فوتو: massaget.kz
ەلىمىزدە جەمقورلىققا قارسى ستراتەگيا تۇزىلگەن. ونىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارىنىڭ ءبىرى – سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت دەڭگەيىن قالىپتاستىرۋ. ال جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت – بۇل ادامنىڭ سانالى جانە ادامگەرشىلىكپەن سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرۋ قابىلەتى دەگەن ءسوز.
تۇلعانىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتى ونىڭ قوعام قاۋىپسىزدىگى مەن يگىلىگىنە بۇل ىندەتتىڭ زيانى تۋرالى ءبىلىمىن قامتيتىن قاسيەتى. ول ءينديۆيدتىڭ جاي عانا سىبايلاس جەمقورلىقتى توزبەۋى ەمەس, ونى جويۋعا, ونىمەن كۇرەسۋگە تالپىنۋى. ياعني سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت دەگەنىمىز – جەمقورلىققا قارسى بەلسەندى ازاماتتىق پوزيتسيا. مۇنداي مادەنيەت تۇلعادا قۇقىقتىق ايادا ءىس-ارەكەت ەتۋى ءۇشىن بەلگىلى ءبىر بىلىكتىلىكتەردىڭ بولۋىن تالاپ ەتەدى, ولار: جەمقورلىقتى الەۋمەتتىك ز ۇلىم رەتىندە تاني ءبىلۋى, سىبايلاس جەمقورلىقپەن كۇرەس نەگىزدەرىن جانە ونىڭ قوعام ءومىرىنىڭ كەز كەلگەن سالاسىندا دەڭگەيىن تومەندەتۋ ءۇشىن بارلىق مۇمكىندىكتى پايدالانا ءبىلۋى. سول سەبەپتى دە جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت بۇل ىندەتكە قارسى سانانىڭ فەنومەنى سانالادى.
قوعامدىق سانانىڭ ءتۇرلى نىسانى بار, ولاردىڭ كومەگىمەن ادامدار قورشاعان تابيعاتتى, قوعام مەن وزدەرىن سەزىنەدى. ال «سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سانا» ۇعىمى قوعامدىق سانانىڭ بارلىق نىسانىن قامتيدى. بۇل ينتەگراتيۆتى ۇعىم, سەبەبى ول وزىنە ءارتۇرلى عىلىم سالاسىنان اقپاراتتى سىڭىرەدى, ءارتۇرلى وقۋ پاندەرىندە زەردەلەنەدى جانە ول تۋرالى ءبىلىمدى تۇجىرىمداۋدا زەرتتەلەتىن قۇبىلىستى ءتۇسىنۋدىڭ جاڭا دەڭگەيىنە شىعادى. وسىلايشا, جەمقورلىققا قارسى سانا قوعامدىق سانانىڭ وزگە دە نىساندارىمەن تىكەلەي ءوزارا بايلانىستا بولادى جانە قوعامدىق ساناعا ءتان بارلىق قاسيەت جانە سيپاتتامانى مەڭگەرەدى.
سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى سانا – بۇل ادامداردىڭ كەسەلگە الەۋمەتتىك ز ۇلىمدىق رەتىندەگى قاتىناسىن بىلدىرەتىن ۇعىم, تەوريا, تۇسىنىك پەن سەزىم, كوزقاراس پەن ەموتسيالاردىڭ جيىنتىعى. مۇنداي سانا ادامگەرشىلىك جانە ادامگەرشىلىككە جات قىلىقتى, قۇقىقتىق جانە قۇقىقتىق ەمەس, زاڭدى جانە زاڭسىزدىقتىڭ شەگىن كورسەتىپ بەرەدى. ول سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مىنەز-قۇلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن مورالدىق-ادامگەرشىلىك, يدەولوگيالىق, قۇقىقتىق شارالاردى تالاپ ەتەدى.
جەمقورلىققا قارسى مادەنيەت – بۇل جاپپاي سانا جانە ونىڭ جەكەلەگەن ەلەمەنتتەرى ەمەس, جەمقورلىقتى قابىلداماۋ نەگىزىندە جاتاتىن وسى جۇيەمەن ءتىپتى سايكەس كەلمەيتىن قۇندىلىقتار جۇيەسى. دەمەك بۇل دەگەنىمىز ادامگەرشىلىك پەن ازعىندىق, قۇقىقتىق جانە قۇقىقتىق ەمەس, اقىلدى جانە اقىماقتىق, تاماشا جانە بەيبەرەكەت پريزماسى ارقىلى ادامي قاتىناستار الەمىنە كوزقاراس. مۇنداي مادەنيەت كەز كەلگەن ادامنان جوعارى مورالدىق, قۇقىقتىق, ساياسي جانە باسقا مادەنيەتتەر نەگىزىندە سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى تۇرا ءبىلۋ قابىلەتىن تالاپ ەتەدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل مادەنيەت شىنايى قاجەتتى قۇبىلىس مارتەبەسىن يەلەنەدى, ونى الەۋمەتتەندىرۋ ۇدەرىسىندە قوعامنىڭ بارلىق ارەكەتكە قابىلەتتى مۇشەلەرى يگەرۋگە ءتيىس.
جەمقورلىقسىز قوعام قۇرۋدا وتباسى تاربيەسىنىڭ ماڭىزى زور. سەبەبى جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتى ناسيحاتتاۋ قوعامنىڭ ءتۇرلى سالاسىن قامتيدى, ونىڭ ىشىندە, اسىرەسە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنە جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك اسا جوعارى.
ەلىمىزدىڭ سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل باعدارلاماسىندا «وتباسى جانە ءبىلىم بەرۋ سالاسى بۇل ۇدەرىسكە مۇددەلىلىك تانىتا وتىرىپ قاتىسۋى كەرەك. بۇل جۇمىستى مەكتەپكە دەيىنگى بالا تاربيەسىنەن باستاعان ابزال», دەلىنگەن. مۇندا وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ جاستايىنان قۇقىقتىق ساناسى مەن مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, وتانسۇيگىشتىك باعىتتاعى قۇندىلىقتار نەگىزىندە تاربيەلەۋ مىندەتى قويىلىپ وتىر. ويتكەنى, ازاماتتاردىڭ ءوز قۇقىقتارىن جاقسى ءبىلۋى قوعامداعى سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى مادەنيەتتىڭ قالىپتاسۋىنا بىردەن-ءبىر ىقپال ەتەتىن فاكتور. ەلىمىزدىڭ ءار ازاماتى قانداي دا ءبىر زاڭنامانى سايكەسىنشە قولدانا بىلسە, مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ءوز لاۋازىمىن زاڭسىز قولدانۋىنا جول بەرمەسە, ياعني زاڭدى قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ ءۇشىن ءتيىمدى قولدانسا ەلىمىز دەرتتەن ارىلىپ, الەمدەگى دامىعان ەلدەر قاتارىنان ورىن الۋىنا ۇلكەن ۇلەس قوسار ەدى.
«ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس». پرەزيدەنتتىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا ايقىنداپ بەرگەن اكسيوماسى وسى ءۇش ۇعىممەن بەكىتىلگەن. بۇل ءۇش ۇعىمدى مەملەكەت باسشىسى «وزىق ءارى تابىستى ەلگە اينالۋدىڭ باستى كىلتى» دەپ اتادى. ال ادال تابىستى ايقىندايتىن شارتتىڭ ءبىرى بۇگىندە جەمقورلىقتان ادا قوعاممەن بايلانىستى.
ايجان ەسەنباەۆا,
قاراعاندى وبلىسىنىڭ مامانداندىرىلعان اۋدانارالىق ەكونوميكالىق سوتىنىڭ باس مامانى
