– ابزال ميراسبەك ۇلى, كەز كەلگەن ونەردىڭ قيىندىعى مەن قىزىعى بار. سونىڭ ىشىندە ديريجەرلىك ونەر قۇپياعا تولى سەكىلدى. جالپى, ديريجەرلىك قابىلەت ادامعا قونا ما, الدە ول وقۋ-توقۋمەن كەلە مە؟
– ءسىز ايتىپ وتىرعان ەكى پىكىرمەن دە كەلىسەمىن. ادام تۋمىسىنان ءبىر ونەرگە بەيىم بولاتىنى انىق. ەگەر ونى ەسەيە كەلىپ, دامىتسا, تالانتىن ۇشتاسا, سونىڭ بيىگىنە شىعادى. ديريجەرلىك ونەردە سولاي. بىراق كاسىبي ديريجەر بولۋ ءۇشىن تالانت, قابىلەت قانا ەمەس, ۇشان-تەڭىز ءبىلىم كەرەك. تالماي ەڭبەكتەنۋ قاجەت. ويتكەنى ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى.
جالپى, مۋزىكا مەن ماتەماتيكا – ءبىر-بىرىنە وتە جاقىن سالا. ويتكەنى مۋزىكا دا ماتەماتيكا سەكىلدى ناقتىلىقتى ۇناتادى. نوتا – مۋزىكانتتاردىڭ زاڭى. مۇندا ءبارى انىق جازىلعان. مىسالى, ەر ءانشىنىڭ داۋىسى ءۇش تۇرگە بولىنەدى: ءبىرىنشىسى – تەنور, ەكىنشىسى – باريتون, ءۇشىنشىسى – باس. تەنور – ءانشىنىڭ ەڭ جوعارى داۋىسى. مۋزىكالىق تالعامى جوعارى ەلدەر تەنورلاردى ەرەكشە باعالايدى. ايەل انشىلەردىڭ دە داۋىسى ءۇش تۇرگە بولىنەدى. مۇنى داۋىستىڭ ەرەكشەلىگى دەپ بىلەمىز. سول سەكىلدى مۋزىكالىق دىبىستار دا ءارتۇرلى بولادى. وركەستردىڭ دىبىسىن تولىعىمەن ديريجەر عانا بىلەدى. سونىمەن بىرگە ول ءانشىنىڭ داۋىسىن وركەسترمەن ارلەپ, بوياۋ قوسادى. ءبىر جاعىنان مەن ديريجەردى كوكتەگى قىرانعا تەڭەر ەدىم. ويتكەنى قىران بيىكتەن جەردەگىنىڭ ءبارىن كورەدى. ديريجەر دە سولاي. مىسالى, مۋزىكانت ءوزى وينايتىن پارتياسىن عانا بىلسە, ديريجەر وركەستردەگى ءار اسپاپتىڭ دىبىسىن سەزىنەدى. ديريجەر اعىلشىن تىلىنەن اۋدارعاندا «كوندۋكتور» دەگەن ماعىنا بەرەدى. قازاقشا ايتقاندا, جولباسشى, جەتەكشى دەگەن ۇعىمعا جاقىن. ويتكەنى ديريجەر كومپوزيتوردىڭ شىعارماسىن جۇرەگىنەن وتكىزىپ, بايىتادى. مۋزىكانتتارمەن ءتىل تاۋىپ, سويلەسەدى. كەز كەلگەن ماسەلەنى تەز شەشەدى. بەينەلەپ ايتسام, ديريجەردىڭ ميى كومپيۋتەر سەكىلدى جۇمىس ىستەيدى. ونى عىلىمدا پسيحوفيزيكا دەيدى. مۇنداي قابىلەت كوپ ادامنىڭ بويىندا جوق. ءوزىم ديريجەردى عارىشكەرگە ۇقساتامىن. ويتكەنى ولار عارىش كەڭىستىگىنەن جەردەگى قۇبىلىستىڭ بارلىعىن كارتا ارقىلى كورەدى. ءبىزدىڭ كارتامىز – پارتيتۋرا.
مۋزىكادا سولو جانە تۋتتي دەگەن ۇعىم بار. سولودا ءانشى تۋىندىسىن جەكە داۋىستا ايتسا, تۋتتيدە شىعارمانى وركەستر نەمەسە حوردىڭ تولىق قۇرامىمەن ورىندايدى. ماسەلەن, ديريجەر وركەستردەگى ءار مۋزىكالىق اسپاپتىڭ بالانسىن ۇستايدى. ءار زاتتىڭ ولشەمى بار عوي. سول سەكىلدى مۋزىكانىڭ دا ولشەمى بار. ۇيلەسىمى بولادى. مۇنىڭ ءبارى – مەكتەپ. بىردەن ونى ءبىلۋ مۇمكىن ەمەس. بۇل ەڭبەكپەن, تاجىريبەمەن كەلەدى. رەپەتيتسيادا ءبىز مۋزىكانتتارمەن سويلەسەمىز, ەسكەرتۋ جاسايمىز. كونتسەرت باستالعاندا ونداي مۇمكىندىك بولمايدى. ەندى ديريجەر قيمىلمەن, تاياقشامەن جۇمىس ىستەيدى. ءتىپتى مۋزىكانتتارمەن كوزبەن ءتىل قاتىسادى. جالپى, ديريجەرلەردىڭ دەڭگەيى ءارتۇرلى بولادى. بىرەۋىنىڭ تەحنيكاسى جىلدام بولسا, ەكىنشىسىنىڭ شىعارماشىلىق شەبەرلىگى جوعارى.
– ءوزىڭىز بالا كۇنىڭىزدەن ديريجەر بولۋدى ارماندادىڭىز با؟
– جوق, مەن كومپوزيتور بولسام دەپ ارماندادىم. ويتكەنى جاس كۇنىمنەن ونەرگە جاقىن بولدىم. مۋزىكالىق مەكتەپتە وقىدىم. سول ماقساتپەن اۋىلدان الماتىعا كەلدىم. مۋزىكالىق ۋچيليششەنىڭ «حور» بولىمىنە ءتۇستىم. ءبىرىنشى كۋرستا العاش رەت سيمفونيالىق وركەستردىڭ كونتسەرتىن كورىپ, عاجاپ اسەر الدىم. اسىرەسە وركەستر ديريجەرى تولەپبەرگەن ابدىراشەۆتىڭ ساحناداعى قيمىلى ەرەكشە ۇنادى. «سونداي ديريجەر بولسام» دەپ ويلادىم. ۋچيليششەدە «حور» جانە «ۆوكال» بولىمىندە قاتار وقىدىم. ءتورتىنشى كۋرستا ۇستازدارىم «ديريجەرلىك پەن ۆوكالدىڭ ءبىرىن تاڭدا» دەگەن ۇسىنىس ايتقاندا, بىردەن ديريجەرلىكتى قالادىم. ودان سوڭ اسكەرگە كەتتىم. اسكەردە دە وركەسترگە ديريجەرلىك ەتىپ, ءبىراز تاجىريبە جينادىم. وتان الدىنداعى ازاماتتىق بورىشىمدى وتەپ كەلگەننەن كەيىن ماسكەۋدەگى چايكوۆسكي اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ وپەرا-سيمفونيالىق بولىمىنە تۇسكىم كەلدى. بىراق ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنا تۇسۋگە جوعارى ءبىلىم كەرەك ەكەن. مەنىكى ارناۋلى ورتا. امال جوق, الماتىعا كەلىپ, قازىرگى قۇرمانعازى اتىنداعى قازاق ۇلتتىق كونسەرۆاتوريانىڭ «حور» بولىمىنە ءتۇسىپ, بەلگىلى ديريجەر بازارعالي جامانباەۆتىڭ كلاسىنا قابىلداندىم. ول مەنى العاش كورگەندە: «بالا, سەنى وركەستر وتىراتىن ورىننان كورىپ تۇرمىن. مىقتى ديريجەر بولام دەسەڭ, شەت ءتىلىن مەڭگەر. ونى بىلمەسەڭ الىسقا بارمايسىڭ. سوسىن جادىڭمەن جۇمىس ىستەپ ۇيرەن», دەپ پۋشكيننىڭ «ە.ونەگين» رومانىن جاتتاۋعا بەردى. ەكى جىلدان كەيىن كونسەرۆاتوريادا وپەرا-سيمفونيالىق ءبولىم اشىلىپ, سوعان قوسىمشا تاعى ءتۇسىپ, باس-اياعى اتالعان وقۋ ورنىندا سەگىز جىل وقىدىم.
– وسى ونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەتكەن ۇستازدارىڭىزعا توقتالساڭىز؟
– كونسەرۆاتوريادا ساباق بەرگەن بازارعالي جامانباەۆ اعامىزدان كوپ ءتالىم الدىم. مەن ءۇشىن ول كىسىنىڭ ورنى بولەك. تەوريالىق ءبىلىمىمدى جەتىلدىرىپ, ونەرىمدى ۇشتادى. تاجىريبەمدى مولايتتى. ودان كەيىن دە نۇرلان جاراسوۆ, ۆالەري رۋتتەر سەكىلدى تانىمال ديريجەرلەردەن ءدارىس تىڭدادىم. ۆ.رۋتتەر گەرمانيااعا كەتىپ بارا جاتقاندا ماعان ءبىراز دۇنيە ۇيرەتتى. سونداي-اق ۇستازدارىمنىڭ ىشىندە ءوزىم ەرەكشە قادىرلەيتىن تاعى ءبىر تۇلعا بار. ول – اتاقتى ديريجەر فۋات شاكىر ۇلى مانسۇروۆ. بۇل كىسىنىڭ ەسىمى ەلىمىزگە عانا ەمەس, كوپتەگەن شەت مەملەكەتكە تانىمال. ف.مانسۇروۆتىڭ قازاق ونەرىنە قوسقان ۇلەسى مول. الماتىداعى سيمفونيالىق وركەستردىڭ نەگىزىن قالادى. ءبىراز جىل قازىرگى اباي اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق وپەرا جانە بالەت تەاترىندا ديريجەرلىك ەتتى. قازاق مەملەكەتتىك سيمفونيالىق وركەسترىنىڭ باس ديريجەرى بولدى. وسى وركەسترمەن يتاليا, گەرمانيا, پولشا جانە تاعى باسقا ەلدەردە ونەر كورسەتىپ, قازاق مادەنيەتىنىڭ مەرەيىن ءوسىردى. كەيىن ماسكەۋدەگى ۇلكەن تەاترىنىڭ ديريجەرى بولىپ, ۇزاق جىل قىزمەت اتقاردى. وتە تالانتتى ادام. بىرنەشە تىلدە ەركىن سويلەيدى. سپورت شەبەرى. سونىمەن بىرگە فيزيكا جانە ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى. فۋات شاكىر ۇلىمەن سوڭعى رەت رەسەيدەگى زەلەنوگراد قالاسىندا كەزدەستىم. سوندا ول ماعان ءوزىنىڭ جەتەكشىلىگىندەگى وركەسترگە ديريجەرلىك ەتۋدى ۇسىندى. جەڭىس مەرەكەسىنىڭ قارساڭى ەدى. ءبىز قالا تۇرعىندارىنا «پروششانيە سلاۆيانكي» مارشىن وينادىق. مۋزىكا اياقتالعاننان كەيىن داڭقتى ديريجەر ساحناعا شىعىپ: «بالا كۇنىمدە وركەسترمەن الماتىدا پانفيلوۆ ديۆيزياسىن اسكەرگە شىعارىپ سالدىق. سوندا وسى مارشتى وينادىق. ودان بەرى قانشاما جىل ءوتتى. ءالى كۇنگە دەيىن ۇمىتقان جوقپىن. ماسكەۋدى جاۋدان قورعاعان پانفيلوۆشىلار ەرلىگى ەشقاشان ۇمىتىلمايدى. بۇگىن سول مارشتى تاعى تىڭداپ, تولقىپ تۇرمىن.سىزدەردىڭ الدارىڭىزدا وركەسترگە مەنىڭ شاكىرتىم ديريجەرلىك ەتتى», دەپ باتاسىن بەردى. سودان كوپ ۇزاماي ول كىسى دۇنيەدەن وزدى.
– ەلىمىزدەگى ديريجەرلىك مەكتەپ تۋرالى نە ايتاسىز؟
– ديريجەرلىك مەكتەپتىڭ تاريحى وتكەن عاسىردان باستالادى. كورنەكتى كومپوزيتور, ونەر زەرتتەۋشىسى احمەت جۇبانوۆ 1934 جىلى العاش 11 ادامنان قۇرالعان دومبىراشىلار ءانسامبلىنىڭ نەگىزىندە قازاق ۇلتتىق حالىق وركەسترىن ۇيىمداستىردى. ول وسى ۇجىمنىڭ تۇڭعىش ديريجەرى رەتىندە كوپتەگەن حالىق كومپوزيتورىنىڭ تۋىندىلارىن وركەسترگە لايىقتاپ, نوتاعا ءتۇسىردى. سوندىقتان وتاندىق ديريجەرلىك مەكتەپتىڭ باسىندا احمەت جۇبانوۆ تۇرعانى انىق. سونداي-اق وسى قاتارعا العاشقى قازاق وپەراسىن جازعان كومپوزيتور ەۆگەني برۋسيلوۆسكيدى دە قوسۋعا بولادى. 50-جىلدارى اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق وپەرا جانە بالەت تەاترىنىڭ باس ديريجەرى كسرو حالىق ءارتىسى يسيدور زاك بولدى. بۇل كىسى دە وسى مەكتەپتىڭ قالىپتاسۋىنا زور ەڭبەك ءسىڭىردى. بۇدان كەيىن بەلگىلى ديريجەر, پروفەسسور, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى بازارعالي جامانباەۆ, ديريجەر قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تولەپبەرگەن ابدىراشەۆ سەكىلدى اعالارىمىز وتاندىق ديريجەرلىك مەكتەپتى ودان ءارى دامىتتى. شاكىرت تاربيەلەدى. قازىرگى جاستار اراسىندا دارىندى ديريجەرلەر جەتەرلىك. ولاردىڭ ەسىمدەرى دە ەلىمىزگە عانا ەمەس, شەت مەملەكەتتەرگە دە تانىلىپ ۇلگەردى. سوعان قاراپ ءبىزدىڭ ديريجەرلىك مەكتەپتىڭ ىرگەتاسى مىعىم قالانعان دەپ ەسەپتەيمىن. جالپى, ديريجەر – بىرەگەي مامان. سوندىقتان ول كوپ بولمايدى.
– الەمدىك دەڭگەيدەگى داڭقتى مۋزىكانتتارمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇرسىز. جالپى, ولاردان نە ۇيرەندىڭىز؟
– مىسالى, ءار ديريجەردىڭ مۋزىكانتتارمەن جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى بولەك. سونىڭ جاقسىسى بولسا, الىپ, كەمشىلىگى بولسا, قايتالاماۋعا تىرىساسىڭ. ونەر سالاسىندا ءبىراز جىلدان بەرى ءجۇرمىن. الەمگە تانىمال كوپتەگەن مۋزىكانتپەن, ديريجەرمەن ونەر كورسەتتىم. سولاردىڭ ارقايسىنىڭ مەن ءۇشىن ورنى بولەك. ويتكەنى سولاردىڭ ونەرىن كورىپ, شەبەرلىگىمدى شىڭداي ءتۇستىم. ماسەلەن, اتاقتى يتاليالىق ديريجەر, ۇزاق جىلدار «لا سكالا» تەاترىنىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى بولعان ريككاردو مۋتي مەن اتاقتى ديريجەر كلاۋديو اببادونى ونەرسۇيەر قاۋىم جاقسى بىلەدى. بۇل كىسىلەردىڭ ونەرى عانا ەمەس, ازاماتتىعى دا كەرەمەت. ادامگەرشىلىگى بيىك تۇلعالار. وسى اتاقتى تۇلعالارمەن قاتار ونەر كورسەتە ءجۇرىپ, تاجىريبەم مولايدى. سونداي-اق رەسەيلىك دارىندى ديريجەر ۆالەري گەرگيەۆتى دە ايتۋعا بولادى. ءوز سالاسىنىڭ ناعىز مايتالمانى. وسى ديريجەردەن دە ءبىراز دۇنيە الدىم. وتكەن جىلى جازدا تەاتر وركەسترى گاسترولدىك ساپارمەن يتالياعا باردى. سوندا ءبىزدىڭ ۇجىم يتاليالىق ديريجەرمەن جۇمىس ىستەدى. ول ەندى حيرۋرگ سەكىلدى شىعارماداعى ءار دەتالعا, شتريحقا ەرەكشە ءمان بەرەدى ەكەن. مەن ءۇشىن بۇل دا تاجىريبە بولدى.
– ءبىراز وتاندىق كومپوزيتوردىڭ وپەرالىق شىعارماسىن قايتا وڭدەپ, ساحناعا شىعاردىڭىز...
– ەرتەدە ە.برۋسيلوۆسكي «قىز جىبەك» وپەراسىن جازعاندا وعان ءبىر ارىپتەسى: «ەۆگەني گريگورەۆيچ, انشىگە وتە جوعارى داۋىستى جازباڭىز, مەن ونى قالاي وينايتىنىن بىلمەيمىن», دەپتى. بۇل قيىن كەزەڭ ەدى عوي. وپەرا جانە بالەت تەاترى ەندى اشىلعان. كاسىبي مۋزىكانتتار ساناۋلى. تەاترعا ەل اراسىنان شىققان انشىلەر عانا قابىلداندى. ماسەلەن, «قىز جىبەك» پارتياسىن العاش ورىنداعان كۇلاش بايسەيىتوۆانىڭ داۋىسى كەرەمەت. بىراق كاسىبي مۋزىكالىق ءبىلىمى جوق. سوندىقتان 1-2 جوعارى داۋىستاعى پارتيانى ورىنداۋ انشىلەرگە قيىندىق تۋعىزدى. ماسەلەن, دجاكومو ءپۋچچينيدىڭ وپەراسىندا 2-3 وكتاۆا دا بار. سوندىقتان «قىز جىبەك» وپەراسىندا ايتىلاتىن جىبەكتىڭ ارياسىن جوعارى جانە تومەنگى نوتولارمەن بايىتىپ, تۇرلەندىردىم. بۇل جىبەكتىڭ ۆوكالدىق شەبەرلىگىن اريا دەڭگەيىندە كورسەتتى. جوعارى نوتادا ورىنداۋ ءۇشىن ءانشى ەڭبەكتەنۋى كەرەك. ماتەماتيكا سەكىلدى وپەرالىق شىعارمالاردا دا ستاندارت بار.
وپەرا جانە بالەت قويىلىمدارى مۋزىكاعا عانا ەمەس, وقيعانى كۇردەلەندىرەتىن دراماعا قۇرىلعان. مىسالى, ماعان بالەتمەيستەر كەلىپ, «قويىلىمنىڭ مىنا جەرىندە مۋزىكا از, سوعان كوبىرەك مۋزىكا قوسۋ كەرەك», دەپ ايتادى. مەن ونى اۆتوردىڭ سونىمەن ۇندەسەتىن باسقا شىعارماسىنان الىپ, ەنگىزەمىن. قازىر ءبىز كورنەكتى كومپوزيتور سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ جۇزجىلدىعىنا بايلانىستى «ايسۇلۋ» وپەراسىن دايىنداپ جاتىرمىز. بۇل شىعارماعا دا رەجيسسەر ەكەۋمىز اقىلداسىپ, كىشكەنە وزگەرىس ەنگىزدىك. مۇقان تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان-سارا» وپەراسىندا «قوياندى» بازارىنىڭ كورىنىسى جەردەن ساحناعا كوتەرىلگەنشە مۋزىكا ويناپ تۇرۋى قاجەت. ءبىز ونى تولەباەۆتىڭ باسقا شىعارماسىنان الدىق. جالپى, بۇرىن جازىلعان وپەرالىق شىعارمالاردىڭ بۇگىنگى كوزقاراسپەن قاراعاندا تولىقتىراتىن, جاڭارتاتىن تۇستارى بار ەكەنى انىق. مىسالى, كينو ءبىر رەت قانا تۇسىرىلەدى. ال تەاتردا ساحنالانعان ءاربىر سپەكتاكلدى جاڭا تۋىندى دەۋگە بولادى. ويتكەنى قويىلىم ساحنالانعان سايىن ارتىستەردىڭ شەبەرلىگى ارتىپ, شىڭدالا تۇسەدى.
– «استانا وپەرا» تەاترىندا وتاندىق تۋىندىلار از قويىلادى دەپ ايتادى. بۇعان نە دەيسىز؟
– شىنىمدى ايتسام, ەلورداداعى وپەرا تەاترىندا ەل كومپوزيتورلارىنىڭ سۇيەكتى شىعارمالارى سيرەك قويىلادى دەپ ايتا المايمىن. بىزدە وپەرا جانرى كەنجە دامىدى. بىراق سوعان قاراماستان كومپوزيتورلار تىڭنان تۇرەن سالىپ, ءبىراز وپەرا جازدى. ونىڭ دەنى ساحنالاندى. قازىر شەتەلدىك كورەرمەندەر «اباي», «قىز جىبەك», ء«بىرجان-سارا» وپەرالارىن وتە جاقسى بىلەدى. وپەرانىڭ وتانى – يتاليا. وسى ەلدىڭ وپەرالىق تۋىندىلارى الەمنىڭ كەز كەلگەن تەاترىندا قويىلادى. ويتكەنى وپەرا قويىلۋى كەرەك. سونداي زاڭدىلىعى بار. ماسەلەن, وپەرا ءانشىسى ءوز پارتياسىن ورىنداعاندا تومەنگى نوتامەن باستاپ, جوعارى نوتانى الادى. سوندا داۋىسقا ەشقانداي زيان بولمايدى. ايتالىق, ء«بىرجان-سارا» وپەراسىندا ءبىرجان ساحناعا شىققاننان كەيىن 2 مينۋتتا بىردەن جوعارى نوتانى الادى. ودان كەيىن قايتىپ, تومەنگى نوتاعا تۇسەدى. بۇل انشىگە قيىن. سوندىقتان ءبىز ءبىرجاندى «شاھيد» دەيمىز. ءدال وسىنداي كەيىپپەن ساحناعا ء«بىرجان» پارتياسىن ورىندايتىن وپەرا ءانشىسى ءتورت رەت ساحناعا شىقسا, ول جارتى جىل دەمالۋى كەرەك. م.تولەباەۆ بۇل وپەرانى دراماتۋرگيا جاعىنان سولاي جازعان. وپەرا ماماندارى مۇنىڭ ۆوكالدىق قيىنشىلىق تۋعىزاتىنىن ايتادى. سوندىقتان ء«بىرجان-سارا» وپەراسى ءۇش ايدا ءبىر رەت قانا ساحنالانادى. وسى ارالىقتا باستى پارتيانى ورىندايتىن ءانشى دەمالىپ, داۋىسىن قالىپقا كەلتىرەدى. «اباي» وپەراسى دا سولاي.
ءبىز مۇمكىندىگىنشە وتاندىق شىعارمالاردى ساحنالاۋعا كۇش سالامىز. بۇعان دەيىن كورنەكتى كومپوزيتور ەركەعالي راحماديەۆتىڭ «الپامىس» وپەراسىن قويدىق. جۇرتشىلىق جىلى قابىلدادى. تاعى باسقا دا كومپوزيتورلاردىڭ تۋىندىلارىن ساحناعا شىعاردىق.بيىل سىدىق مۇحامەدجانوۆتىڭ «ايسۇلۋى» مەن جولان داستەنوۆتىڭ «قاڭباق شال» وپەراسىن ازىرلەپ جاتىرمىز. «استانا وپەرا» ايىنا جوق دەگەندە ەكى ۇلتتىق وپەرانى تىڭدارمانعا تارتۋ ەتسە, بۇل از ەمەس دەر ەدىم.
– وسىدان ەكى-ءۇش جىل بۇرىن ءبىر سۇحباتىڭىزدا الەمنىڭ ەكىنشى ۇستازى اتانعان ءابۋ ناسىر ءال-فارابي بابامىز تۋرالى وپەرا جازىپ جاتىرمىن دەپسىز. سونى اياقتادىڭىز با؟
– ءالى اياقتاعان جوقپىن. ول ءۇشىن بارلىق جۇمىستى تاستاپ, الاڭسىز وتىرۋ كەرەك. بىراق ونداي مۇمكىندىك بولماي تۇر. نەگىزى وپەرا جازۋ قيىن. ينەمەن قۇدىق قازعان سەكىلدى. شەتەلدەردە وپەرانى تاپسىرىسپەن جازدىرتادى. اتاقتى كومپوزيتورلاردىڭ ءوزى وپەرا جازۋ ءۇشىن 3-4 جىل تاپجىلماي جۇمىس ىستەگەن. مىسالى, ءبىر وپەرانى جازۋعا 10-20 جىل ۋاقىتىن ارناعان كومپوزيتورلاردى بىلەمىن. ەگەر مەملەكەت كومپوزيتورلارعا سۇيەكتى شىعارما جازۋعا قارجىلاي گرانت ءبولىپ, قولداۋ كورسەتسە, جاقسى بولار ەدى.
– كلاسسيكالىق مۋزىكانى تىڭداعاندا ادام بويىن بيلەپ اكەتەتىن ءبىر سيقىرلى كۇش بار. ونىڭ سىرى نەدە دەپ ويلايسىز؟
– كلاسسيكالىق مۋزىكانىڭ تىڭدارمانعا بەرەرى مول. ءبىر سيمفونيا كەم دەگەندە 40 مينۋت ورىندالادى. ول ادامدى سول ۋاقىت بويى ويلاندىرادى. مۋزىكالىق شىعارمانىڭ مازمۇنىنان قوعام مەن ۋاقىت بەينەسىن سەزىنە الاسىز. بىراق ونى ءتۇسىنۋ كەرەك. سوندىقتان كورەرمەن كلاسسيكالىق كونتسەرتكە كەلەر الدىندا سوندا وينالاتىن شىعارمالاردىڭ اۆتورىمەن, تۋىندىلارىمەن تانىسىپ العانى ءجون. ءبىر جاعىنان, كلاسسيكالىق مۋزىكا جاپپاي كوپشىلىككە ارنالماعان. عىلىمدا ونىڭ ادام دەنساۋلىعىنا پايداسى زور ەكەنى دالەلدەنگەن. مۋزىكا ادام پسيحولوگياسىن قالىپقا كەلتىرەدى. سونداي-اق وندا جۇرەك قاعىسىنا اسەر ەتەتىن ريتم بار. سونىمەن جۇرەكتى ەمدەۋگە بولادى. ادام ۋايىمعا باتىپ, قينالىپ جۇرگەندە سيمفونيا تىڭداسا, سودان جول تاۋىپ شىعۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ماسەلەن, جاپوندار كلاسسيكالىق مۋزىكاعا تاجىريبە جاساپ كورگەن. ولار موتسارت پەن بەتحوۆەننىڭ شىعارمالارى وينالعاندا ستاقانعا سۋ قۇيىپ, سول مەزەتتە ونى توڭازىتقىشقا قويعان. سوندا ستاقانداعى سۋعا كوركەم سۋرەتتىڭ بەينەسى شىققان. ال روك مۋزىكانى قويعاندا ستاقانداعى سۋرەت قيسىق كورىنگەن. وتكەن جولى ء«بىرجان-سارا» وپەراسىندا اقىننىڭ «تەمىرتاس» ءانى ورىندالعاندا كورەرمەندەر جىلاپ وتىردى. وسى ءسات ماعان قاتتى اسەر ەتتى. ەگەر ادام جىلاسا, ول ءالى ادامدىق قاسيەتىن جوعالتپاعانى. ويتكەنى قازىر ادام جانى قاتىگەزدەنىپ بارادى. كەيدە ەكى-ءۇش ساعات تازا تابيعات اياسىندا سەرۋەندەپ, ۇيگە كەلگەندە جانىڭ سەرگىپ قالادى عوي. كلاسسيكالىق مۋزىكانى تىڭداعاندا سونداي اسەر الاسىز. قىسقاسى, كلاسسيكالىق مۋزىكانى تىڭداۋعا كورەرمەننىڭ دايىندىعى كەرەك.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ازامات ەسەنجول,
«Egemen Qazaqstan»
