تانىم • 08 ءساۋىر, 2024

العاشقى اقىن ايەل

240 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

ونىڭ زامانى ءبىزدىڭ داۋىردەن جيىرما ءۇش عاسىر ىلگەرى. شۋمەر مەن اككاد جۇرتشىلىعى ونى توبەسىنە تۇتتى. جىرلارىن جاتتاپ, ونەگەسىن ورىندادى. بۇل قاسيەتتى ايەلدى عالىمدار ەڭ العاشقى اقىن دەپ تۇجىرىمدايدى. ول كىم بولعان؟ ولەڭدەرى نە تۋرالى؟ بۇگىنگى اڭگىمەمىز قادىم زاماننىڭ قالام يەسى – ەنحەدۋاننا حاقىندا بولماق.

العاشقى اقىن ايەل

اككاد بيلەۋشىسى سارگون – مەسوپوتام­دىق قالا-مەملەكەتتەردى باعىندىرىپ تا­ريح­­تا­عى العاشقى يمپەريا قۇرعان تۇل­عا­لار­دىڭ ءبىرى. ونىڭ قىزى ەنحەدۋاننا قۇداي-انا عيباداتحاناسىنىڭ جوعارعى قىز­مەتكەرى بولدى. ەنحەدۋاننانىڭ جىرلارى اكەسىنىڭ ءدال بيلىك قۇرىپ تۇرعان كەزىندە تاسقا باسىلدى. وندا ءمىناجات جىرلارى مەن عيباداتحانا گيمندەرى قاشالىپ جازىلعان كورىنەدى. ءبىر قىزىعى, ارحەولوگتەر شىعارمانىڭ سوڭىندا اۆتورلىق قولتاڭبا قويۋ ءداستۇرىن دە وسى ەنحەدۋاننا باستاعان دەپ توپشىلايدى.ءدال وسى داۋىردە قۇدايلار مەن قاسيەت يەلەرىنىڭ سۋرەتتەرى كەڭىنەن بەينەلەنە باستاعان. البەتتە ەنحەدۋاننانىڭ دا ديدارى  تاسقا تۇسپەۋى مۇمكىن ەمەس. الەباسترلىق ديسكىگە قاشالعان العاشقى اقىن ايەلدىڭ بەينەسىن عالىمدار جادىگەرلەردىڭ ەڭ عاجاپ ۇلگىسىنە بالايدى.

سونىمەن ەنحەدۋاننانىڭ شىعارما­شىلىعىنا توقتالايىق. ونىڭ ولەڭىندە اقسۇيەكتەرگە ءتان تاكاپپارلىق تا ايەلگە ءتان نازىكتىك تە جوق ەمەس. اقىننىڭ تومەندەگى ەركىن تۇردە اۋدارىلعان ءبىر ولەڭىنە نازار اۋدارىپ كورەيىكشى.

ء«زۇبارجاتتىڭ جارقىن ساۋلەسىنە نازارىن بۇرعان,

كەز كەلگەن دۇنيەلىك قام قارەكەتتەردە كەڭەسىن بەرگەن,

اسپاننىڭ استى, جەرۇستىنە داڭقى جايىلعان,

دانالىق دارىعان حاس بەگىم نيسابەگە ماداق!»,

دەيدى ەنحەدۋاننا عىلىم مەن ولەڭ ءپىرى نيسابەنى ۇلىقتاپ. ول جاي عانا كوڭىل كورى­نىستەرىن بەينەلەيتىن جىرلار عانا ەمەس, زامانىنىڭ ساياسي كەلبەتىن دە سۋرەتتەيتىن شىعارمالاردى دا جازىپ قالدىرعان. ونىڭ «نين-مە-سارا» گيمنى اقىن ولىمىنەن كەيىن بەس ءجۇز جىل بويى قاسيەتتى ءماتىن ەسەبىندە وقىلىپ كەلگەن. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, گيمننىڭ وتە كوپ كوشىرىلگەن نۇسقاسى ونىڭ حالىق اراسىندا وتە تانىمال بولعانىن بىلدىرەدى. ەنحەدۋاننا جىردى كورشىلەس ۋر پاتشاسىنىڭ شابۋىلداپ, قۋدالاۋى كەزىندە جازعان. ەلىنىڭ ازاتتىعىن قايتارۋعا جانىن سالعان اقىن ايەل ءوزىنىڭ پوەزياسىن قارسى تاراپقا قارۋ ەسەبىندە قولداندى. اقىر اياعىندا اكەسى سارگون­نىڭ نەمەرەسى نارام-سۋەن اككادتىقتاردى جەڭىسكە جەتكىزەدى. اتالىپ وتىرعان «نين-مە-سارا» گيمنىنىڭ وقيعا جەلىسى مەملەكەتتىڭ ۇزاق كۇرەستەن كەيىن قايتا قالپىنا كەلۋىمەن اياقتالادى.

كەيبىر عالىمدار ەنحەدۋاننانى شۋمەر ادەبيەتىنىڭ شەكسپيرى دەپ اتايدى. ۇلىق يناننانىڭ قۇرمەتىنە جازىلعان گيم­نىندە ونىڭ قۇداي-انا اراسىنداعى كو­ڭىل تولقىنىستارى اشىق كورىنەدى. «مەن سەن­دىكپىن. سولاي بولىپ قالا دا بەرەدى» دەپ ءجيى قاي­تالاناتىن تارماقتار راسىندا اقىن جا­نىنىڭ سەزىمتالدىعىن كورسەتىپ تۇرعانداي:

«قايعى, قاسىرەت...

قايىر, قوش...

ۋا, مەنىڭ پاتشايىمىم!

مەن سەندىكپىن!

سولاي بولىپ قالا دا بەرەدى.

ماعان بەيىلىڭ بۇرىلىپ, جۇرەگىڭ جۇمسارسىنشى!

بۇل جىرىم سەنىڭ جولىڭا شالعان قۇرباندىعىم بولسىنشى!

سەنىڭ قۇدىرەتىڭ جەر-جاھاندى نۇرلاندىرىپ تۇر!

مەنىڭ جانىم سەنىڭ ۇلىق جازاڭدى قابىلدادى...

قايعى...ۇيقىسىزدىق... قاسىرەت...»

كەزىندە ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ «ايەل­دەن اقىن شىقپايدى, ءبيشى نە كۇيشى بول­ماسا» دەگەن شۋماعى ءبىراز اقىن قىز­دار­­دى ءدۇدامال ويعا قالدىرعان ەدى. ارينە, اقىن­نىڭ بۇل شورت كەسىمىنىڭ ءمان-مازمۇنى وزى­نە عانا ماع ۇلىم. الايدا تاريحتىڭ جار­قىن تۇ­لعاسى ەنحەدۋاننامەن تانىسقاننان كە­يىن, اقىننان ايەل شىقپاق تۇگىل, العاشقى اقىننىڭ ءوزى ايەل بولعان با دەپ ويلانىپ قالۋىڭىز ابدەن مۇمكىن. 

سوڭعى جاڭالىقتار

رەفەرەندۋم–2026. ونلاين-مارافون

رەفەرەندۋم • بۇگىن, 12:00

ءتول ونەرىمىز – يسەسكو تىزىمىندە

قازاقستان • بۇگىن, 09:45