قازىرگى تاڭدا ءاربىر اتا-انا دۇنيەگە ۇرپاق اكەلگەننەن كەيىن ءتالىمدى تاربيە بەرۋدى ماقسات ەتەدى. قولىنان كەلگەنشە بالاسىن بايسالدىلىققا ۇيرەتىپ, تاباندىلىققا باۋلىپ, جاقسى نارسەلەردىڭ ءبارىن بويىنا سىڭىرە بەرسە ەكەن دەيدى. ۇلىن نامىسىنا, قىزىن ۇياتىنا بالاپ, وسكەن سايىن ءۇمىتىن اقتار ۇرپاق كورگىسى كەلەدى.
بۇرىنعى بابالارىمىز «بىلەكتى ءبىردى جىعار, ءبىلىمدى مىڭدى جىعار» دەپ تەگىن وسيەت ايتپاعان. سونداي-اق ء«بىلىمدىنىڭ الدى – جارىق, ءبىلىمسىزدىڭ الدى – كونشارىق» دەگەنى دە بار. اباي اتامىز ءوزىنىڭ 25-قاراسوزىندە: «بالاڭ بالا بولسىن دەسەڭ – وقىت, مال اياما! ايتپەسە, ءبىر يت قازاق بولىپ قالعان سوڭ, ساعان راحات كورسەتە مە, ءوزى راحات كورە مە, يا جۇرتقا راحات كورسەتە مە؟» دەۋىندە ۇلكەن پالساپالىق ۇعىم جاتىر. راسىندا ءىلىم ۇيرەنىپ, جاقسى مەن جاماندى اجىراتا بىلمەگەن بالانىڭ اتا-اناسىنا, اۋلەتىنە, قوعامعا زياننان باسقا كەلتىرەر پايداسى جوق.
جوعارىدا اباي اتامىز ايتىپ وتكەن ۇرپاق تاربيەلەۋ فورمۋلاسى جەكە ادامعا عانا ەمەس, تۇتاستاي مەملەكەتكە, بۇتىندەي قوعامعا ارنالىپ وتىر. ءدىن, ونەر, مادەنيەت سەكىلدى قوعامنىڭ رۋحانياتى ونىڭ جۇرەگى ىسپەتتى دەسەك, راتسيونالدى عىلىم-ءبىلىم ونىڭ اقىلى, ال كاسىپكەرلىك پەن سپورت «قايراتى» بولماق. قوعام ءوزىنىڭ «جۇرەگىنە», «اقىلى» مەن «قايراتىنا» تەڭدەي كوڭىل بولۋگە ءتيىس. بۇلاردىڭ بىرەۋى اقساعان مەملەكەتتىڭ, قانداي دا ءبىر قوعامنىڭ «تولىق ەستى» كەمەل دە, كەلىستى ەل بولاتىندىعىن ايتۋ قيىن.
سونداي-اق بالالارىمىز جان-جاقتى جەتىلۋى ءۇشىن «اقىل, قايرات, جۇرەگىنە» ءمان بەرۋىمىز قاجەت. ساپالى ءبىلىم الۋ ءۇشىن جاقسى مەكتەپتە, قاجەت بولسا, قوسىمشا ساباق الۋىنا جاعداي جاساي الساق «اقىلىن» جەتىلدىرگەن بولامىز. ال بالانىڭ يكەمى بار سپورت تۇرىنە شىنىقتىرۋ ارقىلى «قايراتىن» شىڭدايمىز ءھام ۇستامدى بولىپ وسۋىنە ىقپال ەتكەن بولامىز. ال رۋحاني تاربيە بەرىپ, مۋزىكالىق قابىلەتتەرىن جەتىلدىرۋ ارقىلى «جۇرەگىن» دامىتقان بولامىز. سوندا بالالارىمىز جان-جاقتى جەتىلىپ, اباي ايتقان «اقىل, قايرات, جۇرەگىن» بىرگە ۇستاعان ەلدەن ەرەك تولىق ادام بولىپ وسەدى.
ۇرپاق تاربيەسىنە قاتىستى زەرتتەۋلەر جاساپ, تاجىريبەلىك ىستەرمەن شۇعىلدانعان وتاندىق جانە شەتەلدىك ۇستاز-پسيحولوگتەردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, تاربيە بەرۋدىڭ نەگىزگى مايەگى – مەيىرىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتە ەكەنى ايتىلادى. اسىرەسە, بالالار ءۇشىن مەيىرىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتىڭ ورنى زور. ماحابباتقا بالا ارقاشان شولىركەپ تۇرادى. جاس بالا تەك سۇيىسپەنشىلىكپەن ءوسىپ, جەتىلەدى. بالا كىمنەن مەيىرىم كورسە, سول ادامدى جاقسى كورەدى. ءاردايىم سونى ىزدەپ تۇرادى. ونى رەنجىتپەي, مەيىرىم مەن سۇيىسپەنشىلىكتەن اجىراپ قالماۋ ءۇشىن ونىڭ ايتقاندارىن مۇلتىكسىز ورىنداۋعا تىرىسادى. بالا ءوزى جاقسى كورگەن كىسىگە ەلىكتەگىش كەلەدى. ەندەشە, سۇيىسپەنشىلىك – بالا تاربيەسىندەگى نەگىزگى قاعيدا. ياعني قاتەلىك وتكىزگەن بالانى جازالاۋدان بۇرىن مەيىرىمگە تولى ناسيحاتتىڭ اسەرى مول ەكەنىن ەسكەرگەنىمىز ءجون. سەبەبى بالا كوبىنە جاساعان قاتەلىگىنىڭ پارقىن بىلمەيدى. مۇنداي جاعدايدا ولارعا ۇرسىپ, زەكۋدىڭ پايداسىنان زيانى باسىم.
كەلەسى كەزەكتەگى تاعى ءبىر ماڭىزدى دۇنيە – اتا-انا بالانى نە بولسا سودان تىيىپ, ءىس-ارەكەتىن شەكتەي بەرۋى. بالانىڭ قاتە قىلىعىن تىيعان كەزدە, ورنىنا باسقا ءبىر دۇرىس باعىت كورسەتۋ كەرەك. ولاي بولماعاندا, بالا باياعى ىستەگەن قاتەلىكتەرىنە قايتا ورالادى نەمەسە قىرسىق مىنەزگە بەيىمدەلەدى. مىسالى, بالا ىدىس-اياقپەن ويناعىسى كەلدى دەلىك, دەرەۋ ونى قولىنان ج ۇلىپ العاننان گورى «ويناساڭ, ءما, مىنامەن وينا» دەپ وعان سىنبايتىن زات بەرۋ كەرەك. ءۇيدىڭ قابىرعالارىن سىزىپ ويناعان بالانىڭ قولىنا دەرەۋ داپتەر ياكي قاعاز ۇستاتىپ: «مىنانى سىز», «جۇگىرسەڭ, مۇندا ەمەس, انا جەردە جۇگىر», «كورسەڭ, بۇل ءفيلمدى ەمەس, انا ءفيلمدى كور» دەگەن سەكىلدى بالاما ۇسىنعان ءجون.
كەي اتا-انا بالاسىنىڭ وتىرىك سويلەيتىنىن ايتىپ شاعىمدانىپ جاتادى. ەشبىر سوزىنە سەنە المايتىن جاعدايعا جەتكەنىن دە جاسىرمايدى. بۇل جەردە اتا-انانىڭ دا سالعىرتتىعى مەن كەمشىلىگى دە بار بولار. سەبەبى دانا اباي ءوزىنىڭ 10-قاراسوزىندە بىلاي دەيدى: «اۋەلى ءوز كۇناڭدى ءوزىڭ كوتەرگەنىڭمەن تۇرماي, بالاڭنىڭ كۇناسىنە تاعى دا ورتاق بولاسىڭ. اۋەلى بالاڭدى ءوزىڭ الدايسىڭ: «انە, ونى بەرەم, مىنە, مۇنى بەرەم» دەپ. باسىندا بالاڭدى الداعانىڭا ءبىر ءماز بولاسىڭ. سوڭىرا بالاڭ الدامشى بولسا, كىمنەن كورەسىڭ؟» دەيدى. بۇدان بايقاعانىمىزداي بالامىزدى وتىرىك ايتۋعا, جالعان سويلەۋگە ءوزىمىز ۇيرەتەدى ەكەنبىز. ەندەشە, بالاعا ايتار ءسوزىمىزدىڭ دە ويلانىپ بارىپ شىققانى ابزال. ءسوزىمىزدى تۇيىندەپ ايتار بولساق, تاربيەلى بالا – وتباسىنىڭ باقىتى, ءبىلىمدى بالا – اۋلەتتىڭ شىراعى ەكەنىن ەستە ۇستايىق.
