جاڭا ورتالىق ورتالىق ازيا وڭىرىندەگى كليماتتىڭ وزگەرۋى سالدارىنان بولعان سۋ تاپشىلىعى, قۇرعاقشىلىق, جەردىڭ قۇنارسىزدانۋى سياقتى ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە مونيتورينگ جۇرگىزەدى. قاشىقتان باقىلاۋ ارقىلى ايماقتاعى تابيعي قاۋىپ-قاتەردى الدىن الا ەسكەرتىپ, ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتى دامۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان, قىتاي جانە ورتالىق ازيا ءۇشىن جوعارى دەڭگەيدەگى حالىقارالىق رەسۋرستىق جانە ەكولوگيالىق پلاتفورما قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. قازۇۋ-دىڭ گەوگرافيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ فاكۋلتەتىندە ورنالاسقان زەرتحانا عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ورنى عانا ەمەس, ورتالىق ازياداعى قورشاعان ورتانى تۇراقتى دامىتۋدىڭ باستى حابىنا اينالماق.
سالتاناتتى ءىس-شاراعا قحر شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانى قكپ پارتيا كوميتەتى حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى, شۇاا حالىق ۇكىمەتىنىڭ توراعاسى ەركين تۋنياز, عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى تالعات ەشەنقۇلوۆ, ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ باسقارما توراعاسى-رەكتور جانسەيىت تۇيمەباەۆ, قىتاي عىلىم اكادەمياسى شىڭجاڭ ەكولوگيا جانە گەوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى چجان يۋانمين, شىڭجاڭ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرەزيدەنتى ياو تسيان, شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋدانىنىڭ حالىق ۇكىمەتى حاتشىلىعىنىڭ باسشىسى چجوۋ سيۋيۋن, قازۇۋ عالىمدارى مەن وقىتۋشىلارى, ستۋدەنتتەر قاتىستى.
ءىس-شارادا شىڭجاڭ-ۇيعىر اۆتونوميالىق اۋداندىق كوميتەتىنىڭ گۋبەرناتورى ەركىن تۋنياز جاڭادان اشىلعان زەرتحانا عىلىم بويىنشا قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى بايلانىستىڭ جارقىن كورىنىسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«بۇگىنگى قازۇۋ بازاسىندا قۇرىلعان ورتالىق ەكى مەملەكەتتىڭ قارىم-قاتىناسىنىڭ كۇن ساناپ ارتىپ كەلە جاتقانىنىڭ ايقىن دالەلى. قازاقستان مەن قحر اراسىنداعى ءوزارا ىنتىماقتاستىق پەن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك ءارتۇرلى ساياسي تەندەنتسيالارعا ەمەس, بەرىك نەگىزگە قۇرىلعان. قازاقستان مەن قىتاي – جاقىن كورشى, سەنىمدى دوس جانە ستراتەگيالىق ارىپتەس. الداعى ۋاقىتتا دوستىق بايلانىستى ودان ءارى جاندانداندىرۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىستار اتقارىلادى دەپ سانايمىن», دەدى ەركين تۋنياز.
اشىلۋ سالتاناتىندا تالعات ەشەنقۇلوۆ قر عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ قۇتتىقتاۋىن جەتكىزدى. «قازاقستان مەن قىتاي اراسىنداعى عىلىم مەن جوعارى ءبىلىم سالاسىندا كوپجىلدىق جانە جەمىستى ىنتىماقتاستىق جولعا قويىلعان. مينيسترلىك سوڭعى ەكى جىلدا جەتەكشى جوعارى وقۋ ورىندارىمەن, سونىڭ ىشىندە قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرىمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى قۇرۋ بويىنشا بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى. التى مىڭنان استام حالىقارالىق كەلىسىمشارتتىڭ 249-ى قىتاي جوو-لارىمەن جاسالعان. وسى كەلىسىمدەر اياسىندا قوسديپلومدى ءبىلىم بەرۋ, بىرىككەن ورتالىق قۇرۋ, اكادەميالىق ۇتقىرلىقتى دامىتۋ سىندى جوبالار قولعا الىندى. سونىڭ باسىم كوپشىلىگى وسى ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ بازاسىندا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر», دەدى ۆيتسە-مينيستر.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ رەستورى جانسەيىت تۇيمەباەۆ «پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ءى ورتالىق ازيا – قىتاي سامميتىندە سويلەگەن سوزىندە بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ دەرەگىنەن مىسال كەلتىردى. دۇنيەجۇزىندە 2050 جىلعا قاراي 5 ميللياردتان استام ادام اۋىزسۋعا مۇقتاج بولۋى مۇمكىن. مەملەكەت باسشىسى: «كليماتتىڭ وزگەرۋىنە بايلانىستى ءبىزدىڭ ايماقتىڭ باستى سۋ كوزى سانالاتىن مۇزدىقتار دا كۇرت ازايىپ بارادى. وسى جاعداي ورتالىق ازيانىڭ ازىق-ت ۇلىك, ەنەرگەتيكا جانە ەكولوگيا قاۋىپسىزدىگىنە ەداۋىر قاتەر توندىرەدى. سوندىقتان بىرلەسىپ شۇعىل شارالار قابىلداۋىمىز قاجەت», دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن. سونداي-اق سۋ رەسۋرستارىن ءوزارا كەلىسىپ, ۇتىمدى پايدالانۋ, ء تيىمدى تسيفرلىق تاسىلدەردى قولدانۋ, سۋ شارۋاشىلىعى سالاسىنا جاڭا تەحنولوگيا ەنگىزۋ بويىنشا ۇسىنىستار جاسادى. سوندىقتان ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – تابيعات رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ مەن قورشاعان ورتانى زەرتتەۋ سالاسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ», دەپ اتاپ ءوتتى.
ءىس-شارا سوڭىندا قازۇۋ باسشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ پەن قىتاي عىلىم اكادەمياسى شىڭجاڭ ەكولوگيا جانە گەوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى چجان يۋانمين ورتاق عىلىمي زەرتحانانى ىسكە قوسۋ كەلىسىمشارتىنا قول قويدى.
ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ تاراپىنان جاڭا عىلىمي زەرتحاناعا بولىنگەن 500 شارشى مەتر اۋماق جوندەۋدەن وتسە, قىتاي تاراپىنان 55 ملن تەڭگەگە زەرتحانا جابدىقتارى ورناتىلدى.
الماتى
