اتام قازاقتىڭ «قولى قيمىلداعاننىڭ اۋزى قيمىلدايدى» دەيتىن جالعىز اۋىز ءسوزىنىڭ استارىندا كاتەپتى قارا نارعا جۇك بولاتىن مول مازمۇن جاتىر. بۇل جايلى ءباتيما جاقسى بىلەدى. وزدەرىنىڭ كۇنكورىسى ءوز الدىنا, جارىق دۇنيەگە اكەلگەن التى بالاسىن قاتارىنان كەم قىلماي, بالاپانداي باپتاپ, ءوز قولدارى ءوز اۋىزدارىنا جەتكەنشە باعىپ-قاعىپ, جەتىلدىرۋى كەرەك. اۋىلدىق جەردە ىرىس ۇيىرىلەتىن كاسىپ مال شارۋاشىلىعى عانا. اۋىرتپالىعى باتيماعا تاڭسىق ەمەس. بۇرىن ءبىر رەت تاۋەكەلگە بەل بۋىپ ۇمتىلعاندا اۋزى كۇيگەن.
جولداسى جانات ەكەۋى بانكتەن قوماقتى نەسيە الىپ, مالساق قاۋىم ماقتاعان قازاقتىڭ اقباس سيىرىن ساتىپ العان. ەل باعىپ جاتقان سوڭ بۇلار دا العا ۇمتىلعىسى كەلگەن نيەت قوي. ايتسەدە «قىرسىققاندا قىمىران ءىريدى» دەگەندەي, سول جىلى مال ازىعى تىم قىمباتتاپ كەتتى ءارى بانكتەن العان قارىزدى دا وتەۋ كەرەك بولدى. قىمباتقا العان بار مالدى ەتكە تاپسىرىپ, قارىزدان قۇتىلۋعا تۋرا كەلگەن. كەيىن ويلاپ قاراسا, مال باعۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن ازىقتى قامدايتىن شابىندىعىڭ بولۋى شارت ەكەن. جالعىز شابىندىق ەمەس, قۇنارلى ءشوپ وسەتىن جايىلىم دا قاجەت. تەحنيكا دا وزىڭدىكى بولعانى ءجون. بۇل جولى بار جايدى كوڭىل تارازىسىنا سالىپ, سالماقتاعان. كەمشىلىكتەردى قايتالاماسا, تىعىرىقتان شىعىپ كەتۋگە بولاتىن ءتارىزدى. ەتتى مالدىڭ ءسۇتتى مالدان ايىرماشىلىعى – ەڭبەكتىڭ ناتيجەسىن ۇزاق ۋاقىت توسۋعا تۋرا كەلەتىندىگى. ال, ىسكە جاراتا بىلسە, ءسۇت – تۇراقتى تابىس كوزى. ون ويلانىپ, مىڭ تولعانىپ, اكىمدىككە ءوتىنىش تاپسىرعان.
«باستاۋ بيزنەستە» وقىپ, جوسپار ءتۇزدى. بيزنەس قاعيدالارىن كوڭىل تۇكپىرىندەگى ارمان-ماقساتىمەن ۇشتاستىردى. قولىنا تيگەن 1 ميلليون 380 مىڭ تەڭگە قارجىعا ءسۇتى بۇلاقتاي ءۇش سيىر, ءسۇت تارتاتىن سەپاراتور, توڭازىتقىش ساتىپ الدى. كوكتەمدە سيىرلارى بۇزاۋلاپ, ساۋىلا باستاعان كەزدە ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى وتەلىپ قالعانداي كوڭىلى گۇلدەپ سالا بەرگەن. ءسۇت ونىمدەرىنىڭ ءتۇر-ءتۇرىن دايىنداۋعا كىرىستى. ايران, قايماق, قۇرت, ءۇي ىرىمشىگى, قوسپا, سارى ماي ءتارىزدى ونىمدەر سۇرانىسقا يە. اۋىلدا وتىرعانىمەن, مال ۇستامايتىندار از ەمەس.
– ارينە, نەسيەنى وتەۋ وڭاي-وسپاق شارۋا ەمەس, – دەيدى كاسىپكەر ءباتيما قالىبەكوۆا, – ەڭ وزەكتى ماسەلە – مال ازىعىن دايىنداۋ. شابىندىق جەرى بولماعاننان كەيىن ىقىلىم زاماننان بەرى مال سۇمەسىمەن كۇن كورىپ وتىرعان مالساق قاۋىمنىڭ قايسى ءبىرى باعىمداعى مالدارىن ساتىپ تا جاتىر. ايتسەدە بالا-شاعانىڭ ناپاقاسى ءۇشىن ەڭبەك ەتىپ, قيىندىققا توزە ءبىلۋ كەرەك. العاشقى ءبىر-ەكى جىلدا قيىن بولاتىن شىعار, كەيىن مالدى ءوز ءتولى ەسەبىنەن كوبەيتىپ, قورلانا الساق, شىر بىتەتىنى ءسوزسىز.
كاسىپكەردىڭ پايىمداۋىنشا, شوق جۇلدىزداي شاعىن اۋىلدا سۇلۋلىق سالونىن اشۋ اقىلعا سىيمايدى. وزگە دە قىزمەت كورسەتۋ ورىندارىن اشۋ ءتيىمسىز بولار ەدى. كوكونىس ەگىپ تە كوگەرتە المايسىڭ. اركىمنىڭ باقشاسىندا گۇلدەپ تۇر. ەندىگىسى, مال ءونىمىن دايىنداۋ. جەكە كاسىپكەردىڭ تىرشىلىگىن ەستىپ قۇلاقتانعان اۋىلداستارى دۇمەپ كەلە باستاعان. اۋىل عانا ەمەس, اۋدان ورتالىعىنان دا ءوتىنىش ايتۋشىلار بارشىلىق. قالا تۇرعىندارى اۋىلعا ات ءىزىن سالسا, ءدامى ءتىل ۇيىرەتىن مامىر ايىنىڭ سارى مايىن, جاڭا تارتىلعان قايماقتى الا كەتكىلەرى كەلىپ, اڭسارلارى اۋىپ تۇرادى. قىستىڭ قامىن جازدا ويلاپ – وتىز-قىرىق كەلى مايعا دا تاپسىرىس بەرىپ جاتادى.
– كوپبالالى وتباسىنىڭ مۇقتاجى تاۋسىلعان با؟ – دەيدى كاسىپكەر, – اۋزىمىزدى اققا تيگىزىپ وتىرعان مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىنا مىڭ العىس. قوس قولتىعىمىزدان پەرىشتەدەي جەبەپ, قولداۋ كورسەتكەننەن كەيىن ءبىز دە ۇمتىلىپ جاتىرمىز. مال شارۋاشىلىعى – اتا كاسىبىمىز. ءوزىمىزدىڭ ۇيرەنگەنىمىز بار, ىلكىدەگى ۇلكەندەردىڭ ەل ەسىندە ساقتالىپ قالعان تاجىريبەسى بار, ءبارىن جيىپ-تەرىپ, كادەگە جاراتامىز.
قازىر توڭىرەكتەگى تۇرعىنداردى مال ونىمدەرىمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر. اسىرەسە نارىق باعاسىنان كوپ-كورىم ارزان ساتىلاتىن ازىق-ت ۇلىك جارمەڭكەلەرى ەلدىڭ داستارقانىن جۇدەتپەۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى. ءباتيما ءتارىزدى كاسىپكەرلەر ءوز داستارحانىنان ارتىلعان ونىمدەرىن وبلىس ورتالىعىنا دا, استاناعا دا اپارىپ ءجۇر. الدىنان جۇمىس ۇركىپ وتىراتىن كوپبالالى انانىڭ ءۇش ۇلى مەن ءۇش قىزى دا وزدەرىنە تارتىپ تۋعان. قولعانات بولۋعا جاراپ قالدى. بار شارۋانى ۇرشىقشا ءۇيىرىپ وتىرعان ءباتيما قالىبەكوۆا كۇندەردىڭ ءبىر كۇنىندە ءوز ونىمدەرىن كوزدىڭ جاۋىن الاتىنداي ەتىپ ادەمىلەپ وراپ, «اڭسار» برەندىمەن شىعارسام دەيدى. توڭىرەكتەگى مال قوراسى بوساپ قالىپ, ەكى قولىن الدىنا سىيعىزا الماي وتىرعان اعايىنعا ۇلگى.
– ءار ءىستىڭ ءوز ناتيجەسى بولۋى كەرەك قوي. ءبىز ءباتيما ءوز ءىسىن باستايمىز دەگەندە, قۋانىپ قالدىق. تابىس تابۋدىڭ وزگە دە جولدارىن ۇسىنىپ كوردىك. ايتسەدە ءوز قالاۋى مال شارۋاشىلىعى بولدى. قارا قازان, سارى بالانىڭ قامى ءۇشىن قارەكەت ەتكەنى كورگەن جاننىڭ كوزىن قۋانتىپ, كوڭىلىن دەمدەيدى, – دەيدى ۇلگى اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى رىسجان ءابجانوۆا.
اۋىلداعى اعايىننىڭ ارقايسىسى ءدال ءباتيما ءتارىزدى ءبىر ءىستى باستاپ, ناتيجەسىن كورىپ جاتسا, ماسىلدىق ماڭايىمىزدان جۇرمەس ەدى.
اقمولا وبلىسى,
ءبىرجان سال اۋدانى
