ال نەمىس استرونومى س.ماريۋس اتالعان گالاكتيكانى العاش تەلەسكوپپەن كۇزەتىپ, ونى ء«مۇيىز تۇتىككە ۇقسايتىن شام» دەپ اتاعان. ءبىراز جىلدان بەرى استرونومدار ونى قۇس جولى ىشىندەگى گالاكتيكا دەپ ءتۇسىنىپ, «اندرومەدا تۇماندىعى» دەپ كەلدى. تەك وتكەن عاسىردىڭ 20-جىلدارى اقش استرونومى حاببل ونىڭ قۇس جولى گالاكتيكاسىنىڭ سىرتىنداعى دەربەس گالاكتيكا ەكەنىن عىلىمي تۇرعىدا دالەلدەدى.
ساتۋرن عالامشارى
ساتۋرن – كۇننەن ەڭ الىس قاشىقتىقتا ورنالاسقان عالامشار. ونى اسپاننان قاراپايىم تەلەسكوپتىڭ كومەگىمەن بايقاۋعا بولادى. وعان كۇندى تولىق اينالىپ ءوتۋ ءۇشىن 29,5 جىل قاجەت.
بۇل عالامشاردا بولاتىن داۋىلدىڭ جىلدامدىعى ساعاتىنا 1800 شاقىرىمعا دەيىن جەتەدى. ساتۋرن نەگىزىنەن گازداردان تۇرادى, ونىڭ قاتتى بەتى جوق. ويتكەنى عالامشار سۋتەگىدەن, گەليدەن, مەتاننان, اممياكتان, اۋىر مەتالداردان قۇرالعان. ساتۋرن ساقينالارىن العاش 1610 جىلى يتاليالىق عالىم گ.گاليلەي بايقاعان. بۇل ساقينالار مۇزدان تۇرادى. وتە جۇقا, ديامەترى 250 كيلومەتردەن اسقانىنا قاراماستان, قالىڭدىعى 1 كيلومەترگە دە جەتپەيدى. ساتۋرن سۋعا باتپايدى, ويتكەنى ونىڭ تىعىزدىعى سۋدان 2 ەسە تومەن.
بەتەلگەيزە جۇلدىزى
بۇل جۇلدىز جەردەن 550 جارىق جىلى قاشىقتىقتا ورنالاسقان. ول 400 كۇن سايىن تابيعي تۇردە اعارىپ, قارايادى.
بەتەلگەيزەنىڭ ماسساسى كۇننىڭ ماسساسىنان شامامەن 15-20 ەسە اۋىر, ال ونىڭ ديامەترى كۇنگە قاراعاندا 500-800 ەسە ۇلكەن. استرونومدار بۇل جۇلدىز جارىلۋ كەزەڭىنە جاقىنداپ كەلەدى دەيدى. سونداي-اق عالىمدار اسپانداعى «ەكىنشى ايدىڭ» وسى جۇلدىزدىڭ جارىلۋى ناتيجەسىندە پايدا بولۋى مۇمكىن دەپ ايتادى. ونىڭ جارىعى كۇندىز دە كورىنبەك. بىراق ونىڭ جارىلۋى جەرگە قاۋىپسىز. دەگەنمەن مۇنىڭ ءبارى عىلىمي جورامال عانا...
