تەاتر • 04 ءساۋىر, 2024

قارا شاڭىراق قاسيەتى

250 رەت
كورسەتىلدى
7 مين
وقۋ ءۇشىن

قاليبەك قۋانىشباەۆ اتىنداعى مەملەكەتتىك اكادەميالىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى حالىقارالىق تەاتر كۇنى مەرەكەسىنە وراي «قاللەكي تىنىسى» اتتى سپەكتاكلدەر شەرۋىن ۇيىمداستىرعان ەكەن. ەكى جىل بويى كورەرمەن كوزايىمىنا اينالعان قويىلىمدار قاتارىنا دراماتۋرگ قۋانىش جيەنبايدىڭ «پاتشا كوڭىلىم, نە دەيسىڭ؟» كومەدياسى دا قوسىلىپتى.

قارا شاڭىراق قاسيەتى

قويىلىم بۇگىنگى وتباسىنىڭ تالايلى تاعدى­رى تۋرالى. اۋلەتتىڭ ۇلكەنى – ءابدى­راسىلدىڭ قۇداي بەرگەن بەس با­لاسى بار. ءبىر قىز, ءتورت ۇل. ءتورت ۇل دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىن تى­رەپ تۇرعانداي. قاتارلارىنان قالماي, بۇيىرعان نەسىبەلەرىن تەرىپ جەپ جۇرگەن ءارتۇرلى ما­ماندىق يەلەرى. الدەقاشان اۋىل­دان قول ءۇزىپ, قالاعا كوشىپ كەتكەن. بۇكىل ءبىتىم-بولمىسىمەن قالا­لىق پسيحولوگياعا باۋىر باسىپ ۇلگەرگەن. كوپكە توپىراق شاشىپ قايتەمىز, دەسە دە بىتپەيتىن دە قويمايتىن قالانىڭ ابىر-سابىر حال-احۋالىمەن, بۇگىن انا شارۋانى تىندىرسام, كەلەسىدە انا جۇمىستى ءبىر ىڭعايلى قىلسام دەپ, ەرتەلى-كەش سۇرلىگىپ, اسىپ-ساسىپ, بىراق وسى ولەرمەندىگىنەن دە ويداعىداي ناتيجە شىعارا الماي, ىشتەي تىنىپ, ىشتەي بۋلىعىپ, وزىمەن ءوزى ارپالىسىپ جۇرەتىن جاندار از با؟ ءابدىراسىلدىڭ بالالارى – وسىعان ۇقساس ءتيپتىڭ ادامدارى. ولاردىڭ جادىنان كىندىك كەسكەن اتاجۇرت, اۋىلداعى اعايىن-تۋما, دوس-جاران, ءتىپتى اكە-شەشە دەيتىن قاسيەتتى ۇعىم­دار الدەقاشان وشكەن. ولار­دى ىزدەمەك, قۇرمەتتەمەك تۇگىلى, ولارعا دەگەن تيتىمدەي ساعىنىش سە­زىمىن دە قولدان ء«ولتىرىپ» تىنعان. بالكىم ارا-تۇرا تەلەفونمەن عانا اماندىقتارىن ءبىلىپ تۇرار. بولدى, ءبىتتى. بىراق مۇنداي جاتباۋىر­لىق ءابدىراسىل اقساقالعا ۇناماي­دى. ءابدىراسىل (بورانباي مولدا­باەۆ) مەن كەمپىرى شامشاگۇل (مايرا ومار) بالالارىن ولگەنشە ساعىنادى.

ءابدىراسىلدىڭ بار ارمان-ماق­ساتى – بالالارىن كورىپ, ماۋقىن باسىپ, ءبىر جاساپ قالۋ. ءارى ويلاپ, بەرى ويلاپ, اقىرى اقساقال مىنا­داي بەرىك شەشىمگە بەل بۋادى. «اكەڭ ءولدى» دەپ كورشىسى قويلىبايعا ­بالالارىنا حابار بەرگىزەدى. سۋىت حابار قالالىقتاردىڭ قۇلاعىنا جەتىپ ۇلگەرەدى. «اكە كەرەك بولسا, ەندى ەلگە كەلمەي كورسىن!», دەي­دى ءابدىراسىل. «سۋىت حاباردى» العاش ەستىگەن ۇلكەن ۇلى باقبەر­گەن ىنى­لەرىن قۇلاقتاندىرادى دا, ەرتەڭىندە ايەلدەرىن ەرتىپ, ءبىر كىسى­دەي جينالىپ, جىلاپ-سىقتاپ اۋىلعا جەتىپ كەلەدى. ەسىكتەن اتتاماي جاتىپ «اكەم-اۋدىڭ» سۇيەكتى سىرقىراتار «جوقتاۋى» باستالادى.

ال شامشاگۇل شالىنىڭ «ول­گەن­دىگىنەن» بەيحابار. وعان ءابدى­راسىل الدىن-الا ەسكەرتپەگەن. ول بالالارىنىڭ كەلىندەرىمەن ءبىر كىسىدەي ءتىزىلىپ كەلگەندىگىنە ءماز. اناسىنىڭ بالالارىمەن ويدا-جوقتا كەزدەسۋى وتە اسەرلى. كۇلكىلى ەپيزود جەتىپ-ارتىلادى. بالالارىن كورگەن شامشاگۇلدىڭ قۋانى­شىن­دا شەك جوق. ول ءالى دە اكەسىن «جەرلەۋگە» جينالىپ كەلە قالعان ­ۇل-قىزىنىڭ بۇل باتىل ارەكەتىنە اڭ-تاڭ. قويلىبايعا «سەن مال تا­ني­سىڭ عوي, قوراداعى جارامدى قويدى سويىپ, كورشى-كولەمگە حابار بەرىپ, قازان كوتەرۋ قامىنا كىرىس» دەپ «بۇيرىق» بەرەدى. جانە ازىردە «بەلىم, بەلىم» دەپ قاقساعان شالىنىڭ ء«ولىپ» قالعاندىعىمەن شارۋاسى شامالى, «بالالارى ءبىر كىسىدەي جينالىپ كەلگەندە ونىكى نە جاتىس؟» دەپ ۇرىسىپ قويۋدى دا ەستەن شىعارمايدى. وڭاشا قالعاندا كەلىندەرىنە: «مەن ەندى سەندەرمەن بىرگە قالاعا كەتەمىن, مال-مال دەپ ولۋگە كەلدىم, قورالى مالىمەن ۇشپاققا شىعار بولسا كورەرمىز, قالسىن وسىندا!» دەپ شالىنا قىر كورسەتكەندەي, تو­سىن مىنەز تانىتاتىنى جانە بار. كەلىندەرى ءبىر-ءبىرىن جەپ قويا­تىن­داي, الا كوزدەنىپ ىدىس-اياق­تى قات­تىراق سىلدىرلاتادى. سون­دا­عىسى – «كەمپىردى قولدارىنا كىم الادى, ۇلكەن كىسىنى كىم باعىپ-قاعادى؟» بالكىم, شامشاگۇل وسىنى كەلىندەرىن سىناۋ ءۇشىن ادەيى ايتقان بولار. ءتورت كەلىنى – ءباتي­ما (التىناي نوگەربەك), كور­كەم (ايمان كارپسەيتوۆا), سارا (ديانا جولدىبەك), بوتاگوزدەردىڭ ء(اميرا وماروۆا) وبرازى بارىنشا شى­نايى دارالانعان. ساحنادا ارقايسىسىنىڭ اتقاراتىن مىن­دەت­تەرى بار جانە بىرىمەن-ءبىرىن شاتاستىرا المايسىڭ. باقبەرگەن­نىڭ ء«بارىن ءباتيما شەشەدى» دەي­تىنى ءارى وسى سويلەمنىڭ سان مار­تە قايتالاناتىنى ەشكىمدى جالىقتىرمايدى, كەرىسىنشە تاعى دا ايتىلا ما ەكەن دەپ ەلەڭدەپ وتىراسىڭ. وقيعالار سۇلباسىمەن جىمداسىپ كەتكەن.

ءابدىراسىل ء«ولدىم, ءولدىم» دەپ قاشانعى جاتسىن, ونىڭ ۇستىنە تۇز­گە شىققىسى كەلەدى. «بۇل نە شۋ, بۇل نە ايقاي؟ بۇتىما سيگىزە­تىن بولدىڭدار عوي, تۇگە!..» دەپ شىعا كەلەدى. كەنجە ۇلى كۇنبەرگەن (نۇر­سۇلتان ەسەن) ءتىرى اكەسىن كور­گەندە ءتىل-اۋزى بايلانىپ, تالىپ قالادى. وسى تۇستى رەجيسسەر ويناقى شەشىمدەرمەن ۇتقىر پاي­دالانا بىلگەن. ءيا, سازگەرگە كەرەگى – اۋەن, سۋرەتشىگە – بوياۋ, اقىنعا – ءسوز, ال رەجيسسەرگە نە ماڭىزدى؟ قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, بەلگىلى رەجيسسەر نۇرلان جۇمانيازوۆتىڭ «پاتشا كوڭىلگە...» سىڭىرگەن ەڭ­بەگى ۇشان-تەڭىز. دراماتۋرگپەن سوي­لەسكەندە, بىلاي دەدى: «شىعار­مانىڭ سۇيەگى – مەنىكى, ەتى – نۇر­لاندىكى». وسى پىكىردىڭ ارعى اس­تا­رىندا بۋىرقانعان شىندىق جاتىر. قويىلىمنىڭ سوڭىندا گۇلجاميلا مەن قويلىبايدىڭ ءبىر شەشىمگە كەلگەنى, قالعان ءومىردى بىرگە سۇرمەك بولعان پەيىلدەرى – ءسوز جوق, رەجيسسەردىڭ ۇلكەن ولجاسى.

ءابدىراسىلدىڭ «ولگەن» ارەكەتى­نە بالالارى اقىرىندا رەنىش بىل­دىرەدى. «قانشاما شارۋالارىم, لەكتسيالارىم وقىلماي قالدى...», دەيدى باقبەرگەن. «سىزدىكى بۇل نە ويىن؟ ەرىگىپ جۇرگەن كىم بار؟ ءبىز اسكەري ادامبىز, ەرتەڭ شىنى­مەن جاعداي انانداي بولعاندا باسشىلاردان قايتىپ سۇرانامىن؟» اقبەرگەننىڭ قاباعىنان قار جا­ۋىپ تۇر. «تاكسيستەردىڭ اراسىن­دا بۇزىلماعان زاڭ بار, قازالى جەرگە قولدان كەلگەنشە قارجى جيناپ بەرەدى. كەشە ماعان دا «اكەڭە قۇران وقىتارسىڭ» دەپ كونۆەرت بەردى. الامىن با, المايمىن با, بىلمەيمىن؟..», دەپ شىمبەرگەن مۇ­رىن استىنان مىڭگىرلەيدى. «الا بەرسەڭشى, كەيىن كەرەك بولادى عوي...», دەپ اقىل قوسادى كۇنبەر­گەن. كۇلمەي كورىڭىز!

«سەندەردىڭ ءوستىپ ايتاتىن­دا­رىڭدى بىلگەنمىن. ال اكە-شەشە­لەرىڭىڭ تەرى سىڭگەن وسى شاڭىراقتا ەش جەردەن كەزىكتىرە المايتىن ءبىر عاجايىپ ءيىس بار. سەندەر ونى ۇمىتقالى قاشان. سول ءيىس سەندەردى بالە-جالادان قورعاپ جۇرەدى. مەن ولگەن كۇنى ول ءيىس تە اسپانعا ۇشىپ كەتەر. ء«ولىپ», سەندەردى شاقىرىپ العان سەبەبىم, اۋناپ-قۋناپ جاتىپ, سول ءيىستى ارمانسىز يىسكەسىن دەدىم. مەندە بوتەن وي جوق. پاتشا كوڭىلدىڭ ەندى نە قالايتىندىعىن كىم ءبىلسىن... ەكىنشى مارتە ءولۋ دە­گەندى اتاماڭىز!..» ەگەر ءابدىراسىل ء«بىز قارتايدىق, اۋىلعا كەلىپ, قارا شاڭىراققا يە بولىڭدار» دەسە, وڭباي «ۇتىلار» ەدى. ول – ابدەن ايتىلا-ايتىلا اقجەم بولعان باي­لام. جۇرتتىڭ ەلەڭدەي قويۋى قيىن....

 

گۇلبانۋ ءامىروۆا,

فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت 

سوڭعى جاڭالىقتار