەرجان قوس­بارما­قوۆتىڭ, ەرلى-زايىپتى انشىلەر بازاركۇل ءاجى­عوجاەۆا مەن ساعىمبەك مالتاباروۆتىڭ, التىن الىپباەۆانىڭ, ساراگۇل ماشاقوۆانىڭ, ايمان-شولپان داۋىدوۆالاردىڭ, دۇيسەباي شاشتاي ۇلىنىڭ, ءبيشى كەڭەس كەرىمباەۆتىڭ ەسىمى ەرەكشە اتالادى. ولاردىڭ اۋدان, وبلىس قانا ەمەس, موڭعوليا, تۇركىمەنستان, رەسەي جۇرتشىلىعىن شىعارماشىلىق تابىست­ا­رىمەن ءتانتى ەتكەنىن بۇگىندە بىرەۋ بىلسە, بىرەۋ بىلمەيدى. ونەردەگى وسىنداي تابىستارى ناتيجەسىندە اتالعان ۇجىمنىڭ 1983 جىلى “حالىق انسام­بلى” دەگەن ابىرويلى اتاققا يە بولعانى ءوز الدىنا زور مارتەبە ەدى. بۇگىندە جوعارىداعى ءانشى, كۇيشى, ءبيشى­لەردىڭ قاتارىن جاس تولقىن جاڭعىرتتى. وسى جولدى تاڭداپ, بولاشاعىن ساحنامەن باي­لانىستىرۋعا دەن قويعان جاستار اراسىنان ايىم قوعاموۆا, زامزاگۇل احمەتوۆا, ايزات قارابەكوۆا, جانەل سەمباەۆا, مارتا تولەپبەرگەن ءتارىزدى تالانتتاردىڭ ەسىمى اتالا باستادى. بۇگىن دە ولاردىڭ ءساتتى قادامدارىنا كورەرمەن قاۋىم دۋىلداتا قول سوقتى. “قۇلانساز” ءانسامبلىنىڭ جۇرتشىلىققا ۇسىن­عان ەكى ساعاتقا جۋىق كونتسەرتتىك باعد­ار­لاماسىنىڭ تاقىرىپ اياسى دا كەڭدىگىمەن ەرەك­شە­لەندى. ساحنا شىمىلدىعى تولىمبەك ءالىم­بەك­ ۇلىنىڭ “جارشىلار تولعاۋىمەن” با­س­تالىپ, ور­كەستردىڭ ورىنداۋىنداعى “قا­راساي” كۇيىمەن جال­عاستى. وسى جەردە ءبىر ايتا كەتەتىن جاي, جاڭا وركەستردە دومبىرا, شەرتەر, داۋىلپاز, شىڭكىلدەك, باس شەرتەر, اساتاياق, تايتۇياق, قوبىز, الت-قوبىز, قىل­قوبىز, شاڭقوبىز, ساز سىرناي, سىبىزعى سياقتى تازا ۇلتتىق مۋزىكا اسپاپتارىنىڭ ءۇنىنىڭ جاڭاشا ەستىلۋى ەدى. وركەستردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن وتكەن كۇزدە اۋدان­نىڭ 80 جىلدىق مەرەيىندە باس بايگەنى جەڭىپ العان ايتىسكەر اقىن اينۇر تۇر­سىن­باە­ۆانىڭ جۇرتشىلىق الدىندا ورىنداعان “ارناۋىن” اياۋلىم سادىعاليەۆا ورىنداسا, اقىن راتبەك تەرلىكباەۆتىڭ سوزىنە جازىلعان “وت انا – وتان” اندەرىن مارات ءابدى­قادىروۆ پەن بازارباي كاربوزوۆ تامىل­جىتا شىر­قا­عاندا, كورەرمەن جۇرتشىلىق اعايىندى ريشات پەن ءمۇسىلىم ابدۋلليندەردى ەرىكسىز ەسكە تۇسىرگەن. “ەل ءىشى – ونەر كەنىشى” دەمەكشى, سونشاما داۋىس ۇقساستىعى مەن ءاندى ورىنداۋداعى ءۇن­دەستىك جۇپتاسىپ, حالىقتان ءوز باعاسىن الدى. باعدارلامادا ەگەمەن ەلىمىزدىڭ ەڭسەسىن كو­تەرەتىن پاتريوتتىق رۋحتاعى اندەرگە دە وزىندىك ورىن بەرىلىپتى. “جاسىل ەل – قازاقستان”, “ەلگە سالەم”, “ۇزىناعاش ءۆالسى”, “ارمان قالا – تالدىقورعان”, “كيەلى مەكەن” اندە­رىنەن ەل ەڭ­سەسىن كوتەرەتىن اسقاق رۋح ءورىلىپ تۇردى. جام­بىلدىڭ “ۋگاي-اي”, نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ “اتا تولعاۋى”, “سارجايلاۋ”, ءشامشى قالداياقوۆتىڭ “تە­رىسكەي”, سۇگىردىڭ كۇيى “بوزىنگەن”, لاتيف حا­ميديدىڭ “قازاق ءۆالسى”, نىشان ءتو­لەگەنوۆتىڭ “بايدىبەك بابا”, “دومالاق انا”, ومىربەك ءبايدىل­داەۆتىڭ “تۋعان جەر”, كەنجەبەك كۇمىس­بەكوۆتىڭ ء“بيشى قايىڭ”, تاعى باسقا ءان مەن كۇيلەر جۇرتشىلىقتىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, ورىنداۋ شەبەرلىگىمەن ەرەك­شەلەندى. ساحنادا ورىن­داۋ­شىلىق شەبەر­لىگىمەن ەرەك­شەلەنگەن زامزاگۇل احمەتوۆا, دانيار ىس­قاقوۆ, كەڭەس كەرىم­باەۆ, تاعى باسقا ونەر­پاز­داردىڭ ورىندا­ۋ­ىنداعى اندەر اۋەزدىلى­گىمەن ءتانتى ەتتى. ءانسامبلدىڭ رۋحاني جاعىنان تولىسۋىنا وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبە­توۆتىڭ قولداۋ كور­سەتكەنىنە جۇرتشىلىق العىسىن ايتتى. “قۇ­لان­سازدىڭ” قۇلپى­رۋىنا بيۋدجەتتەن 40 533,0 مىڭ تەڭگە ءبو­لىنىپ, ارتىستەرگە ءبىر­نەشە جاڭا ساحنالىق كيىمدەر, مۋزىكالىق اسپاپتار مەن اپپاراتۋرا, ستۋديا, كومپيۋتەر الىنىپتى. انسامبل قۇرامىنداعى 15 ادام وركەستر مۇشەلەرى, 12 ءانشى جانە 14 ءبيشى بولسا, ولاردىڭ رەپەرتۋارىندا بۇگىنگى كۇننىڭ وزىندە وتىزدان استام ءان مەن بىرنەشە ۇلتتىق ناقىشتاعى بيلەر بار ەكەن. يگىلىكتى ءىستى باسقارىپ, ونەرلىلەردى توپ­تاس­تىرىپ, ولاردىڭ جاڭا ءبىر قىرىنان جار­قىل­داۋىنا ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى, “دارىن” مەملەكەتتىك جاستار سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى ەرجان قوسبارماقوۆ, رەجيسسەرى ساتيريك اقىن تولىمبەك الىمبەك ۇلى, مۋ­زى­كالىق جەتەكشىسى مارات جالبىروۆ, جانە تاعى باسقالار تىنىمسىز ەڭبەك ءسىڭىرىپتى. ىزدەنۋ مەن ىلگەرىلەۋى ايقىندالعان “قۇلانساز” بۇگىن ءتا­ۋەل­سىز ەلى مەن جەرىنىڭ باياندى باقىتىن انگە قوس­تى, دوستىق پەن ىنتىماقتى ايشىقتاپ بي بيلەدى. ءانسامبلدىڭ مەرەيىنە وبلىس اكىمى سەرىك ۇمبەتوۆ قاتىسىپ, قاي كەزدە دە ادام كوڭىلىن كوتەرەتىن, ەركىن توگىلگەن اسەم ءان تاريحتان جەتكەن تولعاۋلار مەن سىمباتتى ىرعاقتى بي ەكەنىنە ەكپىن بەرە سويلەدى, ونىڭ تاربيەلىك ماڭىزىن دا اتاپ كورسەتتى. ءاردايىم رۋحاني بايلىقپەن, جان تازالىعىمەن وربىگەن ءومىردىڭ ءماندى بولاتىنىن ورتاعا سالدى. وسىلايشا انسامبل قۇرامىنداعى ارداگەرلەردى قۇرمەت گراموتالارىمەن ماراپاتتاپ, يىقتارىنا زەرلى شاپان جاپتى. “قۇلانسازدىڭ” ءانى قۇلاق قۇرىشىن قان­دىردى, ءانسامبلدىڭ كورىكتى ونەرى كورەرمەن جۇرەگىندە جاڭعىردى. ءسويتىپ, جامبىل اتا­مىزدىڭ بۇگىنگى جاسامپاز ۇرپاعى ەل ءما­دەنيە­تىنە دەگەن ەرەكشە جاناشىرلىعىن جانە ءبىر قىرىنان تانىتتى. كۇمىسجان بايجان.