مەكتەپكە بالا سىيماي جاتىر

بۇل ماسەلەنى اۋەلدە مەكتەپتەردىڭ اتا-انالارى كوتەرگەن. راس, ءبىرىنشى اۋىسىم وقۋشىلارى ساباقتان شىعىپ جاتقان ساتتە ەكىنشى اۋىسىمنىڭ بالالارى مەكتەپكە ەنتەلەي كىرىپ, ابىر دا سابىر بولادى. ونىڭ ۇستىنە, ەكىنشى اۋىسىمداعى باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا دەيىن كەشكى جەتىلەردە شىعادى. قىستىڭ كۇنى جەتى دەگەنىڭ, جەتى قاراڭعى ءتۇن. كوشە بويىنداعى جارىقتىڭ جوقتىعى مەن يەسىز ءيتتىڭ كوپتىگىن ايتپاي-اق قويدىق. ماسەلە ول دا ەمەس, ءبىلىم ساپاسىندا. اتا-انالاردىڭ كوكەيىندەگى ساۋال, سىنىپ سانى كوبەيگەن سايىن ءبىلىم ساپاسى تومەندەي بەرمەي مە؟ بۇل تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن 19 شاعىن اۋدانعا تاعى بىرنەشە مەكتەپ سالۋ قاجەت.

جۋىق ارادا اتالعان اۋداندا «جايلى مەكتەپ» جوباسى اياسىندا ەكى مەكتەپتىڭ قۇرىلىسى باستالاتىن كورىنەدى. الايدا قالا ىشىندەگى بىرقاتار مەكتەپتە بالا سانى ازايىپ, ءتۇس اۋا كابينەتتەر بوس قالىپ جاتقان جوق پا؟ ءسوزىمىز دالەلدى بولۋى ءۇشىن, وسكەمەندەگى لەۆ گۋميلەۆ اتىنداعى №38 مەكتەپكە ءتۇس اۋا بارىپ كوردىك. قۇلاققا ۇرعان تاناداي تى­نىشتىق. سىيىمدىلىعى 1005 ورىن­دىق مەكتەپتە 1 261 بالا ءبىر-اق اۋىسىمدا وقيدى. ال بۇل ۋاقىتتا جوعا­رىدا اتالعان №46, №48 سىندى قازاق مەك­تەپتەرىندەگى تىرشىلىك قۇج-قۇج قاي­ناپ جاتادى. باستاۋىش سىنىپتاردا دەنە شىنىقتىرۋ ءپانى بىردە سپورت زالدا وتسە, ەندى بىردە دالىزدە وتەدى. زاڭ دەمەكشى, بۇل قانشالىقتى زاڭدى؟ سپورت زالدا وتكەن جاعدايدا, ءبىر مەزەتتە جوق دەگەندە ەكى سىنىپقا قاتار وتەدى. بۇل دا مەكتەپ باعدارلاماسىنا ساي ەمەس سياقتى. قالاي دەسەك تە, وقۋشى سىيمايدى دەپ, تەڭ جارتىسىن قالا ىشىندەگى بوس مەكتەپتەرگە جونەلتىپ جىبەرۋ تاعى زاڭعا ساي ەمەس. ول تۋرالى زەينەتكەر ۇستاز, ء«بىلىم بەرۋ ءىسىنىڭ ۇزدىگى», «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ورالحان تىلەۋكەنوۆ پىكىر بىلدىرگەن.

– زاڭعا سالساق, ءار بالا تاڭداعان مەكتەبىندە وقۋى كەرەك. ال مەكتەپتەرگە بالا سىيماي جاتسا, سول اۋدانعا جاڭا مەكتەپ سالىنسىن. پرەزيدەنت «جايلى مەكتەپكە» كوپ كوڭىل ءبولىپ جاتىر. جايلى دەگەنىمىز, بالانىڭ الاڭسىز ءبىلىم الۋىنا جان-جاقتى جاسالعان مەكتەپ بولۋعا ءتيىس. شۇكىر, قازاق ۇلتىنىڭ ۇلەس سالماعى ارتىپ جاتقانى قۋانتادى. بۇرىن قازاق مەكتەپتەرى ساناۋلى عانا ەدى. كەيىن اۋىل-اۋىلداعى اعايىن قالاعا جىلىستادى. قازاق سىنىپتارىنا سۇرانىس ارتتى, بارا-بارا تازا قازاق مەكتەپتەرى اشىلدى. قازىر جاعداي جاقسى. ءبىر عانا جىبەك ماتالار كومبيناتى شاعىن اۋدانىندا بەس قازاق مەكتەبى بار. سونىڭ وزىنە بالا سىيماي جاتىر. زامان تىنىش بولسىن! ءالى دە كوبەيەمىز. ال بوساپ جاتقان مەكتەپتەرگە سول ماڭايداعى وقۋشىلاردى ورنالاستىرا بەرەيىك. ورىس مەكتەبى بولسا, قازاق سىنىپتارىن اشىپ, ارالاس مەكتەپكە اينالدىرايىق. ول پراكتيكادا بار. بىلەمىن, ارالاس مەكتەپكە قاتىستى ءار ءتۇرلى پىكىر ايتىلادى. بىراق امالىمىز جوق. جالپى, ارالاس مەكتەپتەردە قازاق ءتىلدى وقۋشىلار ءۇشىن ەركىندىك بولمايدى. ءوز ورتاسىنىڭ قالىپتاسۋىنا كەدەرگىلەر كەزدەسەدى. قالاي دەسەك تە, ورىس تىلىنە باسىمدىق بەرىلىپ تۇرادى. ونى قويىپ, ءوزىمىز ورىس ءتىلدى ورتادا «ويىمىزدى جەتكىزە الماي قالامىز با» دەپ تۇنشىعىپ وتىرامىز. ونىڭ قاسىندا ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى ءۇشىن رۋحتى جاستاردى تاربيەلەسەك ءجون. پاتريوتتىق تاربيەنى شىنايى بەرۋىمىز كەرەك, – دەيدى ءبىلىم بەرۋدىڭ قىر-سىرىن ابدەن مەڭگەرگەن ارداگەر ۇستاز ورالحان راقىمجان ۇلى.

جالپى, وسكەمەن قالاسى بويىنشا 48 مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ بولسا, ونىڭ 20-سى ارالاس, 16-سى ورىس مەكتەبى, 12-ءسى قازاق تىلىندە ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ. قازاق ۇلتىنىڭ ۇلەس سالماعى 52 پايىزدى قۇراعانىمەن, ءبىلىم وشاقتارى تەڭەسپەي تۇر. ارينە, ول ۋاقىت ەنشىسىندەگى ماسەلە. ءدال قازىرگى ۋاقىتتا بالا سانى اۋزى-مۇرنىنان شىعىپ تۇرعان مەكتەپتەردىڭ ماسەلەسىن وڭتايلى جولمەن شەشۋ ءۇشىن جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلسە ءجون. ول تۋرالى مەكتەپ ديرەكتورلارى نە دەيدى؟

– وسكەمەندەگى №48 مەكتەپ 2019 جىلى اشىلعان. ايتا كەتەيىن, مەكتەپتىڭ قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ مارتەبەسى بار. الايدا مىڭ ورىنعا لايىقتالعان مەكتەپتە 2060 وقۋشى ءبىلىم الادى. ۇزىن سانى 83 سىنىپ وتىر. سول سەبەپتى, قو­سىمشا ءبىلىم بەرۋگە كابينەت جەتپەي قالادى. ماسەلەن, د.سەرىكباەۆ اتىنداعى تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتەن 18 مۇعالىم كەلىپ ساباق بەرەدى. سونداي كەزدەرى كابينەت تاپپاي سابىلامىز. تىعىرىقتان شىعۋ ءۇشىن قوسىمشا ساباقتاردى سەنبىگە جىلجىتتىق. جالپى, 19 شاعىن اۋدانعا تاعى مەكتەپ كەرەك-اق, – دەيدى «№48 مەكتەپ-قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ ورتالىعى» ديرەكتورى شىنار تىلەگەنقىزى.

ايتا كەتەيىك, وسكەمەن قالاسىندا ءدال وسى سەكىلدى قوسىمشا ءبىلىم بەرۋ دارەجەسىندە تاعى ەكى مەكتەپ بار; ءبىرى №29 ورىس مەكتەبى بولسا, ەكىنشىسى №19 ارالاس مەكتەپ. ارالاس مەكتەپ بولعانىمەن, قازاق سىنىپتارىنىڭ سانى 9 عانا. ال ورىس سىنىپتارى – 43. ەڭ باستىسى, بۇل ەكى مەكتەپتە ورىن سانى جەتكىلىكتى. قىسىلىپ-قىمتىرىلىپ وتىرعان جوق كورىنەدى. سول سەكىلدى №48 مەكتەپتىڭ وقۋشىلارى دا الاڭسىز ءبىلىم الۋعا ءتيىس ەدى. ء«بىلىمدى ۇرپاق – ەل بولاشاعى» دەپ ۇرانداتامىز. وكىنىشكە قاراي, الاڭسىز ءبىلىم الا الىپ وتىر ما؟ «جايلى مەكتەپ» جوباسى سوزبالاڭعا سالىنباي, جەدەل جۇزەگە اسسا, ءتۇيىندى پروبلەمالار شەشىلەر ەدى. ازىرشە, ءبىر اۋىسىمدىق مەكتەپتەردىڭ جۇكتەمەسىن زەرتتەپ, ەكى اۋىسىمدىق ەتۋ كەرەك شىعار. ارينە, ءار اتا-انا بالاسىن ءۇيىنىڭ ىرگەسىندەگى مەكتەپكە بەرگىسى كەلەدى. الايدا قازىرگى تاڭدا مەكتەپ اۆتوبۋسى كىدىرىسسىز ءجۇرىپ تۇرسا, قالانىڭ قاي نۇكتەسىنە بولماسىن جەتكىزەر ەدى. ال قوسىمشا ءبىلىم وردالارى بوي كوتەرىپ جاتسا, كىم قۋانباسىن؟!

– №46 مەكتەپ زامان تالابىنا ساي ۇلگىدە سالىنعان ساۋلەتتى عيمارات. ۇستازدارى دا ءبىلىمدى. سونىمەن قاتار تازا قازاق مەكتەبى. ءبىز بۇل مەكتەپتەن اناعۇرلىم الىس تۇرساق تا, قىزىمنىڭ ارالاس مەكتەپتەن گورى تازا قازاق مەكتەبىندە وقىعانىن قالايمىن. بىراق بۇل قازاق مەكتەبىندە بالا سانى ەكى ەسە كوپ. سىنىپ سانى دا جىل سايىن كوبەيىپ بارادى-اۋ دەيمىن. سەبەبى 19 شاعىن اۋدان­دا تۇراتىنداردىڭ كوبى جاس وتباسىلار. ونىڭ ۇستىنە, تاعى كوپقاباتتى ۇيلەر بوي كوتەرىپ جاتىر. بۇعان البەتتە, قۋانامىز. قازاقتىڭ باسپانالى, بالالى بولىپ جاتقانى باقىت قوي. دەگەنمەن, تۇرعىن ۇيلەرمەن قاتار بالاباقشالار, مەكتەپتەر دە كوبەيسە ەكەن, – دەيدى №46 مەكتەپتىڭ اتا-اناسى اقەركە مۇقانوۆا.

ماسەلە كۇردەلى بولعانىمەن, بولاشاق ۇرپاقتىڭ بىلىمىنەن ايانىپ قالۋعا استە بولمايدى. مەكتەپ سوعا سالۋ ءبىر كۇندىك شارۋا ەمەس. سوندىقتان كەيبىر مەكتەپتەردە قازاق سىنىپتارىن اشىپ, ۋاقىتشا ارالاس مەكتەپكە اينالدىرۋعا بولاتىن شىعار. جوعارىدا ايتىلعانداي, قۇزىرلى ورگاندار مەكتەپتەرگە مونيتورينگ جۇرگىزىپ, بالا سانى شامادان اسىپ بارا جاتقان ءبىلىم وردالارىنداعى جاعدايدى زاڭ اياسىندا رەتتەگەن ابزال. ايتپەسە, كابينەت تاپپاي سابىلىپ جۇرگەن وقۋشىلاردىڭ ساپالى ءبىلىم الا الماسى انىق.

وسكەمەن