كينو • 14 اقپان, 2024

اينىماعان الدار

320 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

اسان قايعى, قورقىت اتا, قوجاناسىر, الدار كوسە وبرازى قازاق تانىمىمەن بىتە قايناسقان. تۇگىن تارتسا مايى شىققان سالقار دالا توپىراعىنان ون­گەن­ قايبىر اڭىز دا ۇلتتىق كودىمىزدى ءتىرىلتىپ, رۋحىمىزدى قوزداتادى. ال قا­زاق­­تىڭ روبين گۋدى, دون كيحوتى سەكىلدى قارا حالىقتىڭ سويىلىن سوعىپ, ادى­­لەت­سىزدىككە قارسى ايلا ەتكەن الدار كوسە بەينەسى جۇرەگىمىزگە جاقىن, كو­ڭى­­لى­مىزگە ورنىققان.

اينىماعان الدار

قازاق كينوسى دەگەندە, دارا ساڭ­لاق, ءبىرتۋار تالانت شاكەن اي­ما­نوۆ­ ويعا ورالادى. قۇداي تاعالا ەرەك تۋدىرعان شال­­قار شابىت يەسىنىڭ ءار قي­مى­لى, دەگدار بولمىسى ساحنا ءۇشىن جارال­عانداي. ايمانوۆ تۇرپا­تى­نا قاراي وتىرىپ ايىزىڭ قانا­دى, تىنىسىڭ اشىلادى. ماي­تال­مان ادىمىنىڭ ەڭ كەڭ كورى­نەر­ تۇسى, دارىنىنىڭ سانسىز قىرى اشىلار شاعى – «الدار كوسە» ءفيلمى.

قايبىر تالانت بولسا دا ءوز ءداۋىرىنىڭ جەمىسى. «الدار كوسە»­ ءفيلمى ارقىلى جەكە باسى­نىڭ قامىن كۇيتتەپ, تاپتىق بولىنۋ­شى­لىك پەن داستۇردەن جەرۋگە ۇرى­نا باستاعان قازاق حالقىنىڭ كەم­شىن تۇستارى اشىلادى. باۋىر­­­مالدىق پەن مەيى­رىمنەن اتتا­عان جۋان بايلاردىڭ مايلى جەلكەسى كۇلكىگە ۇشىراپ, ادام جۇرە­­گىندەگى ىزگىلىك, مەيىرىم, جان­ا­شىر­لىق سەكىلدى قاسيەتتەر دارىپ­تەلەدى. فيلم­­دە شاكەن ايمانوۆ الداردىڭ ءرولىن سوم­داپ, قيىن­نان قيىسقان وبرازدى شەبەر سومدايدى. حالىقتىڭ سۇيىكتى پەر­زەنتى ءازىل-قالجىڭمەن جاپسارلاسقان اقىل­دى شەشى­­مى­مەن, تاپقىرلىعىمەن, كەڭ پەيىل­دىلى­گىمەن, ۇش­قىر ويىمەن, دانا­­لىعىمەن كورەر­مەندى ءتانتى ەتەدى. حالىق ەرتەگىلەرىن جاڭا كەزەڭمەن باي­لانىستىرىپ, الدار­دىڭ كوز­قاراسىن, ءتالىم-تاربيەسىن دارا بۋىننىڭ تۇسى­نىگىنە شاق­تاپ بەرۋى – جەكە اڭگىمەگە جۇك. اي­ما­نوۆ­­تىڭ شى­نايى­­لىعى سونشا, ەكران­نان مەيى­رىم­­دى, اقجۇرەك الداردىڭ ءوزىن كور­­گەن­­دەي باۋىر باسىپ, سوڭىرا قي­ماي قوش­تا­سا­سىز. جۇرە­گى­ڭىز­دە­ ­­ميف­تىك قاھارمانعا ما­­حاب­بات ويانىپ, ەلدىك رۋ­حى­ڭىز اسپانداي تۇ­سەدى.

فيلمدەگى ەڭ شەبەر رول­دەر­دىڭ ءبىرى – باقسى. شاعىن عانا ەپيزود­تىق باقسى ءرولىن ويناعان ۇلى اكتەر­ ەلۋباي ومىر­زاقوۆ قارا كوڭىلدى اعارتىپ, كىسىنى قايران قالدىرادى. شاكەن اي­ما­نوۆ باقسى ەپيزودىن ارنايى ەلۋ­باي ومىرزاقوۆ ءۇشىن ەنگىزگەن دەسەدى. كەدەيدى قاناپ, مالىن قالتالاعان ساراڭ بايدىڭ اۋى­لى­نا تاپ بولعان الدار, ونى ءاجۋانىڭ استىنا الادى. جۋان باي ءان باستار تۇستا, الدار حالىق­تى ازىلىمەن كۇلدىرىپ, قايتا-قايتا ءانىن ۇزەدى. مۇنى قورلىق كورگەن باي كوسەنىڭ سوڭى­نا ادام سالادى. سولايشا قاپى­دا ىزگىلىك جاقتاۋشىسىن قاراق­شى سويىلعا جىعىپ, ايدالا­دا قال­دىرادى. مىنە, وسى شاقتا ج­ا­پ­ان كەزگەن جالعىز باقسى تاپ بولىپ, الداردى ەمدەپ جازادى. ەلسىزدە جالاڭ اياق جار كەز­گەن, تازا جۇرەگىنەن, اق تىلە­گىنەن وزگە ەشنارسەسى جوق باقسى كەي­پى كوشپەندىلەردىڭ اڭسار-ارما­نىن ەسكە سالادى. «ەشكىمگە سوق­تىقپاي جاي جاتقان» قازاق حال­قى­نىڭ رۋحاني الەۋەتى, ادام­شىلىق كۇيى الدار مەن باق­سى­نىڭ­ ديالوگىندە كەڭىنەن كورىنىس تا­بادى.

كوركەم ءفيلمنىڭ كىسىگە اقىل­ قوسىپ, جان ءيىرىمىن قوز­عار ءساتى مول. ءفيلمنىڭ ستسەنا­ريىن شاكەن ايمانوۆ لەۆ ۆار­شاۆ­­­­­­­­س­كيمەن بىرىگىپ جازعان ەكەن. سۇبە­لى تۋىندىعا سونداي-اق قالى­بەك قۋا­نىش­باەۆ, قۇر­مانبەك جاندار­بەكوۆ, اتاي­بەك جولىمبەتوۆ, سەركە قوجام­­قۇ­لوۆ, بايان ءادىلوۆا سەكىلدى قاداۋ-قاداۋ ونەرپازدار تۇسكەن. ءبىر قىزىعى, فيلمدەگى الدار كوسەنىڭ بوركى بۇگىنگە دەيىن ساق­تالعان. مايتالمان تۇل­عانىڭ تەرى سىڭ­گەن قۇندى جادى­گەردىڭ تاريحى قىزىق. 1969 جىلى «نايزاتاس باۋرايىندا» ءفيل­مىنىڭ نەگىزگى سيۋجەت­تەرىن ءتۇسىرىپ, رەجيس­سەر ونەر ورداسىنا قايتادى. كەيىن الماتىدا ءفيلمنىڭ ءتۇسىرى­لىمى ءبىتىپ, قوسىمشا كورىنىس قاجەتتىلىگىنەن بايان­اۋىل­عا قايتا جولعا شىعادى. جولاي پاۆ­لودار قالاسىنا ايالداپ, نەمەرە اعاسى ورال مۇزاپاروۆتىڭ ۇيىنە تۇسەدى. رەجيس­سەر ۇيدەن شىعاردا «بىرنەشە فيلم­گە تۇسكەن ايگىلى بورىگىمدى تاستاپ كەتەيىن, مەنەن كادە بولسىن» دەپ بوركىن ءۇي يەسىنە تابىستاعان ەكەن. تۋىستارى قۇندى جادىگەردى كوزىنىڭ قاراشىعىنداي ساقتايدى. كورگەن جاننىڭ كوزى تويار قازاقى قالپاق ەرتە كۇندەردىڭ ەلەسىندەي, الپامسا ۋاقىت ادىمىنداي.

اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدە ۇلت جانى ءۇشىن كۇرەسكەن شاكەن ايمانوۆ بولمىسى جىل سايىن بيىكتەي بەرمەك, ۇلعايا تۇسپەك. جۇرەگىنە بايتاق دالانى قوندىرعان الىپ ەردىڭ قاي ەڭبەگى دە كوپ جۇلدىز ىشىندەگى شوق جۇلدىزداي. ولار ءزاۋلىم كوكتەن بىزگە, تۋعان حالقىنا جارىق توگە بەرەرى اقيقات.

سوڭعى جاڭالىقتار