جۋىردا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەتتىك قىزمەتتەگى گەندەرلىك تەڭدىك جايىندا ايتا كەلە: «ەر ادامدار رەنجىمەسىن, ايەلدەر جۇمىسقا وتە مۇقيات, تياناقتى قارايدى», دەگەنى بەلگىلى. ارينە, اسكەري قىزمەتتە گەندەرلىك تەڭدىك تۋرالى ايتۋ قيىن شىعار, الايدا سول ورتادا ءوز جۇمىسىنا مۇقيات ءارى تياناقتى قاراپ, ەرلەردەن قالماي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن جاندار كوپ. سولاردىڭ ءبىرى – 5510 اسكەري بولىمدەگى قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمشەسىنىڭ اۋدارماشى مامانى, كىشى سەرجانت اياگۇل تۇرعىنوۆا.
ونىڭ اسكەري سالاعا قادام باسقانىنا 24 جىل بولىپتى. سولتۇستىك قازاقستان ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «قازاق فيلولوگياسى» ماماندىعى بويىنشا تامامداعان جاس مامان 2000 جىلى ءىىم-عا قاراستى بۇرىنعى ىشكى اسكەر جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىندە لينگۆيستيكا كافەدراسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل بويىنشا اعا وقىتۋشىسى بولىپ ەڭبەك جولىن باستاعان. 2007 جىلى قازىرگى ۇلتتىق ۇلان اكادەمياسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىل بولىمشەسىنە اۋدارماشى-ادىسكەر بولىپ اۋىسادى. ون جىلدان كەيىن ۇلتتىق ۇلاننىڭ 5510 اسكەري ءبولىمىنىڭ شتاب مامانى رەتىندە جۇمىسىن جالعاستىرادى. ال جوعارىدا ايتىپ وتكەن قۇجاتتامالىق قامتاماسىز ەتۋ بولىمشەسىنىڭ مامانى بولىپ ەڭبەك ەتىپ كەلە جاتقانىنا ءبىر جىلعا جۋىقتاپتى.
«مەكتەپتە ادەبي اڭگىمەلەردى, حيكايالاردى قازاق تىلىنەن ورىس تىلىنە, ورىسشادان قازاقشاعا اۋدارۋمەن اينالىساتىنمىن. سودان «اۋدارماشى قىز» اتانىپ كەتكەنىم بار. وسى داعدى مەنىڭ اۋدارماشى بولۋىما اسەر ەتتى. مەن اسكەري ينستيتۋتقا كەلگەن جىلدارى اعا بۋىن بىزگە قولۇشىن سوزىپ, اقىل-كەڭەسىن ايامادى. اتاپ ايتقاندا, ينستيتۋت باستىعىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى, پولكوۆنيك اقجۇنىس مۇسىرمان جاس ماماندارعا كوپ كومەك كورسەتتى. ءبىزدى دەمەپ, قولداۋ ءبىلدىرىپ جۇرەتىن. جوعارى وقۋ ورنىندا قىزمەت ەتكەن جىلدارى وزگە دە ارىپتەستەرىمىزدىڭ ءتالىم-تاربيەسىن الدىق. سول ۋاقىتتاردا ءبىز كۋرسانتتار جايىندا ماقالالار جازىپ, «قالقان» گازەتى مەن «بۇركىت» جۋرنالىنا جولداپ وتىراتىنبىز», دەيدى اياگۇل قۇرماشقىزى.
ايتا كەتەيىك, اياگۇلدىڭ شاڭىراعى – اسكەريلەر وتباسى. جولداسى, اعا لەيتەنانت باۋىرجان نۇرعاليەۆ – تە – وسى اسكەري ءبولىمنىڭ قىزمەتكەرى. ەرلى-زايىپتى جۇپ وتان ىسىنە جۇمىلا اتسالىسىپ كەلەدى.
«اسكەردە ەرلەرمەن قاتار ايەل ادامدار دا يىق تىرەسە قىزمەت اتقارادى. وقۋ-جاتتىعۋلارعا قاتىسىپ, دەنەشىنىقتىرۋ جاتتىعۋلارىن ورىندايمىز. اسكەردەگى ايەلدەردىڭ يىعىنا قىزمەتتىك مىندەتتەمەلەر عانا ەمەس, سونداي-اق وتباسىلىق ءومىردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە قاتار ارتىلادى. اسكەري ءتارتىپتى قاتاڭ ۇستانۋ, جارعىلىق تالاپتاردى ورىنداۋ جىنىسقا بايلانىستى بولىنبەيدى. سوندىقتان ارۋلار باتىلدىعى مەن باتىرلىعى ءۇشىن قانداي قۇرمەتكە بولسا دا لايىق», دەيدى كەيىپكەرىمىز.
راسىندا, اسكەري قىزمەت دەگەنىڭ – ەل باسىنا كۇن تۋعاندا وتانىڭدى قورعاۋعا دايىندىعىڭ. مۇنى كوبىنە ءبىز ەر ادامدارعا ارتىلاتىن مىندەت دەپ ويلايمىز. دەگەنمەن تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, وتانىن جاۋدان قورعاۋدا الدىنا جان سالماعان باتىر ايەلدەر دە از بولماعان. تۇمار حانشايىمنىڭ دۇشپانىن تىزە بۇكتىرۋ ءۇشىن قولدانعان تاكتيكالىق ءادىس-تاسىلدەرى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستاعى مەرگەن ءاليا مولداعۇلوۆا, پۋلەمەتشى مانشۇك مامەتوۆا سىندى ەرجۇرەك ساربازدارمەن قوسا جارالى جاۋىنگەرلەردىڭ جاراقاتىن تاڭىپ, دارىگەرلىك كومەگىن اياماعان مەدبيكە قىزداردىڭ ەڭبەگىن قايدا قوياسىز؟ سول سەكىلدى, بۇگىنگى اسكەري قىزمەتتە جۇرگەن ايەلدەر دە ءبىر جاعىنان ونىڭ قاتاڭ تارتىبىنە دە قايمىقپاي شىداپ, ەكىنشى جاعىنان وتباسىنىڭ دا ۇيىتقىسى بولىپ ءجۇر.
اياگۇل قۇرماشقىزىنىڭ اسكەردەگى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋعا قوسقان ۇلەسى مول. كوزگە كوپ كورىنە بەرمەيتىن بۇل جۇمىستا ولار قاعازعا عانا شۇقشيىپ وتىرمايدى, ىشكى قۇجات اينالىمىنداعى ماتىندەردىڭ قازاق تىلىندە ساۋاتتى ءارى ساپالى جازىلۋىنا جاۋاپ بەرەدى. ونىڭ قىزمەتى سونىسىمەن دە ماڭىزدى.
«اسكەري سالا تەرمينولوگياسى كەيىنگى جىلدارى جەتىلىپ كەلەدى. ويتكەنى استاناداعى مەملەكەتتىك تەرمينكوم كوميسسياسىنىڭ جۇمىسى جاندانىپ تۇر. سونىمەن قاتار اسكەري سالاداعى عالىمداردىڭ دا ۇلەسى كوبەيدى. مىسالى, قىتاي ءتىلى, تۇركى تىلدەرى جانە پارسى-اراب تىلدەرىنەن نەمەسە ورىس تىلىنەن ەنگەن سوزدەردىڭ بارلىعى زەرتتەلىپ, زەردەلەنىپ بارىپ قولدانىسقا ەنەدى. ءبىز دە وسى ىسكە شاما-شارقىمىزشا پايدامىزدى تيگىزۋگە تىرىسىپ ءجۇرمىز. اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ ساۋاتتى جازا بىلۋىنە, ويىن قاعاز بەتىنە ءتۇسىرۋ قابىلەتىنە, قۇجاتتاردى دۇرىس رەسىمدەۋىنە كوڭىل ءبولىپ, تەكسەرىپ وتىرامىز. كوپ قۇجاتتارىن تۇزەتىپ, ۇيرەتىپ جاتاتىن كەزدەرىمىز دە از ەمەس», دەيدى ول.
ونىڭ نەگىزگى قىزمەتى شتاب كەڭسەسىندە وتەدى دەگەنىمىزبەن, اسكەري قىزمەتشى رەتىندە ساپتىق, تاكتيكالىق ساباقتاردى دا قاتار الىپ جۇرۋگە تىرىسادى. سەبەبى ساپتىق, دەنەشىنىقتىرۋ, ينجەنەرلىك, مەملەكەتتىك-قۇقىقتىق دايىندىقتاردان, باسقا دا ساباقتاردان ۇزدىك باعا الۋعا بارىن سالادى. بۇعان گەنەرال بولۋدى ارماندايتىن ءاربىر سارباز ىنتالى. ءبىزدىڭ كەيىپكەرىمىزدىڭ پەداگوگتەر وتباسىنان شىققانىن ەسكەرسەك, ۇزدىك اتانۋعا كۇش-جىگەرىن جۇمسايدى.
«مەنىڭ اكەم جاعراپيا ءپانىنىڭ مۇعالىمى, جولداسىمنىڭ دا اتا-اناسى ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پانىنەن ساباق بەرگەن. ءوزىم دە ءتىل مامانى بولعاندىقتان, ادەبي شىعارمالاردى وقىعاندى جانىم سۇيەدى. مەكتەپتەگى بالالارىمدى دا وسىعان باۋلىپ, بەردىبەك سوقپاقباەۆ, ءازىلحان نۇرشايىقوۆ, دۋلات يسابەكوۆ سەكىلدى جازۋشىلاردىڭ اڭگىمەلەرى مەن روماندارىن وقىتامىن. مىسالى, مۇحتار اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومان-ەپوپەياسىن 15, 20, 30 جاستا قايتا-قايتا وقىعاننىڭ زيانى جوق. ويتكەنى ءار جاسقا ساي كوزقاراستاعى وقىرمانعا ءارتۇرلى اسەر ەتەدى», دەيدى وتان ءىسى مەن وتباسى تىرلىگىن قاتار الىپ جۇرگەن كوپبالالى انا.
ءيا, اسكەري قىزمەتتەگى ەرلى-زايىپتى بەس بالا تاربيەلەپ وتىر. ولاردىڭ ۇلكەن ۇلى – پوليتسيا قىزمەتكەرى. ادەتتە, اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ كوبى بالالارىنىڭ دا پوگون تاققان اسكەري ادام بولعانىن قالايدى. ولاردىڭ مۇنداعى ويى – ۇرپاعىنىڭ ەلدى قورعايتىن, پاتريوت بولعانىن كورۋ.
«كەيىنگى كەزدە جاستار جاعى اسكەردەن جالتارىپ جۇرگەنىن بايقايمىز. بۇل – ەلدىڭ بولاشاعى ءۇشىن قاۋىپتى ءۇردىس. ويتكەنى كەز كەلگەن ەر-ازامات ەلىمىزدى قورعاۋعا اتسالىسىپ, مەملەكەتتىڭ وركەندەۋى مەن حالىق تىنىشتىعىن ويلايتىن بولسا, وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋدەن باس تارتپاۋعا ءتيىس. بۇل قاتارعا قازاق قىزدارىن دا شاقىرار ەدىم. مىسالى, ءبىزدىڭ اسكەري ءبولىمنىڭ وزىندە قىزدار لاۋازىمدى قىزمەتتەرگە تاعايىندالىپ جاتىر», دەيدى اياگۇل تۇرعىنوۆا. ونىڭ ايتۋىنشا, اسكەردە ايەلدەردى شەتتەتۋ نەمەسە تومەندەتۋ اتىمەن جوق. كەرىسىنشە, قازاق وفيتسەرلەرى ولارعا قۇرمەتپەن قاراپ, ءار كەز ءىلتيپات بىلدىرۋدەن جالىققان ەمەس. باستىسى, ءتارتىپ پەن تاربيە بىردەي ساقتالادى. ءسوز سوڭىندا اسكەري قىزمەتشىدەن جايماشۋاق كوكتەمگى مەرەكەگە وراي لەبىز ءبىلدىرۋىن سۇرادىق.
«قارۋلى كۇشتەر قاتارىندا قىزمەت ەتەتىن اسكەري حانىمداردى حالىقارالىق مەرەكەمەن قۇتتىقتايمىن. بۇل جۇمىستا مىقتى دەنساۋلىق, تەمىردەي ءتوزىم كەرەك. ەڭ باستىسى نيەت بولسا, ءبىز المايتىن قامال جوق», دەپ ىزگى تىلەگىن جولدادى.
