جاساندى بوگەتتەر بۇزىلادى

اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكە­نوۆتىڭ ايتۋىنشا, 1994 جىلعى سۋ تاسقىنىنان كەيىنگى 30 جىلدا وزەندەردە سۋ ازايعان. سول سەبەپتەن بولار, سۋ ارنالارىنىڭ ءتۇبىن تەرەڭدەتۋ جۇمىسى ۇزاق ۋاقىت بويى جۇرگىزىلمەي كەلگەن.

«بىراق بوگەتتەر نىعايتىلماعان, جاعالاۋ­دىڭ كەيبىر تۇسىندا مۇلدەم الىنىپ تاستال­عان. سۋدان قورعاۋ ايماعىنان اۋىل شارۋا­شىلىعىنىڭ قاجەتتىلىگى ءۇشىن جەر تەلىمدەرى بەرىلگەن. وزەن ارنالارى تازارتىلمادى. ەندى بۇل جۇمىستىڭ بارلىعىن وڭىرگە تاسقىن سۋ كەلگەنگە دەيىن اتقارۋىمىز كەرەك», دەدى س.شاپكەنوۆ.

بوگەت دەمەكشى, قۇلسارى قالاسىن جەم وزەنىنىڭ ارناسىنان تاسقان سۋ باسقان ەدى. ونىڭ سەبەبى كەيىن انىقتالاتىن بولار. دەگەنمەن وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قايرات نۇرتاەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, جەم وزەنىنىڭ ساعاسىن اشۋ ءۇشىن جاساندى بوگەتتەردى بۇزۋ قولعا الىنعان.

«بىرىنشىدەن, بۇل – جىلىوي اۋدانىنىڭ ەلدى مەكەندەرىنە تونگەن قاۋىپتى سەيىلتۋدىڭ قادامى. ەكىنشىدەن, وزەن ارناسىن بۇرۋ ءۇشىن جاسالىپ وتىر. ويتكەنى بۇرىن بۇل ماڭدا كوپتەگەن شارۋا قوجالىعى سۋدى جيناپ الۋ ءۇشىن اعىس كوزىن بىتەپ تاستاعان. جاساندى بوگەتتەر تۇرعىزعان. بۇل جەم وزەنىنىڭ ءوز ارناسىمەن اعۋىنا ۇلكەن كەدەرگى كەلتىرىپ وتىر. سول سەبەپتەن بىتەلگەن ساعالاردى اشۋ ءۇشىن جاساندى بوگەتتەردى بۇزۋدى باستادى», دەيدى ق.نۇرتاەۆ.

وبلىس اكىمى س.شاپكەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, تابيعي سيپاتتاعى توتەنشە جاعداي رەجىمىن جاريالاۋدىڭ بىرنەشە ماقساتى بار. بىرىن­شىدەن, سۋ تاسقىنىنا ءتيىمدى دايىندىقتى ۇيىمداستىرۋ كوزدەلگەن. ەكىنشىدەن, تەحنيكا­لار مەن جابدىقتار تارتۋ, ۇشىنشىدەن عىلى­مي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋ, وڭىردەگى وزەن جاعا­لاۋلارىن نىعايتۋ ماقساتىندا جاريالانعان.

«ويتكەنى يندەر, ماحامبەت اۋداندارى مەن اتىراۋ قالاسى تاسقىن سۋ باسۋ قاۋپى بار ايماققا جاتادى. بىراق قازىر الدىمەن ناقتى مىنا اۋىلدى سۋ باسادى دەپ ايتا المايمىز. سۋ مۇلدەم كۇتپەگەن تۇستان كەلۋى مۇمكىن. 1994 جىلعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, تاسقىن سۋ اتىراۋ قالاسىنا بەسىكتى جانە دامبى اۋىلدارىنىڭ تۇسىنان كىرۋى مۇمكىن», دەپ مالىمدەدى سەرىك شاپكەنوۆ.

اكىمنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر جايىق وزەنىندە گەودەزيالىق زەرتتەۋلەر جۇرگىزىلىپ جاتىر. ماماندار قاۋىپتى ۋچاسكەلەردى انىقتايدى. سول ۋچاسكەلەردى بويلاي جاعا­لاۋدى بەكىتۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ, بوگەتتەر سالىپ, دامبىلاردى بەكىتۋ قاجەت بولادى.

«تاسقىن سۋدىڭ قاۋپىن دۇرىس باعالاۋ كەرەك. سۋدىڭ جولىن بوگەۋدەن ەشقانداي پايدا جوق. تاسقىن سۋدى كاسپي تەڭىزىنە قۇياتىنداي بۇرۋ قاجەت», دەگەن ۇستانىمىن ءبىلدىردى وبلىس اكىمى.

جىلىوي اۋدانىنىڭ ورتالىعى قۇلسارى قالاسىنان 30 مىڭعا جۋىق تۇرعىن قاۋىپسىز ايماققا ەۆاكۋاتسيالاندى. بۇل مونوقالا تۇرعىندارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعىن قۇرايدى. قازىر مۇندا ەر-ازاماتتار عانا قالعان. كۇنى-ءتۇنى تىنىم تاپپاي, ءتىپتى كوز ىلمەي جۇرگەن ولاردىڭ ماقساتى – كىندىك قانى تامعان, وتبا­سى­نىڭ شۋاقتى شىراعى جاعىلعان تۇرعىن ءۇيىن تاسقىن سۋدان ساقتاپ قالۋ.

مونوقالا دەگەن اتاۋى بولعانىمەن, قۇل­سارى بىرنەشە شاعىن اۋدانعا, ءتىپتى اۋىلعا بولىنگەن. ءار اۋىلدىڭ جىگىتتەرى قيىن ساتتە جۇدىرىقتاي جۇمىلىپ, جاڭادان بوگەت سوعىپ, بۇرىنعىسىن نىعايتىپ جاتىر. جىگىتتەردىڭ اۋىزبىرلىگى – كوپكە ۇلگى بولارلىق ونەگە.

قازىر قۇلسارى قالاسىندا 5 مىڭعا جۋىق ەرىكتى بوگەت نىعايتۋعا اتسالىسىپ ءجۇر. سونىڭ ءبىرى بەيبارىس بەكەشوۆ 7-اۋىلدا تۇرادى. بەس كۇننەن بەرى ۇيىنە بارماي, دوستارىمەن بىرگە بەس شاقىرىم اۋماققا جەتى قاباتى بار بوگەت تۇرعىزعان.

ء«بىز ءۇشىن قۇلسارىدان ىستىق, قۇلسارىدان قىمبات مەكەن جوق. قىزىققا تولى بالالىق شاعىم وتكەن قۇلسارىنى قالاي قورعامايمىن؟ وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك تۋعان جەرىڭدى قورعاۋدان باستالادى», دەيدى ب.بەكەشوۆ.

بۇل قالاعا اتىراۋ گارنيزونىنىڭ 41433, 41321, 21642 اسكەري ءبولىمىنىڭ اسكەري قىزمەتشىلەرى دە كەلدى. 41433 اسكەري ءبولى­مىنىڭ روتا كومانديرى, كاپيتان رامازان وديناەۆتىڭ ايتۋىنشا, جەكە قۇرام تاسقىن سۋ باسقان «دوسسور-قۇلسارى» باعىتىنداعى جولدى اينالىپ وتكەن. بۇل ءۇشىن 200 شاقىرىمدى جاياۋ جۇرۋگە ءماجبۇر بولعان.

«قۇلسارى قالاسىن تاسقىن سۋدان قور­عاۋ ماقساتىنداعى جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىس­تارىنا كىرىسكەن اسكەري قىزمەتشىلەر تاڭنان باستاپ مىڭنان اسا قاپقا توپىراق تولتىرىپ, بوگەتكە توسەدى. قازىر بۇل جۇمىسقا جىلىوي اۋدانىندا 200-دەن اسا اسكەري قىزمەتشى جۇ­مىل­دىرىلدى», دەيدى روتا كومانديرى ر.وديناەۆ.

تاسقىن سۋعا قارسى بوگەتتى نىعايتۋ يندەر, ماحامبەت اۋداندارىندا دا قولعا الىندى. بۇل جۇمىستان ەڭكەيگەن كارىدەن مەكتەپتەگى بالاعا دەيىن قول ۇشىن سوزىپ ءجۇر. سولاردىڭ قاتارىندا ماحامبەت اۋدانىنداعى بەيبارىس اۋىلىندا تۇراتىن ورىنشا قوجيەۆا دا بار. كوپتى كورگەن اجەنىڭ جاسى – 92-دە. ون بالا­سىنان 16 نەمەرە مەن 10 شوبەرە ءسۇيىپ وتىر. «پەرۆومايسكي» جشس-دا, كەيىن زەي­نەتكەر­لىككە شىققانعا دەيىن مەكتەپتە جۇمىس ىستەگەن.

جايىق وزەنىمەن تاسقىن سۋ كەلەدى دەگەندى ەستىپ, ۇيىندە وتىرا الماپتى. بەلىن شارت ءتۇيىپ, جاعالاۋداعى بوگەتتى نىعايتىپ جاتقان اۋىلداستارىنا كومەككە ۇمتىلدى.

ء«بىراز جاسقا كەلدىم. سوندىقتان مەنىڭ قولىمنان قۇم تولتىرىلاتىن قاپتى جەدەل دايىنداپ وتىرۋ عانا كەلەدى. تابيعاتتىڭ توسىن مىنەزىن بولجاۋ مۇمكىن ەمەس. وسى جاسىما دەيىن مۇندايدىڭ تالايىن كوردىك. سۋ تاسقىنى سەكىلدى تابيعي اپاتقا الدىن الا دايىندالۋ كەرەك», دەيدى ورىنشا اجە.

جاسى ۇلعايسا دا اۋىلداستارىنان قالماي, تاسقىنعا قارسى كۇرەسكە كىرىسكەن اجەنىڭ بۇل ءىسى تۋرالى الەۋمەتتىك جەلىدە ۆيدەو تارادى. سول ۆيدەودان كورگەن بولۋى كەرەك, پرەزيدەنت العىسىن جولداپتى.

«بەيبارىس اۋىلىنداعى مەكتەپ ۇجىمىنا جاعالاۋدى نىعايتۋ جۇمىسىنا ۇلەس قوستىڭىز. پرەزيدەنت ءسىزدىڭ جانقيارلىق ەڭبەگىڭىز ءۇشىن العىس ايتۋدى تاپسىردى. ءسىز سۋ تاسقىنىنا دايىندىق جۇمىسىنا ۇلەسىڭىزدى قوسىپ, جاستارعا ۇلگى كورسەتتىڭىز», دەدى س.شاپكەنوۆ.

اتىراۋ وبلىسىنا ءار وڭىردەن كومەككە جەدەل جەتكەن قۇتقارۋشىلار, ەرىكتىلەر كوپ. ماسەلەن, الماتى وبلىسىنان 115 ادام, اقتوبە وڭىرىنەن 20 اسكەري كەلدى. ال ماڭعىس­تاۋ وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتا­مەنتىنىڭ وكىلى عابيت وماروۆتىڭ ايتۋىنشا, كورشى وڭىردەن 72 قۇتقارۋشى كەلگەن.

ء«بىزدىڭ دەپارتامەنتتىڭ 27 قىزمەتكەرى بەرەكە اۋىلىندا ءبىر كۇندە 3 مىڭ قاپقا قۇم تولتىرىپ, 2,5 شاقىرىم بوگەت سوقتىق. بەس قايىق, جەتى ارنايى تەحنيكامىز بار. وزگە قىزمەتكەرلەر سۋ باسقان ەلدى مەكەندەردىڭ تۇرعىندارىن قايىقپەن تاسىمالداۋ جۇمى­سىنا جۇمىلدىرىلدى», دەدى ازاماتتىق قورعاۋ پودپولكوۆنيگى عابيت وماروۆ.

بەرەكە اۋىلىنىڭ تۇرعىنى ازات بايانوۆ­تىڭ دەرەگىنە سۇيەنسەك, مۇندا ۇزىندىعى 3 شا­قىرىم, بيىكتىگى 3 مەتر بوگەت سوعىلىپ جاتىر. اۋىلعا جەرگىلىكتى كومپانيالار مەن ماڭ­عىستاۋلىق كۇش قۇرىلىمدارى جۇمىلىپ, تۇرعىندارمەن بىرلەسە جۇمىس اتقارىپ ءجۇر.

ء«بىز اۋىلىمىزدى تاسقىن سۋدان قورعاپ قالۋعا بارىمىزدى سالامىز. باستاپقىدا بوگەتتىڭ بيىكتىگى الاسا بولدى. تۇرعىنداردىڭ اتسالىسۋىمەن اكىمدىك, جەرگىلىكتى مەكەمەلەر مەن ماڭعىستاۋلىق كۇش قۇرىلىمدارىنىڭ جۇمىلۋىمەن بوگەتتى بيىكتەتتىك. جانار-جاعارماي, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتار پەن تەحنيكا جەتكىلىكتى. جايىق وزەنىنە كەلگەن سۋدىڭ دەڭگەيى قالىپقا تۇسكەنشە, اۋىلدى قورعاۋدى جالعاستىرا بەرەمىز», دەدى ا.بايانوۆ.

اتىراۋ وبلىسى