قالامگەر كوپ, قالامساپ تاپشى

سانكتسيانىڭ سالقىنى

«قوس قالاداعى ازعانتاي ءوندىرىس بۇكىل حالىقتىڭ سۇرانىسىن وتەمەيدى», دەيدى وسى سالاداعى ايگىلى ساتۋشى كومپانيا – «ابدي كومپاني» اق پرەزيدەنتى ابدىبەك بيمەنديەۆ.

«ول ەكى قالاداعى ءوندىرىستىڭ 12 بەتتىك وقۋشى داپتەرىن شىعارۋداعى ۇلەسى – 30-40 پايىزداي. ەكىنشىدەن, شيكىزات, ياعني قاعاز رەسەيدەن كەلەتىن­دىكتەن, ونى قايتا وڭدەپ, ەلگە قاجەتتى كۇندەلىك, داپتەر, ءتۇرلى-ءتۇستى قاعاز, البوم عانا شىعارادى. ادەتتە, ولار­دىڭ باعاسى دا سىرتتان يمپورتتالاتىن تاۋارلاردان ارزان بولمايدى. سەبەبى الگىندە ايتقانىمداي, شيكىزات شەتەلدەن. ءبىزدىڭ كومپانيا دا كەڭسە تاۋارلارىنىڭ 95%-ىن ەۋروپا, رەسەي جانە قىتايدان اكەلەدى», دەپ اشىپ ءتۇسىندىردى.

ەلىمىزدە كەڭسە تاۋارلارىنىڭ جەكەلەگەن ءوندىرىسى جوق بولعاندىقتان, دۇكەن سورەلەرى يمپورتتىق تاۋارلارمەن تولىعادى. مەكتەپ پەن كەڭسەگە قاجەتتى تاۋارمەن قوس كورشىمىز قامتىپ وتىر. قىتاي بۇل جاعىنان كوپ ىلگەرى, رەسەي دە ءوز ءونىمىن بىزگە ەكسپورتتاۋدان الدىنا قارا سالار ەمەس. ايتپاقشى, بۇلاردىڭ باعاسى دا ۆاليۋتا باعامى مەن جالپى ساياسي جاعدايعا بايلانىستى وزگەرىپ وتىرادى. ماسەلەن, ۋكرايناداعى سوعىستان كەيىن ەلىمىزدە قاعاز قىمباتتاپ شىعا كەلگەن. كەڭسە جۇمىسىنا قاجەتى ا4 فورماتتاعى اق قاعازدىڭ قۇنى ءتىپتى اسپانداپ كەتتى. ماماندار ەلدەگى قاعاز ونىمدەرىنىڭ قىمباتتاۋى – فينلياندياداعى حيميا­لىق كومپانيانىڭ رەسەيگە ناتري ءحلوريدىن جەتكىزۋدى توقتاتۋ تۋرالى مالىمدەمەسىمەن تىكەلەي بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. ءدال وسى حيميالىق ەلەمەنت اق قاعاز وندىرىسىندە تسەلليۋلوزانى اعارتۋ كەزىندە قولدانىلادى ەكەن. وسىلايشا, سىرت ەلدە بولىپ جاتقان لاڭنىڭ كەسىرى تىنىش جاتقان بىلايعى جۇرتقا ءتيىپ تۇر.

راسى, ورمانى كوپ ورىس جەرىنىڭ قاعاز دايىنداۋداعى ءوندىرىسى الدەقا­شان دامىعان. ال جوعارىدا ايتىلعان اعارتقىش قاسيەتكە يە حيميالىق قوسپانىڭ رەسەيگە دە وزگە ەلدەن كەلۋى – باعانىڭ وسۋىنە بىردەن-ءبىر سەبەپ. باتىس ەلدەرىنىڭ سانكتسياسى رەسەيدىڭ اينالاسىنداعى مەملەكەتتەردە دە قاعاز تاپشىلىعىن تۋىنداتتى.

شاعىن باسپاحانالارعا تاپسىرىس از

جۇرت بىلەتىندەي, كەڭسە تاۋارلارى­نىڭ نەگىزگى تۇرلەرى قاعازدان (داپتەر, كۇندەلىك, سۋرەت داپتەرى), پلاستيكتەن (بوياۋ قالامدار, قارىنداش پەن سىزعىشتار) جانە مەتالدان (قاعاز قىس­تىرعىش, تۇيمە, ستەپلەر) جاسالا­دى. شىمكەنت قالاسىنداعى «استرا-ش» جشس ديرەكتورى ەرلان بالىق­باەۆتىڭ ايتۋىنشا, جالپى شيكىزات بويىنشا ءبارىبىر سىرتقا تاۋەلدىمىز.

«مىسالى, ءبىزدىڭ تسەح وزىمىزدەگى «ۆەكتور» جشس ارقىلى تاپسىرىس­تار الىپ, مەكتەپكە قاجەتتى 12 بەتتىك وقۋشى داپتەرىنەن بولەك, بىرنەشە بەت­تىك قالىڭ داپتەر جانە سۋرەت سالۋعا ار­نال­عان ارنايى البوم شىعارادى. بى­راق ونىڭ كولەمى از. شيكىزاتتى دا سىرت­تان, رەسەيدەن الدىرامىز», دەيدى ول.

«ابدي كومپاني» اق پرەزيدەنتى ابدىبەك بيمەنديەۆتىڭ ايتۋىنشا, كەڭەس زامانىنداعى كوپ باسپاحانانىڭ ءىزى جوق ەمەس. ولاردىڭ كەيبىرى جاڭا زاماناۋي قۇرىلعىلار ساتىپ الىپ, جۇ­مى­سىن ءالى دە جۇرگىزىپ كەلەدى. بلوك­نوت, قالىڭ داپتەر, كورنەكىلىك قۇرال­ى, باسقا دا قاعازدان جاسالاتىن بۇيىمداردى از بولسا دا وسىنداي شاعىن باسپا تسەحتەرى تاپسىرىسپەن ىستەپ ءجۇر.

«بىراق بۇلاردىڭ قاۋقارى از عوي. ۇلكەن كولەمدە تاپسىرىس الۋعا مۇمكىندىگى جوق. مىسالى, اۋداندىق نەمەسە وبلىستىق گازەتتىڭ تيراجى قانشا ەكەنى بەلگىلى. سوعان وراي ونىڭ قاعاز باسۋداعى ارنايى جابدىعى دا شاعىن كولەمدە عانا جۇمىس اتقارادى ەمەس پە؟ كەڭسە تاۋارلارىن تاپسىرىسپەن قابىلداۋى مۇمكىن, بىراق وتە از كولەمدە. ەكىنشىدەن, بۇل – رەسپۋبليكاداعى حالىق سانىنا دا بايلانىستى. كەزىندە وزىمىزدەن ءونىم شىعارۋ تۋرالى جوبالارىمىز بولعان, ءتىپتى ارنايى زەرتتەۋ دە جاسادىق. بىراق ءتيىمسىز بولدى. نەگە؟ قاراپايىم عانا مىسال, ءبىر كۇندە ميلليونداعان دانا قالامساپ دايىندايتىن ءوندىرىس بولعانىمەن ونى نارىققا شىعارۋ ءۇشىن تۇتىنۋشىلار سانى دا ۇلكەن ءرول وينايدى. سۇرانىس از. ول ءۇشىن ءبىز دە وزگەلەر سياقتى شەتەلمەن بايلانىس جاساپ, ءونىمدى سوندا ەكسپورتتاۋىمىز كەرەك. بۇل ەندى باسقا ماسەلە», دەيدى ابدىبەك بيمەنديەۆ.

ونىڭ سوزىنشە, كورشىلەس قىتايدا ۇساق-تۇيەك شىعاراتىن تسەحتەرگە دە قولداۋ بەرىلەدى. كاسىپكەرلەرگە ساتۋ, سىرتقى نارىققا شىعارۋ جاعىنان ارنايى جەڭىلدىكتەر جاسالعان. ال ەلدەگى كەڭسە تاۋارلارىن ساتۋمەن اينالىساتىن «ابدي كومپاني» تاۋارلارىنىڭ باسىم كوپشىلىگى (50-60%) – رەسەيلىك ءونىم. تاۋاردىڭ 30 پايىزعا جۋىعى قىتايدان كەلسە, قالعانى تايلاند, مالايزيا, ءۇندىستان جانە كەيبىر ەۋروپا ەلدەرىنەن ءىشىنارا تاسىمالدانادى. كوڭىل جۇباتارلىعى –  تاۋاردى سىرتتان تاسىعانىمەن, ءونىم سىرتىنداعى ارنايى نۇسقامانى (تاۋار تۋرالى تانىستىرىلىم) مەملەكەتتىك تىلدە جازىپ قويادى.

باعا تومەندەگەن ەمەس

جوعارىدا ايتقانداي, كەڭسە جانە مەكتەپ تاۋارلارىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى قاعازدان تۇراتىندىقتان, تاۋار­دىڭ ءبىرازى رەسەيدەن اكەلىنەدى. شەتەلدەن دە كەلەدى, بىراق ولاردىڭ باعاسى قىمبات. قىتايدان دا كەڭسەگە قاجەتتى وفيستىك ا1, ا2, ا3, ا4  قاعازى تاسىمالدانادى, بىراق ونىڭ ساپاسى رەسەيدىڭ ونىمىنەن تومەندەۋ دەيدى ساراپشىلار. مىسالى, ول جاقتاعى 70 گر/سم2 تىعىزدىق بىزدەگى ستاندارتقا سايكەس كەلمەي جاتادى. بىراق باعاسى ارزان ەكەنى راس.

وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىم­دەۋىنشە, بيىلعى جاڭا وقۋ جىلىندا ءبىرىنشى سىنىپقا 370 مىڭنان استام بالا بارادى دەپ بولجانىپ وتىر. قالعان مەكتەپ وقۋشىلارىن ەسەپتەمەگەندە, وسىنشاما شاكىرتتىڭ ارقايسىسىنىڭ مەكتەپ جابدىعىنىڭ شىعىنىن (وقۋ قۇرالدارى سەبەتى) ورتاشا ەسەپپەن 20 مىڭ تەڭگە دەپ الايىقشى. 370 مىڭدى 20 مىڭعا كوبەيتسەك – 7 ملرد 400 ملن تەڭگە. باعا­نىڭ كوتەرىلۋىنە سەبەپ كوپ, ارينە. ۆاليۋتا باعامى, سانكتسيا سالدارى, تاسىمال قۇنى, دەلدالدىق ارەكەت. مۇنىڭ ءبارى قارا حالىق قالتاسىنا اۋىر تيەدى. ال ءدال وسى كەرەكتى دۇنيەنى وندىرەتىن كورشى ەلدەردىڭ «قاعاناعى قارق, ساعاناعى سارق». قازاقستان سوندا قالام مەن قاعاز وندىرۋگە قاشان كىرىسپەكشى؟