فوتو: parlam.kz
مەملەكەت باسشىسى 2023 جىلعى جولداۋىندا: «مەملەكەت وتاندىق وندىرۋشىلەردى قورعاۋعا مىندەتتى. بۇل ءبىزدىڭ ەكونوميكامىزدى سىرتقى الەمنەن جابۋدىڭ بەلگىسى ەمەس: بىراق ۇلتتىق كاسىپتىڭ مۇددەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ول اشىق بولىپ قالۋى كەرەك», دەگەن سوزىمەن ساۋالىن باستاعان دەپۋتات ەكونوميكانىڭ نەگىزگى بولىگى بولاتىن جەڭىل ونەركاسىپتى ءالى كۇنگە يمپورت باسىپ تۇرعانىن, توقىما-تىگىن سالاسىندا كوبەيۋ بولماي, ال, بارىنىڭ ءوزى اياعىنا نىق تۇرا الماعاندىعىن, بۇعان مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ جەتكىلىكسىزدىگى جانە سالىقتىڭ جوعارى جۇكتەمەسى سەبەپ ەكەندىگىن ايتتى.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا وندىرىستەردى قۇرۋ قارقىنى تومەن, ال جۇمىس ىستەپ تۇرعان وندىرىستەر ءوسىپ جاتقان جوق. مىسالى, 2024 جىلعى ەسەپ بويىنشا ەلىمىزدە توقىلعان جانە تريكوتاج ش ۇلىق بۇيىمدارىن وندىرۋمەن اينالىساتىن زاڭدى تۇلعالاردىڭ سانى 24-ءتى قۇرايدى. ونىڭ ىشىندە ءبىر عانا كاسىپورىن ورتا بيزنەس بولسا, ال قالعان 95,8%-ى شاعىن بيزنەستىڭ قاتارىندا تۇر.
«ش ۇلىق تۇرلەرىنىڭ 80 پايىزى شەتەلدەن اكەلىنەدى. يمپورتتىق تاۋارلار وتە ارزان باعادا بولعاندىقتان, جوعارى سۇرانىسقا يە. سول سەبەپتى وتاندىق وندىرۋشىلەر يمپورتتىق ونىمدەرمەن باسەكەگە تۇسە المايدى. يمپورتتىق ءونىمنىڭ باسىم بولىگى تومەن باجدارمەن اكەلىنەدى. بۇعان قازاق-قىتاي شەكاراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە كونتراباندالىق سيپاتتاعى قۇقىق بۇزۋشىلىقتار دا ىقپال ەتەدى. بۇدان باسقا, وتاندىق كاسىپورىندار ساپالى شيكىزاتقا, سونداي-اق قازاقستاندا وندىرىلمەيتىن شيكىزاتقا مۇقتاج جانە ىشكى نارىققا جەتكىزىلەتىن ءونىمنىڭ قۇنىنا 12% كولەمىندە سالىق تولەيدى. مۇنىڭ ءبارى وتاندىق ءونىمنىڭ تۇپكىلىكتى باعاسىنىڭ قىمباتقا تۇسۋىنە اكەپ سوعادى. سونداي-اق ەلىمىزدە وندىرىلگەن ءونىم كولەمىن مەملەكەتتىك سۋبسيديالاۋ كوزدەلمەگەن», دەدى دەپۋتات.
دەپۋتاتتىڭ سوزىنشە, پرەزيدەنت ەكسپورتتى ۇلعايتۋعا ەرەكشە ءمان بەرەدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتكە وتاندىق ءوندىرىس تاۋارلارىن جانە ونىڭ شەتەلگە يمپورتتالۋىن ىلگەرىلەتۋ ءۇشىن ءتيىستى شارالار قابىلداۋدى تاپسىردى. وكىنىشكە قاراي, مۇنداي ماڭىزدى سالادا جۇمىس دۇرىس جۇرگىزىلمەي جاتىر.
ء«بىزدىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن نەگىزگى ەكسپورتتىق نارىق رەسەي بولىپ تۇر. وندا جىل سايىن 9,7 ملن دوللارعا ءونىم جەتكىزىلەدى, بۇل بارلىق ەكسپورتتىڭ 98%-ىن قۇرايدى. وتكەن جىلى باسقا ەلدەرگە 9,9 ملن اقش دوللارىنا وتاندىق كاسىپورىنداردان 490,9 توننا ش ۇلىق تۇرلەرى ەكسپورتتالدى. بۇل وتە تومەن كورسەتكىش. قىتايدا قىزمەت كورسەتۋگە نەمەسە تاۋارلاردى ساتۋعا بايلانىستى شاعىن سالىق تولەۋشىلەر ءۇشىن ققس ستاۆكاسى 1% قۇرايدى. ەگەر كومپانيانىڭ اينالىمى توقسانىنا 300 000 يۋاننان اسپاسا, وندا ققس مولشەرلەمەسى 0% قۇرايدى. وسى كرەديتتىك مولشەرلەمەلەر اينالىم قاراجاتى مەن ينۆەستيتسيالاردى تولىقتىرۋعا قولدانىلادى. قىتاي 15 جىل بۇرىن ءوندىرىس اعىنىن ارتتىرۋ جانە باسەكەگە قابىلەتتىلىكتى جاقسارتۋ ءۇشىن 1.2% نەسيە مولشەرلەمەسىن ءبولدى. ال بىزدە جوعارىدا اتالعان وزەكتى ماسەلەلەر وتاندىق تاۋارلاردىڭ ىشكى نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋدا نەگىزگى كەدەرگىلەردىڭ ءبىرى», دەدى ق.بالابيەۆ.
دەپۋتاتىڭ پىكىرىنشە, ەكونوميكانىڭ باستى تىرەگى - ونەركاسىپ. ەگەر ءبىز باسەكەلەستىكتى ارتتىرماساق, كەز-كەلگەن كاسىپتىڭ قارقىندى وركەندەۋى وڭاي بولمايدى. سوندىقتان ۇكىمەت جەڭىل ونەركاسىپتىڭ دامۋ جولىنداعى توسقاۋىلداردى جويۋ جانە وعان جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ ارقىلى يمپورتتى الماستىرۋ, سونداي-اق, وعان تاۋەلدىلىكتى ازايتۋ جولدارىن قاراستىرۋى قاجەت. سوندا عانا مەملەكەت باسشىسىنىڭ بۇل باعىتتاعى تاپسىرماسى ورىندالادى.
«ۇلتتىق بيزنەستى قولداۋ جانە قورعاۋ, ش ۇلىق تۇرلەرىنىڭ وتاندىق ءوندىرىسىن دامىتۋ جانە ونىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا ولاردى ىشكى نارىقتا الىناتىن 12% قوسىلعان قۇن سالىعىنان بوساتۋدى; وندىرۋشىلەرگە شىعارىلاتىن ءونىمنىڭ سالماقتىق كولەمىنە قاراي مەملەكەتتىك سۋبسيديالار ءبولۋدى; وسى سالادا ورتا كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ ماقساتىندا 3%- دان اسپايتىن جەڭىلدىكتى نەسيەلەر بەرۋ بويىنشا مەملەكەتتىك شارالار قابىلداۋدى; وتاندىق ونەركاسىپتىڭ دامۋى مەن وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەتىن قازاقستان-قىتاي شەكاراسىنداعى ەكونوميكالىق جانە كونتراباندالىق قىلمىستاردى جويۋعا جانە كەدەن قىزمەتىنىڭ ءمىنسىز جانە اشىق قىزمەتىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان قاجەتتى ءىس-شارالاردى جۇرگىزۋدى تاپسىرۋدى; ءبىزدىڭ وتاندىق كاسىپورىندار وندىرۋگە دايىن جەڭىل ونەركاسىپ ونىمدەرىنىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنىڭ يمپورتىنا باج سالىعىن ۇلعايتۋدى سۇرايمىن», دەپ قورىتىندىلادى قايرات بالابيەۆ.
