تاڭداي تۇنىق ەل

اڭىزدا كورەيا اتاۋى «تاڭداي تۇنىق ەل» دەگەن ماعىنا بەرەدى. ايتسا ايتقانداي-اق ەكەن. ەكولوگياسى تازا. تابيعاتى كوركەم. اۋماعى ءبىزدىڭ ءبىر وبلىس كولەمىندەي بولسا دا, 51 ميلليونعا جۋىق حالىق تۇرادى. بىراق تاۋعا, ورمانعا, وزەن-كولگە باي ولكە. ءبىزدىڭ بۇل جولعى ساپارىمىزعا كورەيانىڭ ءتۋريزمدى دامىتۋ جونىندەگى مەكەمەسى دەمەۋشى بولدى. بۇل ۇيىمنىڭ الماتىداعى في­ليالىن كيم سۋدجين باسقارادى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان مەكەمە وڭتۇستىك كورەيانىڭ تۋريزم, سپورت جانە مادەنيەت مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن جۇمىس ىستەيدى. قازىر بۇل ۇيىمنىڭ شەت مەملەكەتتەردە 33 كەڭسەسى بار, سونىڭ ءبىرى الماتىدا ورنالاسقان. ءىسساپار ماقساتى – كورەياعا باراتىن تۋريستەر سانىن مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان باعدارلاما­لار ارقىلى كوبەيتۋ. قىسقاسى, دەمالىستا وقۋشىلارعا وڭتۇستىك كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىن تانىستى­رىپ, سول جاقتا ءبىلىم الۋعا شاقىرادى. ساپارلاستارىمىزدىڭ دەنى – ەلىمىزدەگى «Riviera International», «School Astana», «Garden School», «Quantum Stem School», «BINOM», «Spectrum International School», «Shoqan school» سەكىلدى استانا مەن الماتىداعى بىرنەشە جەكەمەنشىك ءبىلىم بەرۋ ۇيىمىنىڭ وكىلدەرى. ءبارى دە ءبىلىم سالاسىنىڭ كاسىبي ماماندارى. شەتىنەن اعىلشىنشا اعىپ تۇر. شەت جۇرتقا شىققاندا اعىلشىنشا بىلمەسەڭىز, تۇساۋلى اتتاي كىبىرتىكتەپ قالادى ەكەنسىز.

وبالى نەشىك, اتالعان تۋريزم ۇيىمى اياعىمىزدى جەرگە تيگىز­بەدى. قازاقشا ايتقاندا, قۇداداي كۇتتى. الماتىدان تۇنگى 00.15-تە ۇشساق تا, سەۋلگە كەلگەندە كۇن توبەمىزدى تەسەردەي شاقىرايىپ تۇردى. وڭتۇستىك كورەيانىڭ حالىقارالىق اۋەجايى ات شاپتىرىم ەكەن. بىراق قىزمەت كورسەتۋى وتە جىلدام. كوپ ايالداعان جوقپىز. ەل استاناسى – سەۋل الەمدەگى ۇلكەن مەگاپوليستىڭ ءبىرى. قالادا ەسكى مەن جاڭا ستيل ۇنامدى ۇيلەسىم تاپقان. بىراق ساپىرىلىسقان كولىكتى بايقامادىق. ءار كولىك ءوز جولىمەن جۇيتكىپ بارادى. ءبىر-بىرىمەن ءيىن تىرەسكەن ادامدار دا جوق. كوشەدە كولدەنەڭ جاتقان كەسە ءشوپ كەزدەسپەيدى. ءبارى دە مۇنتازداي تازا. ايناداي جارقىراپ تۇر. جەرگىلىكتى حالىق تازالىق پەن ۇقىپتىلىققا ايرىقشا ءمان بەرەدى. تارتىپكە مويىنسۇنعان ەل ەكەنى كوزگە بىردەن كورىندى.

كورەيادا سەگىز كۇن بولدىق. وسى ارا­لىقتا جەرگىلىكتى جۇرتتىڭ تاريحىمەن, مادە­نيەتىمەن, سالت-داستۇرىمەن, تابي­عا­تىمەن جاقىن تانىسۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ولار دا وزدەرىنىڭ بار جاقسىسىن كورسەتۋگە تىرىستى. حالقى وتە مادەنيەتتى. سىپايى. قوناقجاي. كورگەننەن باسىن ءيىپ, سالەمدەسەدى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە الاڭدامايسىز. ۇرلىق-قارلىق دەگەن جوق. بايقاعانىمىز, بۇل ەلدە لوگيستيكا كەرەمەت دامىعان. ءبىر عانا مىسال. ءبىزدى ءارى-بەرى الىپ جۇرگەن اۆتوبۋستار ءبىر مينۋت كەشىككەن ەمەس. ءدال ۋاقىتىمەن جۇرەدى. جولدارى تەگىس. اۆتوبۋستا ءوزىڭىزدى قايىقتا كەلە جاتقانداي سەزىنەسىز. وزەن-كولدەردىڭ ۇستىنەن سالىنعان عاجايىپ كوپىرلەردى كورىپ, قىزىعا قارادىق. سەۋلدى بىرنەشە كوپىر وراپ جاتىر. سوعان قاراپ, كولىك جولى كەرەمەت دامىعان دەپ وي تۇيدىك. ەلدى مەكەندەردىڭ اراسى ءبىر-بىرىمەن جالعاسىپ جاتقاندىقتان قايسى قالا, قايسى اۋىل ەكەنىن اڭ­عارمايسىز. نەگىزى, كورەيا تاۋ­لى ولكە بولعانىنا قاراماستان 40-50 قاباتتى ۇيلەر كوپ. ماسەلەن, سەۋل­دىڭ ورتالىعىنداعى ەڭ بيىك «Lotte World Tower» عيماراتىنىڭ 123-قابا­تىنا كوتەرىلگەندە قالا كوز الدى­مىز­دا الاقانداعىداي كورىن­دى. سوندا ولار­دىڭ جەردىڭ ءاربىر شارشى مەترىن قالاي باعالايتىنىن بايقادىق. سا­پار بارىسىندا وڭتۇستىك كورەيا مەن سول­تۇستىك كورەيا شەكاراسىنداعى دە­مي­­ليتاريزاتسيالانعان ايماققا دا جو­لى­­مىز ءتۇستى. بۇل ايماق سەۋلدەن نەبارى 40 شاقىرىم جەردە ورنالاسقان. وعان كىرۋدىڭ ءوز ەرەجەسى بار. ءتارتىپ قاتال. بىراق تابيعاتى كەرەمەت. تۋريس­تەر­گە ارنايى ورىن جاساپ قويعان. تەمىر ساتىمەن بيىككە كوتەرىلىپ, وزەن­­نىڭ ارعى بەتىندەگى سولتۇستىك كورەيا­نىڭ شەكاراعا تاياۋ تۇرعان ەلدى مە­­كەندەرىن دۇربىمەن كورە الاسىز. ەل استاناسىنىڭ ورتالىعىنداعى ازات­تىق كۇرەسكەرلەرىنە ارنالعان مە­مو­ر­يالدىق كەشەنگە دە ات باسىن تىرە­دىك. قولونەر شەبەرلەرىنىڭ شە­بەر­­لىك ساعاتىنا قاتىسىپ, جاس­تار­دىڭ زاماناۋي ويىن-ساۋىق ورتا­لى­عىن تاماشالادىق. سونداي-اق سۋۆون قالا­سىنداعى ايگىلى «Samsung» كوم­پا­نيا­سىنىڭ يننوۆاتسيالىق مۋ­زەيىنە با­رىپ, الەمدىك برەندكە اي­نال­عان كوم­پا­نيانىڭ باي تاريحىمەن تا­نىس­تىق.

ايتپاقشى, كورەيلەردىڭ ۇلت­تىق­ تاعام­دارىنىڭ ءوزى – بولەك اڭگى­مە. ولار ءتۇرلى كوكونىس, جەمىس-جيدەك جانە تەڭىز ونىمدەرىن كوپ تۇ­تى­نادى. تاعام­دارىنىڭ دەنى اششى. باي­قا­ما­سا­ڭىز, ءتىلىڭدى قۋىرادى. ەت پەن شايدى جاقسى كورەتىن بىزگە العاشىندا وعان ۇيرەنۋ قيىنعا سوقتى. ناندى از جەي­دى. نەگىزگى اسى – كۇرىش. ناندى دا كۇرىش­تەن پىسىرەدى. سوسىن شاي ورنىنا سۋدى كوپ ىشەدى. بىزگە ولار ءداستۇرلى پيبيمپاب تاعامىن قالاي ازىرلەۋدى ۇيرەتتى.

جالپى, جەرگىلىكتى حالىق سالت-داس­تۇ­رىنە مىعىم. ءبارى انا تىلىندە سويلەيدى. تۇرعىندار ءۇي جانۋارلارىن قاتتى جاقسى كورەدى ەكەن. اسىرەسە قاندەن يتتەردى بالا سەكىلدى الپەشتەپ ارباعا سالىپ, سۇيرەتىپ جۇرەدى. قىسقاسى, وڭتۇستىك كورەيادان العان اسەرىمىز ۇشان-تەڭىز. سوندا بۇل ەلدىڭ دامۋ قۇپياسىنا نەگىز بولعان «ۋاقىت, ءتارتىپ, تازالىق» دەگەن ويعا تىرەلدىك. حالىق وسى ءۇش قاعيدانى بەرىك ۇستاناتىن سەكىلدى. دەگەنمەن ساپارىمىزدىڭ باستى ماقساتى – وسىنداعى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تانىسۋ. ەندى سوعان كوشەيىك.

عالاممادين اسقار KAIST-ءتىڭ 4-كۋرس ستۋدەنتى 

بىزگە العاشىندا گۋليا ەسىمدى قازاق كەلىنشەك اۋدارماشى بولدى. وزبەكستاندا تۋعان. ءبىراز جىلدان بەرى وسىندا تۇرادى. كورەي تىلىندە جەتىك سويلەيدى. سول بىزگە وسىنداعى ءبىلىم جۇيەسى تۋرالى از-ماز ماعلۇمات بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, كورەيادا بالالاردى بالاباقشاعا 1 جاس­تان قابىلداسا, مەكتەپكە 7 جاستان بارادى ەكەن.

«بىزدە وقۋشىلار بەس كۇن وقيدى. سەنبى كۇنى قوسىمشاعا بارادى. ساباق كورەي تىلىندە وتەدى. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى تۇسكە دەيىن وقيدى. ولاردىڭ ساباعى تاڭعى 9.00-دا باستالادى. مەملەكەتتىك ءبىلىم ۇيىمدارىندا بالالارعا تۇسكى اس تەگىن بەرىلەدى. مۇعالىمدەر وقۋشىلارعا ۇيگە كوپ تاپسىرما بەرمەيدى. سونداي-اق بىزدە وقۋشىلاردىڭ دەمالىسىن مەكتەپ بەلگىلەيدى. ءۇش اي كانيكۋل دەگەن جوق. ماسەلەن, جازعى ىلعال مەن قىستاعى سۋىق كۇندەرى وقۋشىلار ەكى اپتا نەمەسە 20 كۇن دەمالادى. مىسالى, مەنىڭ قىزىم جوعارى سىنىپتا وقيدى. قىس مەزگىلىندە 20 كۇن دەمالدى. ساباعى وسى ناۋرىزدا باستالدى. سونداي-اق مۇندا جوعارى وقۋ ورنىنا تۇسۋگە جاس شەكتەۋى جوق. قازىر مەنىڭ جاسىم ەلۋدە. بيىل ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋدى جوس­پارلاپ وتىرمىن», دەدى ول.

مۇندا ءاربىر جوعارى وقۋ ورنى – جەكە قالاشىق. وعان ساپار بارىسىندا بەس ۋنيۆەرسيتەتتى ارالاپ كور­گە­نىمىزدە كوزىمىز جەتتى. وقۋ عيما­رات­تارى سوڭعى ۇلگىدەگى زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. كىتاپ­حانالارى وقۋلىقتارعا باي. پرو­فەس­سور-وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ ساپاسى وتە جوعارى. ستۋدەنتتەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. قازىر مۇندا سوڭعى دەرەكتەرگە سايكەس 500-گە جۋىق ەلىمىزدىڭ جاس­تارى ءبىلىم الىپ جاتىر. سولاردىڭ بىرقاتارى – تەدجون قالاسىنداعى Korea Advanced Institute of Science & Technology (KAIST) وقيدى. بۇل جوعارى وقۋ ورنى 1971 جىلى اشىلعان. سودان بەرى كورەيانىڭ جوعارى تەحنولوگيا­لار سالاسىنداعى الەمدىك كوشباسشىعا اينالۋىنا زور ۇلەس قوسقان. ونىڭ اكادەميالىق قۇرىلىمىندا حالىقارالىق عالىم­دار توبى جۇمىس ىستەيدى. قازىر KAIST وڭتۇستىك كورەيانىڭ ەڭ بەدەلدى جانە يننوۆاتسيالىق وقۋ ورنى سانالادى. ۋنيۆەرسيتەتتە نەگىزىنەن ينجەنەريا جانە تەحنولوگيا سالاسىنا باسىمدىق بەرىلگەن. الەمدىك ءبىلىم بەرۋ ارەناسىندا جوعارى بەدەلگە يە, ونى حالىقارالىق رەيتينگتەر راستايدى. ايتالىق, بۇگىندە بۇل وقۋ ورنى دۇنيەجۇزىندەگى ۇزدىك 40 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى. KAIST-ءتىڭ 4 كامپۋسى بار. باستىسى, تەدجونداعى وقۋ ورنىنىڭ عىلىمي قالاشىعىنداعى كامپۋس. عىلىمي جوبالار مەن دارىستەردىڭ دەنى وسىندا وتەدى. سونىمەن بىرگە مۇندا ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىقتارى ورنا­لاس­قان. ءبىز KAIST-كە كەلگەندە «قۇلپىناي كەزەڭى» دەگەن ءىس-شارا ءوتىپ جاتتى. ستۋ­دەنت­تەردىڭ ءبارى ۋنيۆەرسيتەت الاڭىندا قۇلپى­ناي جەپ وتىر-دى. سەبەبى وسى كەزدە قۇلپىناي ءپىسىپ, باعاسى ارزاندايدى. ءبىز اۆتوبۋس­تان تۇسكەنىمىزدە قاسىمىزعا باسىنا قازاقى تاقيا كيگەن ءبىر بوزبالا جۇگىرىپ كەلىپ, امانداستى. جۇزىنەن ەلدى ساعىنعانى بايقالادى. ەسىمى – عالاممادين اسقار. وسىنداعى IT ماماندىعىنىڭ 4-كۋرسىندا وقيدى. اقتاۋداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىن بىتىرگەن.

«وسى ۋنيۆەرسيتەتكە 2020 جىلى گرانتقا ءتۇستىم. اماندىق بولسا, بيىل بىتىرەمىن. ارينە, وقۋ وڭاي ەمەس. ساباق اعىلشىن تىلىندە وتەدى. ۇيگە كوپ تاپسىرما الامىز. كوبىنەسە كىتاپحانادا بولامىن. بىزگە ءدارىس وقيتىن پروفەسسورلار وتە مىقتى. مۇندا عىلىمي زەرتتەۋلەر جۇرگىزۋگە مۇمكىندىك مول. وڭتۇستىك كورەيادا قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى وتە جوعارى. بۇل جاعىنان الەمدەگى بىرەگەي ەلدىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا بولادى. وقۋ ورنىندا بىزگە جەرگىلىكتى ستۋدەنتتەرمەن بىردەي جاعداي جاسالعان. جاتاقحانامىز ءۇي سەكىلدى. ءبىر بولمەدە ەكى بالا تۇرامىز. KAIST-تە قازاقستاننان 50-گە تارتا ستۋدەنت وقيدى. ءبارىمىز ءبىر-بىرىمىزبەن جاقىن ارالاسامىز. وتكەن جولى 8 ناۋرىزدا جينالىپ, قىزداردى قۇتتىقتادىق. ەندى ناۋ­رىز مەرەكەسىن اتاپ وتەمىز. ءوزىم وقۋىمدى اياقتاعاننان كەيىن وسىندا ءبىر-ەكى جىل جۇمىس ىستەپ, تاجىريبە جيناسام دەيمىن», دەدى ول.

KAIST كامپۋسى وتە ۇلكەن. مۇندا ستۋدەنتتەرگە قولايلى بارلىق جاعداي بار. كىتاپحانا دەيسىز بە, سپورتزال دەيسىز بە, مادەني ءىس-شارا وتەتىن الاڭ دەيسىز بە – ءبارى دە قولجەتىمدى. ستۋدەنتتەر ساباقتان كەشىكپەۋ ءۇشىن كامپۋس ىشىندە ۆەلوسيپەدپەن جۇرەدى. سونداي-اق ولارعا وسىندا قوسىمشا جۇمىس ىستەپ, تابىس تابۋعا دا بولادى. ع.اسقار پروفەسسورعا كومەكشى بولىپ ىستەپ, ءبىزدىڭ تەڭگەمىزبەن 100 مىڭ كولەمىندە ايلىق الاتىنىن ايتتى. كوكتەمگى كانيكۋلدا اتالعان تۋريزم مەكەمەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن ايماقتارداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەپتەرىنىڭ وقۋشىلارى دا كورەياعا كەلىپتى. سولارمەن وسى وقۋ ورنىندا باسى­مىز قوسىلدى. KAIST ماماندارى بىزگە ۋنيۆەرسيتەتتى جان-جاقتى تانىستىردى. وسىندا وقيتىن وتاندىق ستۋدەنتتەرمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ اڭگىمەلەرىن تىڭدادىق. رەتى كەلگەندە, وسكەمەندەگى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىنىڭ كاسىبي كەڭەس بەرۋ باعدارشىسى تولەگەن مۇرات ۇلىن سوزگە تارتتىق. ء«بىزدىڭ مەكتەپتەن كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تانىسۋعا 9-11 سىنىپتا وقيتىن 10 وقۋشى كەلدى. بۇل ەلدىڭ ءبىلىم دەڭگەيى جوعارى ەكەنى بەلگىلى. بىراق مۇندا تۇسۋگە كونكۋرس ۇلكەن. گرانت­قا قول جەتكىزۋ قيىن. اقىلى وقۋدىڭ شى­عىنى كوپ. ءبىر توپتان 1 نەمەسە 2 وقۋشى تۇسسە سونى جەتىستىك دەپ سانايمىن. وسىندا 2021 جىلى تۇسكەن ءبىر تۇلەگىمىز وقيدى. ءبىزدىڭ كورەيامەن بايلانىسىمىز بار. كۇزگى دەمالىستا دا وقۋشىلار كەلگەن ەدى. ەندى ەكىنشى توپتى الىپ كەلىپ وتىرمىز. وسىندا وقۋعا بالالاردىڭ قىزىعۋشىلىعى جاقسى», دەدى ول سىپايى ك ۇلىمسىرەپ. 

ودان كەيىن «Ulsan National Institute of Science & Techno­logy»-عا (UNIST) باردىق. بۇل وقۋ ورنى 2009 جىلى اشىلعان. ۋلسان – الەمگە ايگىلى اۆتوموبيل, كەمە جاساۋ جانە مۇناي-حيميا ونەركاسىبى دامىعان قالا. سوندىقتان ۋنيۆەرسيتەت تەحنولوگيا­لار سالاسىندا ۇلكەن الەۋەتكە يە. وقۋ ورنىنىڭ اشىلعانىنا كوپ جىل بولماسا دا, قازىردىڭ وزىندە الەمدىك رەيتينگتەر بويىنشا وڭ ناتيجەگە قول جەتكىزگەن. مۇندا دا وقۋ اعىلشىن تىلىندە وتەدى. شامامەن 3000 ستۋدەنت ءبىلىم الادى. ۋنيۆەرسيتەت كامپۋسى شاعىن تاۋلاردىڭ ورتاسىندا ورنالاسقان. قالادان ءبىراز جەر. ۋلسانعا بارۋ ءۇشىن ءبىر جارىم ساعات ۋاقىت كەتەدى ەكەن. بىراق پروفەسسورلار مەن ستۋدەنتتەرگە بارلىق جاعداي جاسالعان. ءبارى دە قولجەتىمدى. تابيعاتى تاماشا. جوعارى وقۋ ورنىندا 70-80-گە جۋىق قازاق جاستارى وقيدى. سونىڭ ءبىرى – حاديشا سالەموۆا. كوكشەتاۋداعى نازارباەۆ زياتكەرلىك مەكتەبىن بىتىرگەن.

«قازىر 1-كۋرستىڭ 2-سەمەسترىندە وقيمىن. ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت KAIST سەكىلدى وقۋ ورنىمەن سالىستىرعاندا شاعىنداۋ. ولاردان ءبىر ەرەكشەلىگى – مۇندا 1-كۋرس­تا ەشقانداي باعىتتى تاڭ­دا­مايسىز. ونى 2-كۋرستان تاڭدايمىز. بىراق مەن ەكىنشى سەمەستردەن باستاپ, بيومەدينجەنەريانى تاڭدادىم. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە وسى باعىت ەندى دامىپ كەلە جاتىر. سوعان ءوز ۇلەسىمدى قوسقىم كەلەدى. مۇندا بيومەدينجەنەريا – وتە ۇلكەن باعىتتىڭ ءبىرى. وسى سالا بويىنشا تاجىريبە جاسايتىن ۇلكەن زەرتحانالار بار», دەدى حاديشا.

كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قازاق جاستارىنا جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشىپ بەرگەن. ونى ستۋدەنتتەردىڭ وزدەرى دە ايتتى. بۇل ەلدە ءبىلىمىڭدى, وي-ءورىسىڭدى, قابىلەتىڭدى, تالانتىڭدى دا­مىتۋعا مۇم­كىن­دىك مول. الايدا جو­عا­رى وقۋ ورىندارىندا ساباق اعىل­­­شىن تىلىندە وتكەنىمەن كورەي ءتىلىن ءبىلۋ ماڭىزدى. سوندىقتان وسى ءتىلدى دە تولىق مەڭگەرگەندەر بار. ولار ءتۇرلى تانىمدىق سەمينارعا قاتىسىپ, جەتەكشى پرو­فەسسورلار­مەن ەركىن سويلەسە الادى. ءبىر جا­عى­نان, كورەياداعى باكالاۆرياتتان كەيىن اقش-تا ماگيستراتۋراعا ءتۇسۋ الدەقايدا جەڭىل. سونداي-اق بە­دەلدى جۇمىسقا دا ورنالاسا الاسىز. UNIST ماگيستراتۋراسىندا وقيتىن قا­سىم­جومارت ايتبەك كورەيانىڭ قوعام رە­تىندە جاقسى دامىعانىن تىلگە تيەك ەتتى.

«وسى وقۋ ورنىنا 2022 جىلى ءتۇس­تىم. قازىر ەلەكترلىك ينجەنەر باعى­تىن­­­­دا وقىپ جاتىرمىن. بۇعان دەيىن نا­­زار­­­باەۆ ۋنيۆەرسيتەتىندە ءبىلىم الدىم. ما­گيستراتۋرادا وقۋ قيىن دەپ ايتا المايمىن. كوبى­نەسە زەرتحانادا جۇ­مىس ىستەيمىن. بۇعان پرو­فەسسورلار تۇسى­نىس­تىكپەن قارايدى. بۇل جاقتا كورەي ءتىلىن بىلگەن دۇرىس. سوندىقتان وسى ءتىلدى ۇي­رە­نىپ جاتىرمىن. بولاشاقتا ەلگە ورالا­مىن دەگەن ماقساتىم بار. بىراق وعان دەيىن مىق­تى مامان بولىپ قا­لىپتاسۋىم كەرەك. ءبىز­دىڭ ەلىمىزدە دە پرو­ب­لەما جەتەدى. قازىر الەمدە جاساندى ينتەل­لەكت ترەندكە اينالىپ كەلەدى. ءبىزدىڭ ەلى­مىزدە بۇل سالا بانك جۇيەسىندە جاقسى دامىعان. بىراق ونى دامىتۋ ءۇشىن كوپ قارجى, بىلىكتى ماماندار قاجەت. بۇل – وزەكتى ماسەلە. كورەيادا ۋاقىتتى قاتتى باعالايدى. ءبارى دە سونىمەن ەسەپتەلەدى. ءبىر زاتقا تاپسىرىس بەرسە, ۋاقىتىندا جەتكىزىپ بەرەدى. ۇشاقتار, پويىزدار, اۆتوبۋستار كەشىگىپ كورگەن ەمەس. ولار ءبىر-ەكى مينۋت كەشىكسە, حالىق تالاپ ەتەدى. زاڭ جۇمىس ىستەيدى», دەپ ءوز ويى­مەن ءبولىستى.

جاساندى ينتەللەكت دەمەكشى, ونىڭ وسى ەلدە ايتارلىقتاي دامىعانىن بايقادىق. ءبىر عانا مىسال. ساۋدا ورتالىعىنا بار­عان­دا كوفەنى بىزگە روبوت دايىنداپ بەردى. ونىڭ قاسىندا ەشقانداي ادام جوق. 

بىزبەن ساپارلاس بولعان ەلىمىزدەگى «Kangnam Education» ءبىلىم بەرۋ ورتالىعىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى, ديرەكتورى اقەركە باعداتقىزىنىڭ ايتۋىنشا, وڭتۇستىك كورەيانىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى ءبىلىم ساپاسى الەمدەگى ەڭ وزىق ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن باسەكەلەسە الادى. مۇنداعى تاعى ءبىر ەرەكشەلىك – شەتەلدىك ستۋدەنتتەرگە وتە كوپ گرانت جانە جەڭىلدىك بەرىلەدى. بۇعان ءبىزدىڭ «Pusan National University», «Seoul National University», «Yonsei University» بارىپ ارالاعاندا كوزىمىز جەتتى. بۇل ەلدە ءبىلىم باسەكەسى وتە قاتال. ال باستى باسەكەلەس – كورەيلەردىڭ وزدەرى. ولار جاس كەزىنەن بىلىمگە كوڭىل بولەدى. بالالارىن بوس ۋاقىتىندا قوسىمشا ساباقتارعا بەرەدى. مىسالى, سەۋل ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ اۋماعى 4000 شارشى مەتردەن اسادى. بۇل الەمدەگى ەڭ يننوۆاتسيالىق 30 وقۋ ورنىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. وقۋ ورنى 1946 جىلى ­22 تامىزدا سەۋلدەگى 10-نان اسا كىشىگىرىم وقۋ ورىندارىنىڭ بىرىگۋىمەن قۇرىلعان. مۇندا 30 مىڭعا جۋىق ستۋدەنت ءبىلىم الادى. ولاردىڭ ءۇش مىڭنان استامى – شەتەلدىكتەر.

«قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3-كۋر­سىن­دا «تاجىريبە الماسۋ» (exchange prog­ram) ارقىلى كانگنام ۋنيۆەرسيتەتىندە (Kang­nam University) وقىدىم. ماعان وتە ۇنا­عانى – وقىتۋشىلاردىڭ ستۋدەنت­پەن قارىم-قاتىناسى, ساباق ءوتۋ ۇدەرىسى. سونى­­مەن قوسا ۋنيۆەرسيتەت ستۋدەنتتەرگە وتە قىزىقتى ءىس-شارالار وتكىزىپ, ونىڭ ارا­سىندا ارنايى شەتەلدىك جاستارعا كورەيا­نىڭ مادەنيەتىمەن, تاريحىمەن تا­نىس­­­تىراتىن تەگىن تۋريستىك باع­دارلاما ۇيىم­داستىرادى. سونداي-اق ۇزدىك وقى­عان­دارعا بەرىلەتىن جەڭىلدىكتەر, اقشالاي سىي­ا­قى­لار, بۇنىڭ بارلىعى كەز كەلگەن ستۋ­دەن­ت­تى ىنتالاندىرادى», دەدى ا.باع­دات­قىزى.

اقەركە سوڭعى جىلدارى وڭتۇستىك كورەيا­­­نىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋ­گە ەلى­مىزدە قىزىعۋشىلىق تانىتقان تالاپ­­كەرلەر سانى كوبەيگەنىن ايتتى. ونىڭ باس­تى سەبەبى – كورەيانىڭ ەڭ قاۋىپسىز مەم­لەكەت ەكەنى عانا ەمەس, مۇندا ساپالى ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى جوعارى. سون­داي-اق باسقا مەملەكەتتەردەگى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن سالىستىرعاندا وسى ەلدەگى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ وقۋ اقىسى دا قولجەتىمدى.

«ارنايى كونكۋرستار جوق. بىراق مەك­تەپتەگى 9-10-11 سىنىپ باعالارىنا ءمان بە­رىلەدى. ۇبت قاجەت ەمەس. سونى­مەن بىرگە مىندەتتى تۇردە كورەي نەمەسە اعىل­شىن تىلدەرىنەن سەرتيفيكات بو­لۋى كەرەك (IELTS/TOEFL/TOPIK). الايدا وقۋشى 11-سىنىپتى بىتىرگەندە ات­­تەستات باعالارى جاقسى بولىپ, بىراق ءتىل بىل­مەسە, الدىمەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ تىل­دىك­ كۋرس باعدارلاماسىنا تۇسۋىنە بولادى. گرانت الۋ ءۇشىن قوسىمشا وليمپيادا ديپ­­لومى, حالىقارالىق سەرتيفيكات­ بول­سا مۇم­كىندىك جوعارىلايدى», دەدى ول.

ءبىر سوزبەن ايتقاندا, وڭتۇستىك كورەياعا بارعان ساپارىمىزعا كوڭىلىمىز تولدى. اسىرەسە ءبىلىم جۇيەسىندەگى جاڭا­شىل باعدارلامالار, يگىلىكتى ىستەر بارىمىزگە كوپ وي سالدى. ەندى وسىن­دا وقىپ جاتقان قازاق جاستارى وقۋ­لارىن تامامداعاننان كەيىن ەلگە ورا­لىپ, وسىندا العان ءبىلىمى مەن تاجىريبەلەرىن ەل دامۋىنا جۇمساسا دەيمىز. سولاي بولادى دەپ سەنەمىز. ايتپاقشى, ساپار اياسىندا كورەيا­نىڭ اتاقتى «Hyundai» اۆتوموبيل زاۋىتىنا دا جولىمىز ءتۇستى. ءجا, ونى كەلەسى ماقالامىزدا ءسوز ەتەيىك.