كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
«تاعى ءبىر كەسەل, بۇل – ۆانداليزم. وكىنىشكە قاراي, قوعامدىق م ۇلىكتەن باستاپ, مىڭجىلدىق مادەني مۇرالارعا دەيىن ءبارىن جاپپاي ءبۇلدىرۋ كەيىنگى كەزدە ادەتكە اينالعان. بۋرابايداعى جۇمباقتاستى, باياناۋىلداعى كەمپىرتاستى قاراڭىزدار. ەڭ جاۋھار جەرلەرىمىزدىڭ سۇلۋلىعى شيمايدىڭ استىندا قالىپ جاتىر. ۇيدەگى ءليفتىنى, اۋلاداعى ويىن الاڭىن, كوشەدەگى ايالدامانى قيراتۋدىڭ قانداي قيسىنى بار؟! مۇنىڭ ءبارى – بارىپ تۇرعان تارتىپسىزدىك, مادەنيەتسىزدىك. وركەنيەتتى ەلدىڭ ءاربىر ازاماتى قوعام مۇلكىن ءوز مۇلكىندەي قورعاۋى كەرەك. دۇنيەجۇزىندە, ناقتى ايتقاندا, جاپونيادا, وڭتۇستىك كورەيادا, قىتايدا, سينگاپۋردا جاعىمدى مىسالدار كوپ, وسى ەلدەر كوپكە ۇلگى بولىپ وتىر. ال ءبىز نەگە ولاردان كەم بولۋىمىز كەرەك؟», دەگەن پرەزيدەنت مەيىرىمدى دە مادەنيەتتى ۇرپاق تاربيەلەۋىمىز كەرەكتىگىن دە باسا ايتتى.
وسى ورايدا جۋىردا تارازدىق ەرىكتىلەر, «جاستار رۋحى» جاستار قاناتىنىڭ مۇشەلەرى «TazaLike» جوباسى اياسىندا ۆانداليزمگە قارسى كۇرەس جۇمىستارىن جالعاستىرا ءتۇستى. ولار كونە شاھاردىڭ باستى تاريحي ورىندارىنىڭ ءبىرى سانالاتىن تەكتۇرماس كەسەنەسىنىڭ توڭىرەگىن تازالاپ, تاستارداعى جابايى جازۋلاردى ءوشىرىپ شىقتى. بۇعان دەيىن الەۋمەتتىك جەلىدە تارازدىقتار كەسەنەنىڭ ارتقى بولىگى ءۆانداليزمنىڭ قۇربانى بولعانىن بىرنەشە مارتە ايتىپ, كۇيىنگەن بولاتىن.
«تەكتۇرماس» كەسەنەسى مەن «تورتكۇل» كەرۋەن-سارايىنىڭ اينالاسىن تازالاۋعا 20-دان اسا ەرىكتى جاس اتسالىستى. كەسەنەنىڭ تالاس وزەنى بەتىندەگى تاس قورشاۋىنا, قابىرعاسىنا جازىلعان جازۋلاردان كوز سۇرىنەدى. اكتسيانىڭ ماقساتى – تاريحي ەسكەرتكىشتەردى ساقتاۋ ماسەلەسىنە قوعامنىڭ نازارىن اۋدارۋ. سونداي-اق تۋعان جەردىڭ تابيعاتى مەن تاريحىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋدى قالىپتاستىرۋ.
– «ۆانداليزمگە جول جوق!». ءدال وسى ۇران ەلىمىزدەگى رۋحتى جاستاردى بىرىكتىرىپ, بىلتىر اۋقىمدى اكتسيانىڭ باستالۋىنا تۇرتكى بولعان. ەلىمىزدىڭ تاريحي, مادەني جانە تابيعي مۇراسىن ۆانداليزمنەن ساقتاۋعا باعىتتالعان رەسپۋبليكالىق ءىس-شاراعا جامبىل وبلىسىنىڭ جاستارى دا ۇلەس قوسىپ, تاراز قالاسىنداعى «تەكتۇرماس» كەسەنەسى, «تورتكۇل» كەرۋەن سارايى, ساياباقتار مەن كيەلى ورىندارداعى كەلەڭسىز كورىنىستەردى رەتكە كەلتىردى. «ەل مەن جەرگە دەگەن جاناشىرلىق – «ادال ازامات» تۇلعاسىنىڭ ەڭ اسىل قاسيەتتەرىنىڭ ءبىرى», دەپ مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ۇلتتىق مۇرامىزدى ساقتاۋ, قاستەرلەۋ ءار ازاماتتىڭ پارىزى دەپ سانايمىن. ۆانداليزمگە توسقاۋىل قويۋعا ارنالعان پەتيتسيا قولعا الىنىپ, بۇگىندە مىڭداعان ازامات باستامانى قولداپ وتىر. قوعامنىڭ ايناسى, بەت-بەينەسى جاساعان ءىسىمىز ارقىلى كورىنەتىندىكتەن, ۇنەمى جاقسىعا ۇمتىلىپ, جاماننان جيرەنىپ, ىزگى ءىستىڭ باستاماشىسى بولۋىمىز كەرەك. بارشا ازاماتتى تابيعاتىمىزدى, تاريحي مۇرامىزدى بارىنشا قورعاۋعا شاقىرامىن, – دەيدى «Amanat» پارتياسى جامبىل وبلىستىق فيليالى جانىنداعى «جاستار رۋحى» جق توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ەرعالي ابۋعالي.
جالپى, «Amanat» پارتياسىنىڭ «جاستار رۋحى» جاستار قاناتى ەلىمىزدىڭ تاريحي, مادەني جانە تابيعي مۇراسىن ۆانداليزمنەن قورعاۋ جونىندەگى اۋقىمدى رەسپۋبليكالىق اكتسيانى جالعاستىرىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى جولداۋىندا دا وسى ماسەلەگە توقتالىپ, زاڭدى قاتاڭ ساقتاۋدى, قوعامدىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىرعان ەدى. پرەزيدەنت دالاداعى, كوشەدەگى ۆانداليزم, كەيبىر ازاماتتارىمىزدىڭ تارتىپسىزدىگى, مادەنيەتسىزدىگى ەلىمىزدىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ابىرويىنا نۇقسان كەلتىرەتىنىنە نازار اۋدارىپ وتىر.
ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن جاستار قاناتىنىڭ بەلسەندىلەرى مەن جاقتاستارى وتكەن جىلى تاريحي ەسكەرتكىشتەردى, تابيعي ساياباقتار مەن قاسيەتتى ورىنداردى بۇزاقىلىق پەن ءۆانداليزمنىڭ ىزدەرىنەن تازارتۋعا كىرىسىپ كەتتى. ماسەلەن, «جاستار رۋحىنىڭ» 50-دەن استام بەلسەندىسى «جۇمباقتاس» جارتاسىن تازالاپ, «بۋراباي» مەملەكەتتىك ۇلتتىق تابيعي پاركىنىڭ اۋماعىندا سەنبىلىك وتكىزدى. سونىمەن قاتار جاستار الماتى وبلىسىنداعى «تامعالى تاس» شاتقالىنان 100 قاپ قوقىس شىعارسا, قوستاناي وبلىسى ميچۋرينسكوە اۋلىندا ىبىراي التىنسارين كەسەنەسىنىڭ اۋماعىندا سەنبىلىك ۇيىمداستىردى.
بارلىعى 1500-دەن اسا «جاستار رۋحى» بەلسەندىسى مەن ەرىكتىسى 500-دەن اسا تابيعي, تاريحي جانە مادەني ەسكەرتكىشتى تازارتتى. اكتسياعا قوعام بەلسەندىلەرى دە قوسىلدى. ماسەلەن, «Kaz Alpine سlub» بىرلەستىگىنىڭ باسشىسى دەنيس لۋكيانچۋك وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا ۇلتتىق مۇرانى قورعاۋ جونىندە پەتيتسيا باستاعان ەدى. بۇگىندە ول وتانداستارىمىز تاراپىنان قىزۋ قولداۋ تاۋىپ وتىر. ايتالىق, جارتى جىلعا جەتپەي بۇل باستامانى 16 مىڭنان اسا ادام قولدادى.
