فوتو: mail.kz
زەرتتەۋ الەمنىڭ 132 مەملەكەتىنىڭ يننوۆاتسيالىق ەكوجۇيەسىنىڭ كورسەتكىشتەرىن جانە جاھاننىڭ ۇزدىك دەگەن 100 عىلىمي-تەحنيكالىق كلاستەر ورتالىقتارىن تالدايدى. ماقالادا WIPO جاريالاعان 2023 جىلعى جاھاندىق يننوۆاتسيا يندەكسىن ۇسىنامىز.
زەرتتەۋدە جاھاندىق يننوۆاتسيالىق ورتا جاڭا مۇمكىندىكتەر مەن ماڭىزدى مىندەتتەرگە تولى ەكەندىگى كورسەتىلگەن. بىرىنشىدەن, كەيىنگى ءۇش جىلدا ەكونوميكاداعى ساتسىزدىكتەر يننوۆاتسيا سالاسىنداعى ىسكەرلىك تسيكلدى تۇراقسىزداندىردى. وعان اسەر ەتكەن فاكتورلاردىڭ قاتارىنا الەمدىك ساۋداداعى لوگيستيكالىق وزگەرىستەر, جوعارى ينفلياتسيا جانە قارۋلى قاقتىعىستاردى جاتقىزۋعا بولادى. اتالعان فاكتورلاردىڭ بارلىعى ەكونوميكانى قالپىنا كەلتىرۋگە جانە يننوۆاتسيانى دامىتۋعا كەدەرگىلەر كەلتىردى. ەكىنشى جاعىنان يننوۆاتسيالار ءىشىنارا جاڭا تسيفرلىق داۋىرگە بەيىمدەلىپ, عىلىمي يننوۆاتسيالىق دامۋ تولقىنى توقتاۋسىز جالعاسىپ جاتىر. جاساندى ينتەللەكت, كۆانتتىق ەسەپتەۋلەر, گەنومداردى سەكۆەنيرلەۋ, «جاسىل» تەحنولوگيالار جانە روبوتتەحنيكا سياقتى ءارتۇرلى سالاداعى ازىرلەمەلەر تىڭ, جاڭاشىل ديناميكانى كورسەتىپ وتىر.
ەسەپتە بەرىلگەن تالداۋعا سۇيەنسەك وسى جىلدىڭ نەگىزگى قورىتىندىلارى تومەندەگىدەي:
1) عىلىم مەن يننوۆاتسياعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 2022 جىلى جاھاندىق سىن-قاتەردىڭ ارتۋى مەن يننوۆاتسيالىق قارجىلاندىرۋدىڭ قۇلدىراۋى جاعدايىندا ارالاس كورسەتكىش كورسەتكەن. عىلىمي باسىلىمداردىڭ سانى باياۋ قارقىنمەن بولسا دا كوبەيىپ كەلەدى. جەكەلەگەن مەملەكەتتەردىڭ عىلىمعا سالعان ينۆەستيتسياسى تومەندەگەنىمەن, الەمدەگى جەتەكشى كورپوراتيۆتىك كومپانيالاردىڭ اتالعان سالاعا قۇيعان قارجىسى ايتارلىقتاي ءوستى. بىراق بۇل ينفلياتسيانىڭ ءوسۋىن وتەي الا ما, جوق پا بەلگىسىز. حالىقارالىق پاتەنتتىك وتىنىمدەر ازايىپ, ۆەنچۋرلىق كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 2021 جىلعى وتە جوعارى دەڭگەيدەن كەيىن 2022 جىلى كۇرت تومەندەگەن. بۇل الەمدە تاۋەكەلدەردى قارجىلاندىرۋ كليماتىنىڭ ناشارلاعانىن كورسەتەدى.
2) اقپاراتتىق تەحنولوگيالار, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ۇتقىرلىق جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى قارقىندى تەحنولوگيالىق پروگرەسس جاھاندىق دامۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرىن ارتتىرىپ جاتىر. بولاشاقتا ەسەپتەۋ قۋاتى كۇشەيىپ, جاڭارتىلاتىن ەنەرگيا كوزدەرىن رەتكە كەلتىرۋ شىعىندارى تومەندەي بەرەدى.
3) تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدىڭ ءوسۋى بىرتىندەپ قاۋىپسىز سانيتاريا مەن ينتەرنەتكە قوسىلۋعا قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتەدى. ەلەكترموبيلدەردى پايدالانۋ قارقىندى دامىپ كەلەدى جانە اۆتوماتتاندىرۋدى ارتتىرۋعا دەگەن ۇمتىلىس وندىرىستەگى روبوتتاردى كوبەيتۋگە ىقپال ەتىپ وتىر.
4) يننوۆاتسيانىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق اسەرى تومەن دەڭگەيدە قالىپ وتىر. COVID-19 داعدارىسى قازىرگى ۋاقىتتا توقتاپ تۇرعان ەڭبەك ونىمدىلىگىنىڭ قۇبىلمالىعىن تۋدىردى جانە ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى ەكىنشى جىل قاتارىنان تومەندەگەن. كومىرقىشقىل گازىنىڭ قالدىقتارى 2022 جىلى دا ءوستى, دەگەنمەن 2021 جىلعى پاندەميادان كەيىنگى وسىمگە قاراعاندا قارقىنى از.
زەرتتەۋدەگى ماڭىزدى كورسەتكىشتەردىڭ ءبىرى – الەمدەگى عىلىمي-تەحنيكالىق كلاستەرلەردىڭ رەيتينگى. ماماندار تالداۋىنىڭ قورىتىندىسىندا قىتاي كلاستەرلەرى 2023 جىلى عىلىمي-تەحنيكالىق ءوندىرىستىڭ ەڭ ءىرى ءوسۋ ديناميكاسىن كورسەتتى. بۇل ەلدە ورتاشا ءوسىم +12,1% قۇرادى. قىتايدان باسقا ورتاشا تابىسى بار ەلدەردە ورنالاسقان كلاستەرلەردە S&T ءوندىرىسىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسىمى بايقالدى. ولاردىڭ تورتەۋى ءۇندىستاندا ورنالاسقان. اتاپ ايتقاندا, چەنناي (+10,3%), بانگالور (+7,9%), مۋمباي (+7,1%) جانە دەلي (+5,4%).
ەكونوميكا نەمەسە ترانسشەكارالىق ايماقتار بويىنشا 2023 جىلدىڭ
ۇزدىك 100 رەيتينگىنە ەنگەن S&T كلاستەرلەرى
|
ورىن |
كلاستەر اتاۋى |
ەكونو-ميكا |
ۇزدىك ۇمىتكەر |
ۇزدىك ۇيىم |
|
1 |
توكيو-يوكوگاما |
JP |
Mitsubishi |
توكيو ەلەكتر ۋنيۆەرسيتەتى |
|
2 |
شەنچجەن-گونكونگ-گۋانچجوۋ |
CN/HK |
Huawei |
Sun Yat Sen ۋنيۆەرسيتەتى |
|
3 |
سەۋل |
KR |
Samsung Electronics |
سەۋل ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى |
|
4 |
بەيجىڭ |
CN |
BOE تەحنولوگياسى |
تسينحۋا ۋنيۆەرسيتەتى |
|
6 |
سان حوسە - سان-فرانتسيسكو, كاليفورنيا |
USA |
|
ستەنفورد ۋنيۆەرسيتەتى |
|
12 |
پاريج |
FR |
PSA اۆتوموبيلدەر |
سوربوننا ۋنيۆەرسيتەتى |
|
22 |
ميۋنحەن |
DE |
BMW |
ميۋنحەن تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى |
|
31 |
ماسكەۋ
|
RU |
Samsung Electronics |
لومونوسوۆ اتىنداعى |
|
34 |
تەگەران |
IR |
Ghanbari, Ahmad |
تەگەران ۋنيۆەرسيتەتى |
|
59 |
ىستانبۇل |
TR |
Sanovel Ilac Sanayi Ve Ticaret A.S. |
ىستانبۇل ۋنيۆەرسيتەتى |
|
90 |
ۆارشاۆا |
PL |
Samsung Electronics |
ۆارشاۆا ۋنيۆەرسيتەتى |
(جاھاندىق يننوۆاتسيا يندەكسى, WIPO, 2023)
WIPO جاساعان 2023 جىلدىڭ جاھاندىق يننوۆاتسيالىق دامۋ يندەكسىندە 132 ەكونوميكانىڭ ىشىندە قازاقستان 26.7 ۇپايمەن 81-ورىندا ورنالاسقان. 2022 جىلعى كورسەتكىش 83-ورىن بولاتىن. كوش باسىنداعى العاشقى ۇشتىككە شۆەيتساريا, شۆەتسيا مەن اقش مەملەكەتتەرى ەنگەن.
|
مەملەكەت اتاۋى |
رەيتينگتەگى ورنى (2023) |
|
شۆەيتساريا |
1 |
|
شۆەتسيا |
2 |
|
اقش |
3 |
|
ۇلىبريتانيا |
4 |
|
سينگاپۋر |
5 |
|
وڭتۇستىك كورەيا |
10 |
|
قىتاي |
12 |
|
تۇركيا |
39 |
|
ءۇندىستان |
40 |
|
يران |
62 |
|
قازاقستان |
81 |
|
وزبەكستان |
82 |
|
ازەربايجان |
89 |
|
قىرعىزستان |
106 |
|
تاجىكستان |
111 |
|
انگولا |
132 |
(جاھاندىق يننوۆاتسيا يندەكسى, WIPO, 2023)
ازيا ەلدەرىنەن العاشقى وندىقتا سينگاپۋر جانە وڭتۇستىك كورەيا مەملەكەتى ورنالاسسا, قىتاي – 12, تۇركيا – 39, ءۇندىستان – 40, يران 62-ساتىدان كورىنگەن.
جاھاندىق يننوۆاتسيا يندەكسى – الەمنىڭ تەحنولوگيالىق دامۋىنىڭ بۇگىنگى جاي-كۇيىن كورسەتەتىن كولەمدى زەرتتەۋ جيناعى. يندەكستە كورسەتىلگەن تالداۋلار مەن ستاتيستيكالىق مالىمەتتەر – ماماندار, عالىمدار, زەرتتەۋشىلەر مەن ساراپشىلارعا قۇندى اقپارات كوزى.
باۋىرجان سەرىكباەۆ,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
