– «جالعىزدىق قۇدايعا عانا جاراسقان» دەيدى قازاق. قازىرگى كۇنى ەلوردامىزدا 120 مىڭعا تارتا زەينەتكەر بار. سولاردىڭ 16 پايىزى بالا-شاعاسىنان بولەك جەكە تۇرادى. ونىڭ 90% – ايەل. بارلىعى ۇكىمەتتەن زەينەتاقىسىن الادى. ءبىز كوبىنە زەينەتكەرلەر اقشاسىن الىپ وتىرسا, باسىندا باسپاناسى بولسا, جاعدايلارى جاقسى دەپ ويلايمىز. شىن مانىندە ولاي ەمەس. ءبارى دە كەزىندە ەڭبەك ەتتى, ۇجىمنىڭ ورتاسىندا ءجۇردى. كوپ اداممەن ارالاستى. بىراق قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققاننان كەيىن كەيبىرى وزدەرىن دالادا جالعىز قالعانداي سەزىنەدى. ارالاساتىن, سىرلاساتىن ورتا ىزدەيدى, – دەيدى «بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى» كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمەسىنىڭ ديرەكتورى مۇحتار ەركەتاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, استانا قالاسى اكىمدىگىنىڭ جانىنان اشىلعان بۇل ورتالىق قۇرمەتتى دەمالىسقا شىققان ەگدە ادامداردىڭ قوعامنان شەت قالماۋى ءۇشىن بوس ۋاقىتتارىن بەلسەندى دە ءتيىمدى وتكىزۋ ماقساتىندا قۇرىلعان. كەزىندە مەملەكەتتىك قىزمەت اتقارىپ, استانا قالاسى الماتى اۋدانىنىڭ اكىمى لاۋازىمىنا دەيىنگى ەڭبەك جولىنان وتكەن مۇحتار اعانىڭ ءوزى دە قازىر زەينەتكەر. جاسى 79-دا. ءبىز ونىڭ بۇگىنگى جۇمىس ورنىنا ارنايى بارىپ, ورتالىق قىزمەتىمەن جان-جاقتى تانىسىپ قايتتىق.
مۇحتار دۇيسەن ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, 2019 جىلدىڭ باسىندا ءوزى قاتارلاس بىرنەشە ادام بىرىگىپ, ەلوردالىق زەينەتكەرلەر قۇرمەتتى دەمالىسىن قالاي وتكىزىپ جاتقانىن ءبىلۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ جۇرگىزىپتى. ولاردىڭ ۇيلەرىنە ارنايى باس سۇعىپ, اڭگىمەلەسىپ, جاعدايلارىن سۇراپ بىلگەن. «بايقاعانىمىز, ەگدە جاستاعى قاريالاردىڭ كوبى ءبىزدى قۇشاقتاپ جىبەرگىسى كەلمەي, قاستارىندا وتىرىپ اڭگىمەلەسۋدى, ەل ىشىندەگى جاڭالىقتارمەن ءبولىسۋدى ءوتىنىپ جاتتى. بۇل قىستىگۇنى بولاتىن. ول ۋاقىتتا زەينەتتەگى ادامداردىڭ كوبى كوشەگە كوپ شىعا دا المايدى. ۇيدە عانا وتىرادى. ءبىز سوندا ولاردىڭ كەيبىرى جالعىزدىققا تاپ بولاتىنىن, ءتىپتى قاراۋسىز قالاتىنىن ءتۇسىنىپ, بوس ۋاقىتتارىن بىرگە وتكىزۋلەرىنە مۇمكىندىك بەرەتىن ورتالىق اشۋ قاجەت دەگەن ويعا توقتادىق. ەڭ العاشقىدا مەملەكەت تاراپىنان قاراجات بولىنبەسە دە, ءوز قارجىمىزدى سالىپ, مەتسەناتتاردى تارتىپ, سول جىلى استانادان وسى ورتالىقتى اشقان ەدىك», دەيدى ول.
العاشقى جىلى مۇندا مىڭ جارىمداي زەينەتكەر كەلىپ, ءوزارا ارالاس-قۇرالاس بولىپ, بوس ۋاقىتتارىن بەلسەندى وتكىزۋگە داعدىلانا باستايدى. الايدا 2020 جىلدىڭ باسىندا پاندەميا كۇشىنە ەنىپ, 60 جاستان اسقان ادامداردىڭ كوشەگە شىعۋىنا تىيىم سالىنعانى بەلگىلى. سوندا ورتالىق ادامدارى بىرنەشە زەينەتكەردىڭ باسىن قوسىپ, كومپيۋتەر مەن ينتەرنەتتى پايدالانۋدى ۇيرەتۋ كۋرسىن ۇيىمداستىرادى. «قاراپ وتىرساق, ەگدە جاستاعىلاردىڭ كوبى كومپيۋتەر ءتىلىن بىلمەيدى. پاندەميا ۋاقىتىندا زەينەتاقى الۋ, ءۇيدىڭ كوممۋنالدىق شىعىندارىن تولەۋ, بانك كارتاسىن اشتىرۋ سەكىلدى قىزمەتتەردىڭ ءبارىن ونلاين جاساۋدىڭ جولدارىن ۇيرەتتىك. كەيبىرىنىڭ بالالارى مەن نەمەرەلەرى باسقا قالادا نەمەسە شەتەلدە وقىپ جاتىر. بەينەبايلانىس ارقىلى سولارمەن سويلەسۋدىڭ قىر-سىرىنا باۋلىدىق. بۇل جۇمىسىمىز ناتيجەلى بولدى», دەيدى مۇحتار دۇيسەن ۇلى.
كوروناۆيرۋس كەسەلىنىڭ بەتى قايتىپ, جەر اياعى كەڭىگەننەن كەيىن «بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى» جۇمىسىن قايتادان وففلاين رەجىمدە جالعاستىرىپ, كۇنىنە بۇل جەرگە 200-300 ادامعا دەيىن كەلەتىن بولىپتى. «الدىمىزدا العاشقىدا زەينەتكەرلەردىڭ بوس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى وتكىزۋى ءۇشىن نە ىستەيمىز دەگەن سۇراق تۇردى. سودان ولارمەن سويلەسىپ كورسەك, كوپشىلىگىن دەنساۋلىق جاعدايى مازالايدى ەكەن. ونىڭ ىشىندە التسگەيمەر, ياعني ۇمىتشاقتىق, پاركينسون, ياعني قولدىڭ دىرىلدەۋى, اياق بۋىندارى مەن بەل اۋرۋلارى كوبىرەك تاراعان. جارتىسىنان كوبىنىڭ قان قىسىمى جوعارى. ءبىز نەگىزگى 5-6 باعىتتى انىقتاپ, ول ادامدار ءۇشىن ءتۇرلى توپتار اشتىق. مىسالى, وڭالتۋ گيمناستيكاسى, وتانداسىمىز اباي بايماعامبەتوۆ ويلاپ تاپقان «ايكۋنە» گيمناستيكاسى, يوگا, ۇستەل تەننيسى, شاحمات, توعىزقۇمالاق ۇيىرمەلەرىن اشتىق. بۇلاردىڭ ءبارى ءبىز انىقتاعان دەرتتەردەن ايىعۋعا كومەكتەسەتىن پايدالى جاتتىعۋلار», دەيدى مۇحتار دۇيسەن ۇلى.
وسىلايشا, ورتالىقتىڭ جۇمىسى جاندانا تۇسەدى. بۇل جۇمىستاردىڭ ءبارىن مۇحتار ەركەتاەۆ باستاعان بەلسەندىلەر توبى ءوز كۇشتەرىمەن, ەشقانداي جالاقىسىز اتقارادى. زەينەتكەرلەردەن دە اقى الىنبايدى. بارلىق ۇيىرمە تەگىن. دەنساۋلىقتى جاقسارتۋعا مۇمكىندىگى بار, سونىمەن قاتار ءوزارا شۇيىركەلەسىپ, بوس ۋاقىتىن كوپپەن بىرگە وتكىزۋگە بولاتىن ورتالىق اشىلعانىن ەستىپ, ات باسىن بۇرعان زەينەتكەرلەر قاراسى دا قالىڭداي بەرەدى. كەيىن كەلە حور قۇرىلىپ, ۆوكال, دومبىرا ۇيىرمەلەرى دە ىسكە قوسىلادى.
بىراق مۇنىڭ ءبارى قوماقتى قاراجاتتى تالاپ ەتەتىنى ءسوزسىز. جاتتىعۋ قۇرال-جابدىقتارىن, مۋزىكالىق اسپاپتار سەكىلدى كەرەك-جاراقتى الۋ كەرەك, قارتتارعا ساباق وتكىزەتىن مامانداردىڭ جالاقىسى بار. سودان قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتتارىن شاقىرىپ, ورتالىق جۇمىسىن تانىستىرادى. 2021 جىلى قارتتار كۇنىندە دەپۋتاتتاردىڭ ارالاسۋىمەن قالا اكىمى دە مۇندا ات باسىن بۇرىپ, اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستاردى كورگەن سوڭ, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ كەرەك دەپ شەشىم قابىلدايدى. وسىلايشا, سول جىلى جەلتوقسان ايىندا قاۋلى شىعىپ, 2022 جىلدان باستاپ ورتالىققا قاراجات بولىنە باستاپتى.
«بىزگە كەلەتىن زەينەتكەرلەر سانى كوبەيگەندىكتەن جانە الىس جەرگە بارا المايمىز دەگەن سوڭ 2022 جىلى استانانىڭ 4 اۋدانىنان فيليالدارىمىزدى اشتىق. قازىر ەلوردانىڭ جاڭادان قۇرىلعان نۇرا اۋدانىنان بەسىنشى فيليالىمىز اشىلىپ جاتىر. اكىمدىك تاراپىنان بولىنگەن قاراجاتقا بارلىق كەرەك-جاراعىمىزدى الدىق. بۇگىندە ورتالىققا كۇنىنە 2,5 مىڭنان اسا زەينەتكەر كەلىپ, تاڭەرتەڭنەن كەشكە دەيىن ادام قاراسى ۇزىلمەيدى. جالپى, ءبىز جۇمىستى باستاعالى ەكى جىلدىڭ ىشىندە 19,8 مىڭ زەينەتكەر تىركەلىپتى. ورتالىقتا دارىگەرلەر, پسيحولوگتەر, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر بار. 38 جاتتىقتىرۋشى ەڭبەك ەتەدى. زەينەتكەرلەرگە 20 ءتۇرلى قىزمەت كورسەتەمىز», دەيدى مۇحتار دۇيسەن ۇلى.
مۇندا جاتتىعۋ زالى, كومپيۋتەرلىك سىنىپ, ۆوكال, شىعارماشىلىق شەبەرلىكپەن اينالىسۋعا ارنالعان بولمە جابدىقتالعان. بۇعان قوسا, مادەني ءىس-شارالار (پوەزيا كەشتەرى, كىتاپتاردىڭ تۇساۋكەسەرلەرى جانە ت.ب.) تۇراقتى تۇردە ءوتىپ تۇرادى. مەملەكەتتىك جانە اعىلشىن ءتىلى كۋرستارى بەلسەندى تۇردە جۇمىس ىستەيدى. كومپيۋتەرلىك ساۋاتتىلىقتى وقىتۋ كۋرستارى, ەموتسيالىق ءتۇسىرۋ بولمەسى (سەنسورلىق بولمە), فيزيولوگيالىق رەلاكساتسيا كابينەتى (ەلەكترلى ماسساج كرەسلولارى, اياققا, بالتىر بۇلشىقەتتەرىنە جانە تىزەگە ارنالعان ماسساجەرلەر) ۇيىمداستىرىلعان. رەلاكساتسيا بولمەسىندە كۇيزەلىس پەن شارشاۋدى جەڭىلدەتۋگە ارنالعان مۋزىكا مەن بەينەكورسەتىلىمدەر قويىلادى ەكەن.
«بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى» اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان تاعى ءبىر قىزمەت باعىتى – كلۋب جۇمىستارى. قازىرگى تاڭدا «اتادان بالاعا امانات», «ينتەللەكتۋالدى ويىندار», «پوەزيا كلۋبى», «Super Velo Star», «ەگدە جاستاعى كيىم ۇلگىلەرىن كورسەتۋ», «كوگالداندىرۋ», «كاراوكە», «كۇمىس ەرىكتى», «حور جانە ۆوكال» سەكىلدى 15 كلۋب جۇمىس ىستەپ جاتىر. سونىمەن قاتار زەينەتكەرلەردى قالانىڭ كورىكتى جەرلەرىن ارالاتۋ ەكسكۋرسياسىنا, تەاتر قويىلىمدارىنا اپارىپ تۇرادى.
«قىزمەت الۋشىلاردىڭ 70-80 پايىزى ەڭ الدىمەن دەنساۋلىعىن جاقسارتۋ ءۇشىن كەلەدى. تاڭعى گيمناستيكا, يوگا سەكىلدى جاتتىعۋلارعا ماشىقتاندىرىپ, ءوز-ءوزىن جاقسى سەزىنەتىن كەزگە جەتكەندە ولاردىڭ بەلسەندىلەرىن كلۋب جۇمىستارىنا تارتامىز. بۇل دا ولار ءۇشىن ۋاقىتتارىن بەلسەندى, پايدالى وتكىزۋدىڭ ءبىر مۇمكىندىگى», دەيدى ديرەكتور. 2023 جىلى مۇندا 106 ادام قازاق ءتىلى كۋرستارىندا جانە 347 قىزمەت الۋشى اعىلشىن ءتىلى كۋرستارىندا وقۋدى اياقتاعان. سونداي-اق زەينەتكەرلەردىڭ وتىنىشىمەن ەرىكتىلەر اراب ءتىلى ساباعىن وتكىزەدى. بۇعان قوسا, ءتۇرلى تاقىرىپتا دوڭگەلەك ۇستەل, كەزدەسۋ, ناسيحات جۇمىسى جۇرگىزىلىپ تۇرادى.
بەلگىلى ءتىل مامانى, جازۋشى, 68 جاستاعى مارجان بەكتۇرسىنقىزى وسى ورتالىققا ەڭ العاش ۆولونتەر رەتىندە مەملەكەتتىك ءتىلدى بىلمەيتىن زەينەتكەرلەردى وقىتۋ ماقساتىندا كەلگەن. كەيىن وسىندا جۇمىسقا ورنالاسىپ, قازىر ورتالىقتىڭ بايقوڭىر اۋداندىق فيليالىندا قازاق ءتىلى ۇيىرمەسىندە ساباق بەرەدى.
– ورتالىقتىڭ زەينەتكەرلەر ءۇشىن پايداسى ۇشان-تەڭىز. ولار بۇرىن قىزمەتتە بولىپ, كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ بەلگىلى ءبىر قابىلەتتەرىن دامىتۋعا ۋاقىتتارى بولماعان. مىنە زەينەتكە شىققان سوڭ, وسىندا كەلىپ قالاعان ىسىمەن اينالىسىپ جاتىر. مەن ءوزىم قازاق جانە ورىس توپتارىنا مەملەكەتتىك تىلدەن ساباق بەرىپ كەلەمىن. ءتۇرلى ەتنوس وكىلى قازاق ءتىلىن ۇيرەنىپ جاتىر. ودان بولەك مەكتەپتەرگە, بالاباقشالارعا بارىپ, كەزدەسۋلەر وتكىزەمىز. جاستارعا, جاس مۇعالىمدەر مەن اتا-انالارعا سالت-ءداستۇر سىرلارىن ۇيرەتەمىز. ماسەلەن, جۋىردا ناۋرىزناما ونكۇندىگىن مەكتەپتەردەگى كەزدەسۋلەرگە ارنادىق. سونىمەن بىرگە ورتالىقتا ايدىڭ باسىندا جانە سوڭىندا «مەن كىتاپ وقيمىن», «مەملەكەتتىك ءتىل – مەنىڭ ءتىلىم» اتتى اكتسيالار وتەدى, – دەيدى ول.
ورتالىق ديرەكتورى مۇحتار ەركەتاەۆتىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتى قۇرۋداعى ەڭ باستى ماقسات – قاريالاردىڭ ءوز بالالارىنا, قوعامعا ماسىل بولۋىنىڭ الدىن الۋ. قازىرگى زامان بۇرىنعى كەڭەستىك كەزەڭنەن باسقاشا. ينتەرنەت پەن ۇيالى بايلانىس زامانىندا تۋىستار اراسىنداعى قاتىناس تا بۇرىنعىداي ءجيى ەمەس. جۇمىسباستى ادامدار جالعىز تۇراتىن اتا-انالارىنا بارۋدى دا سيرەتىپ العانى راس. سوندايدا جاسى ۇلعايعان قاريالار جالعىزسىراپ, «مەنى ىزدەمەيسىڭدەر, ۇمىتىپ كەتتىڭدەر» دەپ بالا-شاعاسىنا وكپەسىن ايتىپ جاتادى. «ادام ۇلكەيگەن سايىن بالا سياقتى بولادى عوي. ءبىز زەينەت جاسىنداعى زامانداستارىمىزدى وسى ورتالىققا شاقىرامىز. مۇندا ءبارى تەگىن. وسى جەردەن وزىڭىزگە دوس, پىكىرلەس, سىرلاس تابىڭىزدار. ادام ءوزىن قوعامنان شەت قالعانداي سەزىنبەۋى ءۇشىن بەلسەندى ءومىر ءسۇرۋ كەرەك. جۋىردا ءبىز «قازاقتەلەكوممەن» بىرلەسىپ ايىنا ءبىر مارتە تەلەكوپىر ۇيىمداستىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وندا زەينەتكەرلەردىڭ باسقا قالادا نەمەسە شەتەلدە تۇراتىن تۋىستارىمەن, دوستارىمەن ەمىن-ەركىن سويلەسۋىنە جاعداي جاسالادى. قازىر بۇل جۇمىس پىسىقتالۋ ۇستىندە», دەيدى ورتالىق ديرەكتورى.
ماماندار جاقسى وي, سەرگەك قيمىل, بەلسەندى ءومىر ءسۇرۋ ادامنىڭ ءومىرىن ۇزارتاتىنىن ايتادى. ول جالعىزدىقتان, كۇيزەلىستەن قۇتقارادى. «بەلسەندى ۇزاق ءومىر ءسۇرۋ ورتالىعى» دا وسىنداي پايدالى نيەتتەن تۋعان باستاما.
