كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
گەندەرلىك تەڭسىزدىكتى ازايتۋ – ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ماڭىزدى قوزعاۋشى كۇشى. الەم عالىمدارى ەكونوميكاداعى گەندەرلىك ۇلەستىڭ اراسالماعى تۋرالى ءجيى ماسەلە قوزعاپ كەلەدى. ماسەلەن, شۆەيتساريادا ايەلدەردىڭ تەك 15 پايىزى تولىق كۇن جۇمىس ىستەيدى ەكەن. نازىك جانداردىڭ قالعان 85 پايىزى ەكونوميكالىق تۇرعىدا بەلسەندى ەمەس, ياعني جۇمىسقا ورنالاسپاعان, ءۇي شارۋاسىمەن اينالىسادى نەمەسە زەينەت جاسىندا. سوندىقتان جوعارىدا ايتىلعان پانەلدىك تالقىدا ايەلدەردى جۇمىسقا كوبىرەك تارتۋ ءۇشىن قانداي جاڭا ساياسي شەشىم مەن بيزنەس ۇلگىلەرىن ىسكە اسىرۋ كەرەك دەگەن سۇراقتىڭ جاۋابى قاراستىرىلدى.
شۆەيتساريادا باسقا ەلدەرمەن سالىستىرعاندا ايەلدەردىڭ جۇمىس ورنىنداعى قۇقىقتارى قورعالعان. ماسەلەن, 2022 جىلى 15 جانە ودان جوعارى جاستاعى حالىقتىڭ بەلسەندىلىك دەڭگەيى شۆەيتساريادا 67,1 پايىزعا جەتتى, بۇل – ەۋروپاداعى ەڭ جوعارى كورسەتكىشتىڭ ءبىرى. دەگەنمەن ايەلدەردىڭ ەڭبەك نارىعىنا قاتىسۋ دەڭگەيى (61,9%) ەرلەرگە قاراعاندا (72,4%) تومەن. ال قازىرگى كەزدە ساياساتكەرلەردىڭ الدىندا تۇرعان وزەكتى ماسەلە – انالاردى جۇمىس كۇشىنە تارتۋ جانە بالالى بولا تۇرا جۇمىس ىستەۋىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ.
وسى ەلدىڭ ەكونوميكا جونىندەگى مەملەكەتتىك حاتشىسى ماري-گابريەل ينەيحەن-فلەيش ايەلدەردىڭ جۇمىس كۇشىندەگى تومەن كورسەتكىشىنىڭ ءۇش سەبەبىن اتاپ ءوتتى. ولار: حالىق اراسىنداعى قاتە تۇسىنىكتەر مەن ستەرەوتيپتەردىڭ بولۋى, زاڭداعى كەمشىلىكتەر جانە سالىق ماسەلەلەرى. «سونىمەن قاتار ايەلدەردى جىگەرلەندىرۋ وتە ماڭىزدى. ويتكەنى ايەلدەرگە قاراعاندا ەرلەردىڭ مانساپتا بيىككە ۇمتىلۋ قۇلشىنىسى مىقتىراق, ولار ءوز قارىم-قابىلەتىنە ايەلدەرگە قاراعاندا از كۇماندانادى. شۆەيتساريا ەلى 55 جاستاعى جانە وسى جاستان اسقان ايەلدەردىڭ دە جۇمىستا قالۋىن قولعا الدى», دەيدى ول.
شۆەيتسارياداعى جۇمىس كۇشىندەگى گەندەرلىك تەڭسىزدىكتىڭ سەبەبى – ايەلدەردىڭ ءبىلىمى جوقتىعىنان ەمەس, بۇل مەملەكەتتىڭ ايەلدەرى ساپالى ءبىلىم الادى, بىراق ماسەلە – العان ءبىلىمىن قولدانا الاتىن مۇمكىندىكتەردىڭ ازدىعىندا. سونىمەن قاتار ۇلگى تۇتاتىن مىقتى ايەلدەردىڭ از بولۋى دا – باستى سەبەپتەردىڭ ءبىرى.
كوستا-ريكادا دا گەندەرلىك تەڭدىكتى تەجەيتىن ەڭ وزەكتى ماسەلە – مادەني ەرەكشەلىكتەر. ياعني حالىقتىڭ سانا-سەزىمىندە قالىپتاسىپ قالعان ايەلدەرگە قاتىستى تەرىس تۇسىنىكتەر مەن ستەرەوتيپتەر. قوعام بەلسەندىسى سينتيا كاسترونىڭ كەلتىرگەن مىسالى – قوعامدا ايەل مىندەتتى تۇردە بالالى بولۋى كەرەك, ال بالا تۋماسا, حالىقتىڭ سىنىنا ۇشىرايدى. كوستا-ريكا ەلىندە ايەلدەر ءبىر اپتانىڭ ىشىندە ءۇي شارۋاسىنا 37 ساعات بولسە, ەرلەر 15 ساعاتىن عانا جۇمسايدى. سونىمەن قاتار كوپتەگەن مەكەمەدە جۇمىسقا قابىلداۋدا بىرجاقتىلىق باسىم. ياعني جۇمىسقا ۇمىتكەردىڭ ەسىمىنە, جىنىسىنا, بەت الپەتىنە نەمەسە ۇلتىنا قاراپ شەشىم قابىلداۋ ءالى دە ساقتالعان.
اقش-تا ايەلدەر ەرلەردىڭ الىپ جاتقان جالاقىلارىنىڭ 70–80 پايىزىن الىپ وتىر. يمام حامزا يۋسۋفتىڭ ويىنشا, بۇرىن فيزيكالىق كۇش ءتىرى قالۋ ءۇشىن كەرەك بولسا, قازىرگى زاماندا ونىڭ قاجەتتىگى تومەندەپ, ءبىلىمنىڭ ماڭىزدىلىعى ارتىپ كەلەدى. ەر مەن ايەلدىڭ تەڭ ەكەنىن حامزا يۋسۋف مۇحاممەد پايعامبار (س.ع.س) مەن حاديشا انانىڭ مىسالى رەتىندە اتاپ ءوتتى. حاديشا – ءوز زامانىنىڭ مىقتى كاسىپكەر ايەلى, سول عاسىردىڭ «CEO»-سى. حاديشا انانىڭ كومەگى يسلام ءدىنىن تاراتۋدا ۇلكەن ۇلەس قوسقانى كوپ جايتتان حابار بەرەدى. قازىرگى گەندەرلىك تەڭسىزدىكتىڭ ورىن الىپ جاتقانىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – ادامداردىڭ ايەل مەن ەركەكتىڭ قارىم-قاتىناسى تۋرالى دۇرىس تۇسىنىگى بولماعاندىعىنان. سوندىقتان گەندەرلىك تەڭدىك, ونىڭ وزەكتىلىگى تۋرالى حالىقتىڭ ءبىلىمىن ارتتىرۋ ماڭىزدى.
ال امەريكالىق ساياساتكەر تيم رايان ومىردە جۇمىس پەن وتباسىنا بىردەي كوڭىل ءبولۋ, بارىنە ۇلگەرۋ مۇمكىن ەمەس دەپ ويلايدى. «ويتكەنى كەز كەلگەن ادام جەكە ءومىرى مەن مانساپ اراسىندا ەكەۋىنىڭ بىرەۋىنە باسىمدىق بەرۋگە مىندەتتى», دەيدى ول. بارلىق ساراپشى ومىرلىك جار تاڭداۋدا دۇرىس شەشىم قابىلداۋ جانە ءۇي شارۋاسىن تەڭ ءبولۋ ماڭىزدى ەكەنىمەن كەلىسەدى. «الايدا ءوز شەشىمىمەن ءۇي شارۋاسىنا, بالالاردىڭ تاربيەسىنە قارايمىن دەپ جۇمىس ىستەمەيتىن ايەلدەردى كەمسىتۋ, ولاردىڭ تاڭداۋىمەن ساناسپاۋ, كەلىسپەۋ دۇرىس ەمەس. ءار ادامنىڭ تاڭداۋ قۇقى بار جانە بالاعا دا كوڭىل ءبولۋ اسا ماڭىزدى», دەيدى ولار.
«ايەلدەر ومىردەن ءبارىن الا الا ما؟» دەگەن شەشۋشى سۇراققا بارلىق ساراپشى: «ەگەر تەڭ مۇمكىندىك پەن قولداۋ كورسەتەتىن جۇبايى بولسا, ەرلەرمەن جارىسىپ كەتپەي, ومىردە دانا شەشىم قابىلدايتىن بولسا, ايەلدەر ومىردەن ءبارىن الا الادى» دەگەن ورتاق قورىتىندىعا كەلگەن.
نارگيزا سمانوۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
