جالپى, قاي كەزدە دە جاڭا يپوتەكالىق باعدارلاما باسپانا نارىعىنداعى باعاعا اسەر ەتەدى. سەبەبى سۇرانىس ارتادى. وسىدان بىرنەشە جىل بۇرىن «باقىتتى وتباسى», «اسكەري باسپانا», «نۇرلى جەر», «باسپانا حيت», «7-20-25» سياقتى بىرنەشە يپوتەكالىق باعدارلاما ءبىر كەزەڭدە باستالىپ, حالىق يپوتەكاعا ءۇي تابا الماي, ابدىراپ قالدى. Krisha.kz سايتىنا كىرسەڭ ءۇي تولىپ تۇر, ال تەلەفون شالساڭ «ول پاتەر ساتىلىپ كەتتى, مەن سىزگە باسقا ۇسىنىس ايتايىن», دەيدى. سوندا سايتتا تۇرعاندار بوس جارناما عانا ەكەن. ۇسىنىس سۇرانىس قاجەتىن وتەي الماي جاتتى.
«وتاۋ» باعدارلاماسىنىڭ شارتى بويىنشا الماتى, استانا, شىمكەنت قالالارى بويىنشا تەك ءبىرىنشى نارىقتاعى, 30 ملن تەڭگەگە دەيىنگى ءۇيدى الۋعا بولادى. مەنىڭشە, نارىقتا مۇنداي باعاداعى ەكسپلۋاتاتسياعا بەرىلگەن جاڭا پاتەر تاپشى بولادى. ال ۇلەسكەردىڭ اقشاسىن تارتۋعا رۇقساتى بار قۇرىلىس سالۋشىلارى از. قازاقستاندا مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالاردىڭ كوبى قۇرىلىس كومپانيالارىن قولداۋعا باعىتتالعان. بىراق قالاي بولعاندا دا ىڭعايلى يپوتەكالىق باعدارلامالار كەرەك دەپ ويلايمىن. 2018-2021 جىلدار اراسىندا جۇمىس ىستەگەن «باسپانا حيت» باعدارلاماسىنىڭ شارتتارى جەڭىل ءارى ىڭعايلى ەدى. شارتى بويىنشا, باستاپقى نارىقتان دا, قايتالاما نارىقتان دا ءۇي الۋعا مۇمكىندىك بەرىلەتىن. وسىنداي وڭتايلى يپوتەكالىق باعدارلامالار اۋاداي قاجەت.
كەي ساراپشىلار نارىققا جەڭىلدەتىلگەن باعدارلامالاردى اكەلە بەرۋ ەكونوميكاعا زيان دەگەن پىكىر ايتادى. «مەملەكەت ازاماتتارعا ارزان پايىزبەن ءۇي بەرگەنشە, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋى كەرەك, سوندا ولار وزدەرى-اق ءۇيدى ساتىپ الادى», دەيدى. بۇل – ۋتوپيا. حالىقتىڭ قارجىلىق, ماتەريالدىق ءال-اۋقاتى جەكە تابىسىمەن ءۇيدى ەمىن-ەركىن ساتىپ الاتىنداي جاعدايعا جەتكەن جوق. ال ءبىز ءدال قازىر ازاماتتاردىڭ پاتەرگە دەگەن قاجەتتىلىگىن قاناعاتتاندىرۋىمىز كەرەك. سەبەبى پاتەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگىنەن پاتەر جالداۋ باعاسى شارىقتاپ كەتتى. ەڭ دۇرىسى – العاشقى جارناسىز بەرىلەتىن يپوتەكا, سوندا حالىق پاتەر جالداۋعا جۇمساعان اقشاسىن يپوتەكانى جابۋعا جۇمسار ەدى. بۇل رەتتە بىرىككەن اراب امىرلىگىن مىسالعا كەلتىرە الامىز. وندا كوپتەگەن قۇرىلىس كومپانياسى پاتەردى ءبولىپ تولەۋ شارتىمەن بىرنەشە جىلعا بەرەدى. بىلتىر امىرلىكتىڭ بىرنەشە قۇرىلىس كومپانياسىنىڭ پاتەر نارىعىنداعى ۇسىنىسىمەن تانىسىپ قايتقان بولاتىنمىن. ەلىمىزدە دە بىرتىندەپ سول تاجىريبە ەنىپ كەلە جاتقانىن بايقادىم. بىراق بىزدە العاشقىدا پاتەر قۇنىنىڭ 50 پايىزىن تالاپ ەتەدى جانە قولدانىسقا بەرىلگەن كۇنگە دەيىن تولىق قۇنىن تولەپ ءبىتىرۋ كەرەك. ول جاقتا كىلتىن الىپ, ۇيگە كىرگەننەن كەيىن دە اسىقپاي 5-6 جىل كولەمىندە تولەۋگە بولادى. تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – پاتەرلەر تەك تازا ارلەۋمەن جانە ورناتىلعان اس-ءۇي جيھازىمەن قولدانىسقا بەرىلەدى. ال بىزدە العاشقى جارناعا ارەڭ اقشا تاۋىپ, ودان قالسا ارلەۋ جۇمىسىنا دا ءبىراز شىعىندالادى. تۇرعىندار 2-3 جىل بويى جوندەۋ جۇرگىزىپ ءبىر-ءبىرىنىڭ مازاسىن الادى. وعان دا اقشاسى تولىق جەتپەي, بانك نەسيەسىنە تاعى باس ۇرادى.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە دە تۇرعىن ءۇي جيناقتاۋشىلىق فۋنكتسياسىن بەرۋ كەرەك جانە ازامات جيناعان العاشقى جارناسىمەن كەز كەلگەن يپوتەكالىق باعدارلاما ۇسىنعان وپەراتورعا جۇگىنە الۋعا ءتيىس. بۇل رەتتە جۇيەنىڭ ءبىر-بىرىمەن ينتەگراتسيالانۋى اسا ماڭىزدى. ماسەلەن, يپوتەكا الاتىن بانككە كەلىپ ءوتىنىم بەرەسىز, ال باسقا بانكتەگى دەپوزيت العاشقى جارنا ەسەبىندە تاڭداپ تۇرعان بانككە كەلىپ تۇسەدى. ءتۇبى وسىنداي جۇيەنىڭ قاجەتتىلىگى تۋىندايتىن سياقتى. بۇل ارادا بانكتەر اراسىندا كورەالماۋشىلىق بولادى دەپ الاڭداۋعا نەگىز جوق. ويتكەنى بولاشاقتا ءار بانك ءوز جۇيەسىن قالىپتاستىرۋىن جالعاستىرا وتىرىپ, جالپى ورتاق بانكتىك كەڭىستىك شارتتارىنا بەيىمدەلۋگە ءماجبۇر بولادى. جالپى, بانكتەردە جيناقتاۋ فۋنكتسياسىن ەنگىزۋ, وڭتايلى شارتتارمەن ءتيىمدى يپوتەكا باعدارلامالارىن نارىققا شىعارۋ, شەتەلدىك قاجەت تاجىريبەنى ەنگىزۋدەن ەشقاشان ۇتىلمايمىز.
نازگۇل ساركە,
ساراپشى
