زورلىقتى تىياتىن زاڭناما جەتىلدىرىلەدى

پرەزيدەنت جانىنداعى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە «تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ الدىن الۋ» تاقىرىبىندا وتكەن دوڭگەلەك ۇستەلدە اتالعان كەلەڭسىزدىكتەردىڭ جاي-جاپسارى مەن سەبەپتەرى جانە شەشۋ جولدارى كەڭىنەن تالقىعا سالىندى. ءىس-شاراعا سەنات پەن ءماجىلىس دەپۋتاتتارى, ىشكى ىستەر, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىكتەرىنىڭ, پرەزيدەنتى جانىنداعى ايەلدەر ىستەرى جانە وتبا­سىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيا وكىلدەرى قاتىستى.

ءىىم اكىمشىلىك پوليتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى, پوليتسيا پودپولكوۆنيگى رەنات زۋلحايروۆ وتكەن جىلى پرەزيدەنتتىڭ تاپسىرما­سىمەن تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىق جاساعاندارعا بەرىلەتىن جازا قاتاڭ­داتىلعانىن تاعى دا قايتالاپ ايتتى. 1 شىلدەدەن باستاپ قىلمىستىق جانە اكىمشىلىك كودەكستەرگە ارنايى وزگەرىس­تەر ەنگىزىلدى. سول ۋاقىتتان بەرى, ياعني 2023 جىلدىڭ ەكىنشى جارتىسىندا ەلى­مىزدە وسى سيپاتتاعى 50 مىڭنان استام ءىس قارالعان. «ولاردىڭ 64 پايىزىنا اكىمشىلىك ءىس قوزعالدى. قاماۋعا الىن­عاندار سانى 2 ەسە ءوسىپ, 13 مىڭ ادامدى قۇرادى. 27 مىڭنان استام ەرلى-زايىپتى سوت كەزىندە تاتۋلاستى» دەدى ءىىم وكىلى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى ىستەر مي­نيسترلىگى تۇرمىستىق زورلىق-زوم­بى­لىققا ۇشىراعان وتباسىلارمەن پرو­فيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جاندان­دىرعان. «بىلتىر پوليتسياعا 100 مىڭنان استام ءوتىنىش جانە تۇرمىستىق جانجالدار تۋرالى حابارلاما كەلىپ ءتۇستى. تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ 15 مىڭ فاكتىسىن ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ وزدەرى انىقتادى. بارلىق تىركەلگەن فاكت بويىنشا كىنالى ادامدار زاڭدا كوز­دەلگەن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلدى. وتباسىلىق زورلىق-زومبىلىق جا­­­سا­عان ءار ازامات زاڭدا مۇنداي ارە­كەت ءۇشىن بەس تاۋلىكتەن باستاپ ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا دەيىن جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەنىن ءبىلۋى كەرەك», دەدى ول.

رەنات زۋلحايروۆ ءاربىر وتباسىلىق جانجال بويىنشا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىقتىڭ قايتالانۋ تاۋەكەلىنە باعالاۋ جۇرگىزىلەتىنىن ايتتى. وسى ماقساتتا وتكەن جىلى تامىز ايىنان بەرى 18,5 مىڭنان استام وتباسىعا ساۋالناما جۇرگىزىلىپ, 884 شاڭىراقتا قۇقىققا قايشى ارەكەتتەردىڭ قايتالانۋ ىقتيمالدىعى جوعارى ەكەنى انىقتالعان. «زورلىققا ۇشىراعان ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا پوليتسيا ينسپەكتورلارى 87 مىڭنان استام قورعاۋ ۇيعارىمىن شىعاردى. پوليتسيانىڭ مىنەزدەمەسى بويىنشا سوتتار قۇقىق بۇزۋشىعا قاتىستى 15 مىڭنان استام ايرىقشا تالاپ, سونىڭ ىشىندە الكوگولدى ىشىمدىكتەردى تۇتىنۋعا تىيىم سالۋ تالابىن بەكىتتى. مۇنداي ازاماتتار كۇشەيتىلگەن پوليتسيا باقى­لاۋىنا الىنادى», دەدى ول.

دوڭگەلەك ۇستەلدە ءسوز العان سەنات دەپۋتاتى جاننا اسانوۆا قوعامدا وسى تاقىلەتتەس تۇيتكىلدەر كوپ ەكەنىن, ونىڭ ءبارىن زاڭمەن, جازامەن تولىققاندى شەشۋ مۇمكىن ەمەستىگىن, ەڭ الدىمەن ادامداردىڭ ساناسىن وزگەرتۋ قاجەتتىگىن اتاپ ەتتى. «بۇل وتە اۋقىمدى ءارى كۇردەلى پروبلەما. ادامنىڭ ساناسىن وزگەرتۋ ءۇشىن قوعامداعى بارلىق ينستيتۋتتى جۇمىلدىرۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, بالاباقشا تاربيەسىنەن باستاپ وتباسى ينستيتۋتى, ت.ب. وسىدان بىرنەشە كۇن بۇرىن عانا الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىندا 14 جاستاعى قىزدىڭ بىرنەشە جىل بويى زورلانعانى جايىندا اقپاراتتى ەستىگەن شىعارسىزدار. ول كەيىنگى ۋاقىتتا ەسىرتكى قولدانا باستاعان. الەۋمەتتىك جەلىدەگى ادامداردىڭ پىكىر­لەرىنە زەر سالسام, كوبى «ول قىز ناشاقور ەكەن, بارىنە ءوزى كىنالى» دەگەن سوزدەردى جازىپ جاتىر. زورلىققا ۇشىراعان ادامعا قاتىستى وسىنداي قاتىناستىڭ بولۋى قىنجىلتادى», دەدى دەپۋتات.

ونىڭ ايتۋىنشا, ادام بالاسى ءارتۇرلى جاعدايدا ءوزىن-ءوزى قورعاي المايتىن حالدە بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ناشاقورلىق, الكوگوليزم, پسيحيكالىق اۋىتقۋلار, ت.ب. «وسىنداي جاعدايداعى جاندى ۇرىپ-سوعىپ, ءجابىر-جاپا كورسەتىپ, زورلاۋعا بولا ما؟ بۇل ادامنىڭ ءوزى ناشاقور بولعان ەكەن دەپ, وعان قاتىستى جاسالعان قىلمىستى اقتاۋعا تىرىسۋ ەمەس پە؟ مۇنىڭ ءبارى بۇگىنگى ادام ساناسىنىڭ وزگەرگەنىن جانە ونىمەن جۇمىس ىستەۋ كەرەك ەكەنىن اڭعارتادى», دەدى سەناتور.

ول ءاربىر ازاماتتىڭ قۇقىعى جىنىسى مەن جاسىنا قاراماي كونستيتۋتسيامەن قورعالاتىنىن ەسكە سالدى. ەلىمىزدە سالاماتتى قوعام قۇرۋعا بارلىق جاعداي جاسالعان, بىراق الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق جاعداي, ادامداردىڭ جەكە پروبلەمالارى وسىنداي وقيعالارعا اكەپ سوقتىرادى. «ال ءبىز قولداعى بارلىق قۇرال مەن وكىلەتتىكتى پايدالانىپ, قالىپتاسقان ماسەلەگە ارالاسىپ, ونى تۇزەتۋ ءۇشىن جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. مەن ءبىزدىڭ وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ۇلكەن الەۋەتىن كورىپ وتىرمىن, ويتكەنى جاستاردىڭ ساناسى ءسال وزگەشە. ەگەر جاستار قازىر سالاماتتى ءومىر سالتىن بەلسەندى تۇردە ناسيحاتتايتىن بولسا, بولاشاقتا جاعدايدى تۇزەتۋگە مۇمكىندىگىمىز بار. قازىرگى وقيعالار – كەيىنگى ونجىلدىقتا نازاردان تىس قالىپ وتىرعان پروبلەمالاردىڭ سالدارى», دەپ ءسوزىن تۇيىندەدى سپيكەر. سونداي-اق ول كەيبىر ەلدە قىلمىستىق جولمەن جازالاناتىن, ال بىزدە ءتىپتى زاڭمەن رەتتەلمەگەن «ستالكينگ» ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسىن قوزعادى.

ءماجىلىس دەپۋتاتى ناتاليا دە­مەنتەۆا­نىڭ ايتۋىنشا, بىلتىردان بەرى دەپۋتاتتار تۇرمىستىق زورلىق-زومبى­لىق­قا قاتىستى زاڭناماعا بىرقاتار تۇزەتۋ ەنگىزۋگە مۇرىندىق بولعان. قۇجاتقا پرەزيدەنت قول قويدى. الايدا ءىس جۇزىندە تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ءالى دە ەنگىزىلمەي كەلەدى. «ەڭ الدىمەن تۇزەتۋلەر تۋرالى ايتار بولساق, ءبىز تاتۋلاسۋ ماسەلەسىن نازارعا الدىق. سوت كەزىندە ءبىر رەت قانا تاتۋلاسۋعا بولادى, ەكىنشى رەت وعان رۇقسات ەتىلمەيدى دەگەن وزگەرىستى ەنگىزدىك. ەكىنشىدەن, ءىستى تىركەۋدە ءوتىنىش بەرۋدەن انىقتاۋ قاعيداسىنا كوشتىك. زورلىققا ۇشىراعان ادامداردىڭ ءوزى كوبىنە-كوپ ءتۇرلى جاعدايلارعا بايلانىستى ارىز جازا بەرمەيدى. سوندىقتان ەندىگى جەردە ول ءوزى ارىز جازباسا دا, كورشىسى, باسقا دا سول وقيعاعا كۋاگەرلەر حابار بەرسە, پوليتسيا قىزمەتكەرى بىردەن كەلىپ حاتتاما تولتىرا بەرەدى», دەدى دەپۋتات. سونداي-اق ن.دەمەنتەۆا قاماۋعا الۋ جازاسى تۋرالى دا ايتتى. بىلتىردان بەرى قاماۋ مەرزىمى 15 كۇننەن 25 كۇنگە دەيىن ۇزارتىلدى.

«سونداي-اق تۇرمىستىق قىلمىس پەن تۇرمىستىق كيكىلجىڭنىڭ اراسىندا ايىرماشىلىق بار ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. كيكىلجىڭ كەزىندە ەكى جاق تا وتباسى ينستيتۋتىن ساقتاۋعا تىرىسادى. جانجالدان كەيىن ءبارىبىر قايتا تاتۋلاسۋعا كۇش سالادى. ءبىز وسى نارسەنى نازاردان شىعارماۋىمىز كەرەك. ال قىلمىس بولسا, ماسەلەن ۇرىپ-سوعۋ, دەنساۋلىققا اۋىر زيان كەلتىرۋ سەكىلدى ارەكەتتەر بولسا, ول اكىمشىلىك ىستەن قىلمىستىق ىسكە وتەدى. ءبىز وتباسى ينس­تيتۋتىن دەنساۋلىققا, ومىرگە قاۋىپ توندىرمەگەن جاعدايدا عانا ساقتاۋدى قولدايمىز. سوندىقتان تۇرمىستىق كيكىلجىڭدى شەشۋگە بارىمىزدى سالۋىمىز كەرەك. ويتكەنى وتباسى قۇندىلىعى بارىنەن جوعارى. ال ەگەر جانجالقويلار شەكتەن شىعىپ, اۋىر جاعدايلارعا دۋشار ەتىپ جاتسا, قىلمىستىق ءىس قوزعالىپ, ءادىل جازاسىن الادى», دەدى ول.

ونىڭ ايتۋىنشا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق تۋرالى زاڭناماعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ وسىمەن اياقتالعان جوق. دەپۋتاتتار ءالى دە ونى تەرەڭنەن زەردەلەپ, قوعام تالقىسىنا سالادى. ويتكەنى ەل ىشىندە زورلىق-زومبىلىق ستاتيستيكاسى كوڭىل كونشىتپەي وتىرعاندا, قول قۋسىرىپ وتىرا بەرۋگە بولمايدى.